the bell jar

sylvia plathın intiharından bir neçə ay öncə 1963-cü ildə nəşr olunan ilk və tək romanı. kitab avtobioqrafiyadır və victoria lucas ləqəbi ilə nəşr olunub. avtobioqrafik əsər olsa da hadisələrin keçdiyi məkanlar və şəxslərin adları dəyişdirilib. roman rayondan böyük şəhərə oxumaq üçün gəlmiş bir qızın meqapolisə ayaq uydura bilməyib, düşdüyü depressiyalardan, başına gələn hadisələrdən bəhs edir. romanın qəhramanının intihara meyilliliyi, ruhi dispanserdə yaşadıqları, düşüncələri yazarın intiharına gedən yol kimi qiymətləndirilir.


--spoiler--

qəhramanımız romanın birinci hissəsində şəhərə yeni gəlib, qızlar yataqxanasında qalır. məşhur bir redaksiyada iş imkanı yarandığı üçün sevinclidir, meqapolisin ona təklif etdiyi nemətlərdən faydalanır. kitabın içində bəlkə də gizli qalan, oxuyucudan gizləməyə çalışaraq yazdığı bakirəlik haqdakı düşüncələrindən sonra kitabın ikinci hissəsi başlayır. sevgilisinin bakir olmadığını öyrənən qəhraman , belə olan halda özünün də bakirə olmamalı olduğunu düşünərək fərqli erkəklərlə tanış olur, bu bakirəlik yükündən canını qurtarmağa çalışır. bu gedişat ərzində qarşılaşdığı hadisələrdən və itirdiyi özünəinamdan sonra, bir yarışmaya göndərdiyi hekayəsi seçilmədikdə tamamilə ruhdan düşür və ruhi sarsıntıları başlayır. romanın üçüncü bölümü yay tətilində rayona qayıtması, özünü odunluğa salaraq intihara cəhdi və müalicə üçün xəstaxanaya göndərilməsi ilə başlayır. burda gördüyü hadisələr, dostlaşdığı qızın özünü ağacdan asması sarsıntılarını pik həddə gətirib çıxarır. sonun hissədə qəhramanımız yaxşılaşır, xəstəxanadan çıxır, orta yaşlı bir riyaziyyat müəllimi ilə bakirəliyini pozur. kitab bitir. hicvli yazılış və dişi baxışı erkəklər üçün oxunmasını çətinləşdirsə də(məsələn paltarlar, makyaj, ayaqqabılar haqda söhbətlər), şəxsim adıma, az da olsa qadınlardan baş açmaq üçün oxunmalı kitabdır.

--spoiler--

döyüş filmlərində görülən hərəkətləri kiçik qardaş üzərində sınamaq

illərcə əziyyət çəkdiyim vəziyyət. hə, mən həmin o kiçik qardaşam. böyük qardaşımla aramda 2 yaş fərq var. kök və hündür idi, mən də cılız və nisbətən qısa. televizorda nə vaxt van dame və ya jackie chan filmləri verilsə ürəyimə qorxu düşürdü. film boyu ikimiz də hərəkətləri diqqətli izləyirdik, o tətbiq etmək üçün, mən də fəndlərdən qurtulmaq üçün. film bitən kimi iki şansım qalırdı, ya qaçıb getməli idim, ya da tez-bazar hərəkətlərini edib qurtarsın deyə ona kömək etməli idim. burun qanamaqmı deyəsən, qolun qırılmasımı deyəsən, başın şişməsi, dərinin göyərməsi. vəhşicəsinə döyərdi. ən çox da vann dame-nin o təpik atmasını xoşlayırdı, bax indi hara qaldıracam ayağımı deyib gicgahıma ilişdirərdi. bu hadisələrin sonu da məlumdu, kiçik qardaş dözməyib ağlamağa başlayar, ana gəlib ayırar.
(baxma: 90 larda uşaq olmaq)

hermofrodit

insanda, çox vaxt orqanlardan biri natamam inkişaf edir. bəzi insanlar isə həyatı boyu hermofrodit olduğunun belə fərqinə varmır. nadir hallarda hər iki orqan öz funksiyasını yerinə yetirmək qabiliyyətində olur. bəzi mədəniyyətlərdə (eləcə də islamda) həmin fərdin cinsiyyəti yeniyetməlik dövründə üzə çıxan göstəricilərlə müəyyən olunur. əgər fərdin saqqalı çıxmağa başlayıb səsi qalınlaşırsa erkək, döşləri böyüyüb, ombaları genişlənirsə dişi sayılır. bunlarla müəyyən etmək olmadıqda fərdin hansı orqandan işədiyini ilə təyin olunur. predestination və xxy kimi filmlərdə ələ alınıb.

çelişkili kötü bir şiir

arkadaş zekai özgerin 1969-cu ildə yazdığı şeiri.

açtık çok açtık çok çok açtık
ekmek istedik kadın istedik tanrı istedik


ve oturup ağladık niye
ve niye hiç görmemiş gibi sanki
oturup hep birlikte ağladık ona şaşıyorum
ona şaşıyorum biz sanki hiç ekmek görmedik
yemek için
hadi hiç görmedik diyelim / çok doğru /
sanki hiçbir şey de mi yemedik


bak biz helva yedik güneşe karşı
/ şapka alıcak paramız yoktu / helva yedik
sonra güneş yedik yüz derece sıcaklıkta
şart değildi biliyorum güneş yememiz
güneş onlarındı biz hırsızız hem valla hem billa
biz toprak yiyorduk o zamanlar katık olsun diye
güneşi de yedik yüz derece sıcaklıkta hırsızız valla

bak biz daha neler yedik
inanamıycaksınız ama hem valla hem billa
eylüllerden tutun da nisanlara kadar
göğün saralı günlerinde yağan yağmurlarda
ve de vıcık vıcık çamurlarda
ve de dizboyu karlarda
ve de en bi fena havalarda
/ biliyorum inanmıyacaksınız ama /
ayaz yedik soğuk yedik hem valla hem billa
yağmur yedik çamur yedik kar yedik
ve de eylüllerden nisanlara kadar
umut yedik umut yedik memetler gibi


hadi hadi söyletmeyin biz daha neler yedik
yüzüne tükürülmez adamlardan tekme yedik valla
çelme yedik tokat yedik alışkınız acımayın bize
o yüzüne tükürülmez adamlar var ya
onlar bile hep bizden yediler
yediler kollarımızı ellerimizi tırnaklarımızı
yediler gücümüzü terlerimizi
güç deyip ter deyip önemsemeyin
bizim günboyu kullandığımız şeyler
ama biz yiyemedik oh deyip
kollarımızı ellerimizi tırnaklarımızı
ve de gücümüzü terlerimizi

hadi hadi biz daha neler yedik
ot yedik et yedik
bok yedik/


açtık çok açtık çok açtık

kadın istedik tanrı istedik

ve oturup ağladık niye
ve niye hiç görmemiş gibi sanki
oturup hep birlikte ağladık ona şaşıyorum
ona aşıyorum biz sanki hiç kadın görmedik
biz galiba hiç kadın görmedik / çok doğru /
biz iş gördük güç gördük kadın görmedik
zaman mı bulamadık ne/ biz kadın görmedik


ve bir kadın aldık çarşıdan birşeyler umarak
kadın dediler soy dediler soyduk
giysilerini soyduk kadının ve şeylerini
ve salt kadın dediler salt kadındı şimdi o
salt erkek bekliyordu şimdi biz salt erkeğiz
salt erkeğiz ve çok açız dayanamadık
soymayı sürdürdük kadını gözlerimizle
ve soyduk giysilerini kadının ve şeylerini
ve soyduk saçlarını dudaklarını ve gözlerini tardıeu gibi

ve soyduk birşeyler umarak derilerini etlerini
ama hep birşeyler umarak soyduk herşeylerini
ne çıktı karşımıza biliyor musunuz sonunda
salt kadın yerine salt kemik
ve kemikler arasında kirli bir yürek
çirkin korkunç bir iskelet
oysa hep başka düşlemiştik kadını
en iyi en güzel ve sıcacık
ve de temiz yürekli / yani kadın
yani kadın /

biz çok açtık kadın istedik
yani kadın yani sevgi yani aşk
ama en iyi en güzel ve sıcacık
ve de temiz yürekli
yani kadın


açtık çok açtık çok çok açtık

tanrı istedik

ve oturup ağladık niye
ve niye hiç görmemiş gibi sanki
oturup hep birlikte ağladık ona şaşıyorum
ona şaşıyorum biz sanki hiç tanrı görmedik
hadi hiç görmedik diyelim / çok doğru/
tanrı da mı hiç görmedi bizi
hep bilinen şeyler gibi yinelemek
ama yalnız yinelemek hep yinelemek hep umarsız
-sen n'apıyorsun orda sen n'apıyorsun
-hiç sigara kutusu topluyorum yerden yakıcam
-bak bir odun düştü arabadan alsana
-yok onu öteki alsın o çok yoksul
-kamyona geleyim mi abi kamyona iyi taş taşırım
-beş liradan fazla vermem bak hava cok soğuk
- manton yok mu senin bu kış kıyamette
-hırkam eski biraz ama olsun yündür tutar gene
çıplaklıktan iyidir
-bu adam deli mi ne yırtık gömlekle bu soğukta
-ben karı iki beş de çocuk yedi bir de tanrı sekiz kim
ısıtacak bizi kim doyuracak bizi
-'inandığımız tanrı -da- yalnız bıraktı bizi'


bağışlatıcı olmuyor ey bagışlatıcı olmuyor
bilmem nerelerdeki özgürlük şarkıları
bizim özgürlüğümüzü bunca kısıtlamışken

tutsaklığımızı sürdürürken ezerken ezdirirken
kurdukları düzende kayırdıkları güçlere


kayırdıkları güçlere sanki biz insan değiliz

gökyüzüne uzanmaktan yoruldu ellerimiz
ne isteriz ne isteriz bilseniz
bilseniz inanca karşı gelmek ne zor
bilseniz ekmek yemek su içmek ne zor
bilseniz mutluluk ah mutluluk
mutluluk çok ötelerde şimdi
nedensiz isteksizliğiyle vermekten kaçındığı bizlere
bizlere yani kendi yarattığına
/ ne gülünç kendi yarattığına /
mutluluk çok büyük ve çok ötelerde şimdi
tanrı kadar
ulaşılmaz

bir ulaşsam bir ulaşsam yok mu ya bir ulaşsam
kimselere bırakmıycam kimselere bırakmıycam
ama gücüm ama gücüm ama gücüm kısıtlı

valla bıktık billa bıktık yaşamaktan
ben insanım dedik günahkâr olduk
ben tanrıyım dedik günahkâr olduk
ben günahkârım valla

ben günahkârım valla ve de tüm günahlarını insanların
topladım omuzlarıma/ ben günahkârım valla
bir hafifledim bir hafifledim ki sormayın
günâhlar ne hafif şeyler öyle ve de ne güzel

ben hep tanrıyı düşündüm tanrıyı sevdim
ben hep tanrının dediğini yaptım günahkâr değilim
baktım hiç düşünmedi tanrı beni hiç sevmedi
baktım tanrı hiç yapmadı dediğimi

töbe töbe ben günahkârım valla

kaynattım üç tencerede üç ayrı aşı
ekmeği kadına kadını tanrıya tanrıyı ekmeğe üleştirdim

arkadaş zekai özger

türk kommunist şair. 25 yaşında küçədə beyin qanaması nəticəsində ölü olaraq tapılıb. ölümündən bir neçə ay əvvəl qaldığı yataqxanaya basqın edilmiş, digər kommunistlər kimi o da döyülüb, işgəncəyə məruz qalmışdır. ölümünə səbəb bu zaman başına aldığı zərbə olduğu düşünülür. homoseksual olub. sağ ikən, əgər bir kitabı çıxsa, adını sakalsız bir oğlanın tragedyası qoymaq istəyirəm desə də, türk kommunistlər bu adın homoseksuallığa işarə etdiyini və öz dəliqanlılıqlarına sığışdırmayaraq bu kitabı sevdadır adı ilə çıxarıblar. şeirlərində əsasən absurdizm və surrealizm cərəyanlarının təsiri hiss olunur.
(bax: çelişkili kötü bir şiir)