mesopotomiya mifologiyası

şumerlərin kainatı idarə edən güclərə və tanrılaşdırılmış bir sıra xəyali personajlara sitayiş etməsi əsrlərdir dünya xaqlarının bir çox dinin törədiyi bu məkana yəni mezomotamiyaya marağını gücləndirmişdir.bir çox inancın burada yarandığı və müxtəlif dillərdə təhrif olunaraq yeni görünüş və bir sıra yeni güclər* göy tanrısı,yer tanrısı,eşq ilahı alan işte əlavə edildiyi bir çoxlarına məlumdur.
gələk bu inancın yayılmasına.əsasən tacirlərin başqa məmləkətlərə səyahəti,səyahət zamanı edilən dualardan və danışılan rəvayətlərdən qaynaqlanan bu sivilizasiyanın yayılmasında əsas rol oynayan amillər də işğallardır.
uzun müddət bu ikiçayarası torpaqlarda ağalıq uğrunda aparılan mübarizələr dini baxımdan da əhaliyə təsirsiz ötüşməmişdi.
eramızdan əvvəl türkiyənin mardin ilində tanrı marduka inananlar var idi.bu söz yerli əhali tərəfindən təhrif olunaraq mer-doğ zaman keçdikcə də mazda* yok araba değil ehe ehe olaraq dəyişmişdir.
bərəkət tanrısı olaraq inanılan mer-doğ əslində tanrı mardukun özüdür.yuxarıda qeyd etdiyim kimi müxtəlif xalqlarca və dillərcə təhrif olunaraq inanılan bir din sistemidir desəm yanılmaram.
gələk ərəbistana.məhəmmədin dövründən əvvəl burada inanılan tanrıların başcısı hubal və elah idi.
elah babildəki baştanrılardan biri olub adının təhrif olunmadan yazılışı el ilahdır.
lakin ələ aldığım mövzu hubaldır.hubal bir ərəb tanrısıdır lakin adı və tarixi kökü yenə də mezopotamiyaya,babilə gedib çıxır.
sözün təhrifinə birgə şahid olaq;
- hubal: ha baal -> hu-bal -> the baal

bəli,baal.babil tanrısı olan baal`ın digər adı başqa bir tanrı olan tammuzdur.eyni zamandan mardukun günəş olma qabiliyyətinə də sahib olan baal əslində mardukun özüdür.* kafanız karıştı mı lan?
durun toparlayacağım.marduk da tammuz da baal da bir kökdən gəlmə lakin müxtəlif zamanlarda və xalqlarda əsas tanrı olan dogmatik inancın təməlini təşkil edən tanrılardır.

son olaraq xristianlıqda sonradan yaranmış olan "müqəddəs məryəm" temasına da toxunum.tanrı marduk göy kraliçası və müqəddəs ana olaraq görülən semiramisin oğludur.* bu piçin babası bilinmiyor yani.
bu bütpərəst inanc xristianlıqdaki isa oğlu məryəm haqqında da mövcuddur.

sonuç olarak neye inanacağımızı şaşırdık amına koyim asdfgh

marduk

miladdan öncə 16`cı əsrdə nabuhodonosor tərəfindəın tək tanrı sayıldı.
bu inancı xalqına qəbul etdirməyib sadəcə özü sitayiş edən kral dünya din və inanc mədəniyyətində
ilk olaraq təktanrılığı yəni monoteizmi yaratdı.
misirli 4`cü aminhotepin təktanrısı olan aton* yusif serialından xatırlarsınız mardukdan sonra ikinci təktanrıdır.
yəni bilinənin əksinə təktanrılığı qəbul edən ilk hökmdar 4`cü aminhotep deyildi.
islama dönəcək olursak eğer babil kralı nabuhodonosordan da əvvəl süleymanın bu inancı qəbul etdiyini görərik.

konfutsi

eradan əvvəl 551`ci ildə çinin lu əyalətində doğulub.
manısın əsl adı kun-fu tszı`dır.gənc yaşlardan müəllimliyə başlayıb.rəvayətə görə onun biliyini görüb qədim kəlamları öyrənmək istəyənlər hər yerdən onun yanına axışırmış.
yekədaşşaq şagirdlərinin köməyi ilə zamanın hakim sülaləsi olan çjou ailəsinin paytaxtı olan loyan şəhərinə gəlib bir müddət burada qədim hökmdarların tarixini öyrənmişdir.
sonra sonanın uşaqlarına qoşulub siyasətə girişən konfutsi,lu knyazlığında şəhər hakimliyinə qədər yüksəlir.şəhəri nəyi var tikib çevirir də.bir sözlə zamanın ən nümunəvi şəhərlərinin sırasında olur.həm elm hə də ki sənət baxımından yüksəlir.
amma şeytan yenə öz işini görür,qonşu şəhərlərin hakimləri paxıllıq çəkir,məclislərdə atmacalar atırdılar.konfutsi özünü təhqir olunmuş hesab edib şəhəri tərk edir.bu hadisədən sonra bir yerdə qərar tutmayan konfutsi çinin bütün yaxın və uzaq əyalətlərini 12 ilə gəzir.el dilində desək sıçmadığı ocaq başı qalmır.
getdiyi hər yerdə hörməti olan,dzannara dəgən cayıl olduğu deyilən konfutsi bütün şəhər hakimləri tərəfindən edilən təkliflərə baxmayaraq heç bir yerdə xidmətə girmirdi.
fikirləri arasında ən əsas təbəqə insan,onun ailədə və cəmiyyətdəki yeri olan konfutsi yaxşı oğul-pis oğul,yaxşı ata-pis ata,yaxşı təbəə-pis təbəə kimi düşüncələri ilə ədalətli bir cəmiyyət formalaşdırmaq istəyirdi.
əlbəttə ki bu cəhətlərin “yaxşı”larının tərəfində idi.o buna nail olmaq üçün “davranış norması” təklif etmişdir.
səmimiyyət,sadəqət,hörmət,təvazökarlıq,mülayimlik,güzəşt və s. insanı cəhətləri hər monoloqunda dilə gətirən bu manıs eyni zamandan bu davranışların müəyyən hədd daxilində olmasını arzulamışdır.yəni günümüzün deyimi ilə desək “üz verdik götün şişdi” olmasın.
əks halda cəsarət-azğınlığa,hörmət isə qorxaqlığa çevrilə bilər.
bu manısın bir sözünü də qeyd edib entryni bitirirəm; * elə bil aşıq dastanı bitirir amk
-adamların qəlblərindəkini bilmək təbiəti dərk etməkdən çətindir.insan qəlbi dağlardan və çaylardan təhlükəlidir.təbiətin yaz və payız vaxtı var,qışı və yayı,səhəri və axşamı var.insan sifəti isə bilinməzdir.hisslər çox dərinlərdə gizlənib.üzdən xeyirxah görünən alçaqlarda var,üzdən qətiyyətli görünüb daxildən əzvay olanlar da.

sparta

miladdan öncə 5-ci əsr.yunanıstan tək millətdən ibarət deyil hətta yüzlərlə şəhər dövlətində ibarətdir.
bunlardan ən güclüləri isə sparta və afinadır.
bir çoxunun bildiyi kimi sparta militarist bir şəhər dövləti idi.əhali hərbi işlərdən başqa bir iş görə bilməzdi.
indi deyəcəksiniz ki bu adamlardan niyə qorxurdular ki,bok kadar adamlardılar.* sayıları azdı
bu dövlətin və ordunun necə yaradığı barədə məlumat verim.
ordu- bu ordu yeni doğulan oğlan uşaqları ailələrindən alınır və hərbi məktəblərdə böyüdülürdü.
7 yaşına çatmış uşaqların fiziki olaraq ordu şərtlərinə uyğun olmadığı təsdiqlənərsə spartadan çox da uzaq olmayan "artıq" adı verilən dərin bir çuxura atılması qanun idi.ailələrindən gələn qida olmadığı üçün ya aclıqdan ölür ya da vəhşi heyvanların hücumuna məruz qalırdılar.
fiziki olaraq uyğun görülənlər 7 yaşından etibarən hərbi təlimə başlayırdılar.12 yaşına gəldikləri zaman döyüş texnikalarını öyrənir və bir-biriləri ilə döyüşürdülər.əsas sistem pankreas döyüş sistemi idi.bu sistem spartalılar üçün əsas döyüş sistemi idi.
pankreas sözü bütün güclər mənasını verir."qalib gəlmək üçün hər şeydən istifadə et" * yəni öldürmək üçün
digər şəhər dövlətlərindən fərqli olaraq spartada vətəndaş hüququ heç kimsənin vecinə deyildi.
vətəndaş hüququ 18 yaşına çatmış gənclərə verilir və bu zaman da onlar sırf militan olaraq böyüdükləri üçün dövlət vətəndaşlığı onlara çox anlamsız görünürdü.düşünsənizə ölkədə hərbi işdən başqa peşə qadağan idi,vətəndaş hüququ alıb nə edəcəksən axı.
7 yaşından sonra hərbi ocağa alındınsa sənin həyatın sırf döyüşçü olaraq davam edəcək.tək bir hədəfin var "sparta düşmanlarını məhv etmək".
sparta əsgərlərinin yeməkləri yalnız bir şey olub çox sadə tərkibə malik idi.lakin bu düşmənləri qorxuya salacaq gücdə idi.
qara şorba - spartalıların tək yeməyi.
tərkibi - donuz qanı,qaraciyər və qatılaşdırmaq üçün istifadə edilən arpa unu.
qana görə qorxmağa dəyməz,çünki qaraciyərin və arpa ununun dadı qanın dadını və təsirini azaldırdı.
spartanın ordusu falanqa adlanırdı.yan-yana duran əsgərlərin qalxanlarını bir birinə keçirərək düşmanı
vahimələndirən görünüş yaradırdı.
spartalıların döyüş silahları mizraq,qısa qılınc idi.
bütün sparta zirehləri və silahları bürüncdən hazırlanırdı.o zamanlar əldə edilən tək metal olan bürünc hazırlanması və işlənməsi ən asan metal olduğu üçün spartalıların başlıca qaynağı idi.
qısa qılınc isə sırf ərimiş bürüncdən tökmə olaraq hazırlanırdı.palcıqdan hazırlanmış qəlibə tökülən bürünc mislə qalayın qarışımı idi.
qəlib üst tərəfdə olan tək deşikdən tökülən bürüncün artıq qalanlarının çıxması üçün qıraqlarında olan iki deşik şəklində hazırlanmışdı.

psixoanaliz

sigmund freud babanın banilərindən olduğu psixoloji davranışlar silsiləsidir.
psixoterapiyanın bir qolu olan psixoanaliz insanın zehni və qeyri zehni* bildiğin baygınlık hali işte davranış və düşüncələri arasında olan bağlantıları araşdırmağa yönəlik bir müalicə sistemidir.
üstündə çalışdığım sahələrdən biri də budur.* bize ne amına koyim diyecekler şimdi

(baxma: josef breuer)

azərbaycan dili ilə məzələnən türklər

babat güldüm bu söhbətə.

karsilikli görüsmeler için bakü'ye gittik.
havaalaninda dakika bir-gol bir hatami yaptim.

üniformali birini göstererek azerice'de benden daha tecrübeli bir arkadasima "bu adam subay mi?" diye sordum.
arkadas: "sus, adami pesimize mi takacaksin, burada subay, bekar demek" dedi.
bizi karsilayan azeri arkadas , arabaya binerken kendisinin dalda (arkada)gidecegini benim de kabaga (öne) oturmami söyledi.
otelin önüne gelince soför:
* "abla sen burada düs, ben arabayi saklayip gelirim" dedi.
* yani " ben inecegim , o da park edip gelecekmis.
* sonra düsmenin , inmek yerine heryerde kullanildigini ve
* "merdiveni bosver, gel asansörle düselim"
dediklerinde daha iyi kavradim.
* ama bunu bilmeyen arkadaslarimiz azerbaycan havayollari ile yaptiklari bir uçus sonunda, bakü'ye bes dakika içinde düsecekleri anonsu ile hayatlarini film seridi gibi bir iki saniye izleme firsatini bulmuslar. bir digerimiz de bakü'ye telefon edip montaj ekibimizin varip varmadigini ögrenmek istemis telefondaki azeri:
* - "uçak bakü üzerinde firlandi, firlandi sumqayit'e düstü"
demesiyle feryat figan ortaligi birbirine katmisti.
* anladik ki uçak bakü'ye inememis , bir iki tur atip, baska bir sehre inmis.
* azeriler çok misafirperver. herhangi bir ikrami reddetmek çok ayip.
* sizi agirlamak için paralaniyorlar. alti saat boyunca yemek yenilebiliyor.
* bizi o dönemin gözde bir lokantasina götürdüler.
* adi gülistan. ordan burdan konusulurken, çok degerli bir sairlerinin baska bir ülkede rahmetli oldugunu ve sümüklerini bakü'ye getirmeye çalistiklarini söylediler.
* biz yine anlamsiz anlamsiz bakinca, sümügün kemik anlamina geldigi ve türkçe sümügün karsiliginin da "burun suyu"
oldugu anlasildi.
* sonra bana sümüklü et (pirzola) siparis edildi.
* su anda bakü'deki migros yani ???????? store'un camlarinda "sümüklü et su kadar, sümüksüz et bu kadar"
ilanlarini görmek mümkün.
* bu arada garson yanimiza yaklasti ve yan masadaki adamlarin arkadasimizi * sefer bey'e oksattiklarini söyledi.
tabii oksanmaya maruz kalmis arkadas da kolay kolay oksanacak bir tip degil. biyikli ve iri cüsseli olan arkadasimiz acayip bozulup "kim oksatmis beni, bu da ne demek" seklinde horozlandi. oksatmanin benzetmek oldugunu zar zor anlayarak rahatladik. rus kizlarin danslari ve "ada vapuru yandan çarkli" sarkisi esliginde yemegimizi bitirdik. ertesi gün seherde bizi otelin kabagindan aparacaklarini söylediler. yani sabah, otelin önünden alinacaktik.
* sezen aksu, ibrahim tatlises acayip ragbet görüyordu.
* bir de o zamanlar cuma aksamlari trt'de yayinlanan "bir baska gece"
programi çok seviliyordu. hatta cuma gecelerine denk gelen dügünlere "bir baska gece" programi süresince ara veriliyor, dügün ahalisi tv salonuna geçerek hep birlikte programi seyrediyordu.
sonra dügüne birakilan yerden devam ediliyordu.
* daha da enteresani önemli bir is toplantisinin ortasinda üst makamin ofisinin (genelde her ofiste irice bir tv var) kapisi tik tik çaliniyor, departmandaki sekreterler sessizce kenara diziliyor ve sabah saatlerinde verilen brezilya dizisi hep birlikte seyrediliyordu. tabii bizim toplanti devam ediyordu etmesine ama azeri yöneticisinin gözleri de sik sik
*
televizyona kayiyordu.
* en zevklisi azerbaycan-türkiye futbol maçini azeri televizyonundan azeri spikerin anlatimiyla seyretmek :
* "türk milli yigma komandolari" türkiye milli takimi anlaminda.
* "türk kapicisi (kaleci) topu gapi araligindan depti, yirmibirinci dakka olmasina ragmen maç heç heç (0-0)devam etmekte" gibi sevimli cümlelere rastliyorsunuz.
* ya da bir amerikan filmini azeri dublaj ile seyretme sansini yakaladiysaniz robert redford'un "men yahsiyem, istemirem. sen nicesin?" seklinde konusmasina gülmekten kiriliyorsunuz.
* bu arada bizler de onlari türkiye'ye davet ettik.
* hatta bir yöneticinin esi rahatsizlandi ve doktora götürmek görevi bana düstü.
* amerikan hastanesi'nden randevu aldik.
* kadin :" oynaklarim , sümüklerim , kiçim agriyor, derman yuttum geçmedi" dedi.
doktor da aynen hakan sükür bakislari olustu.
yani "eklemleri , kemikleri ve bacaklari agriyor ve ilaç almasina ragmen geçmiyor" dedim. neyse tahliller filan, derman bulundu !!

galatasaray

fatih terim ile yollarını ayıran galatasaray bir diğer imparatör ibrahim tatlıses ile görüşmelere başladıgını borsaya bildirdi.* asdfgh
bu ünalın işlərini anlamıram,ekşidə də belə bir başlıq var idi ki bizim reyiz aykut kocaman gs`nın başına keçəcək.
şakası bile kötü.* adam orda nelerini veriyor
(baxma: geçen de kovmuştunuz,noldu?)