monte carlo metodu

hər hansı bir məsələnin həlli üçün ədədi üsullardan istifadə etdikdə (yəni o tip məsələlərin həlli üçün proqram qurmaq istədikdə) təsadüfi hadisələrin nəticələrinə əsaslanırıqsa, bu metod monte carlo metodu adlanır. tətbiq olunma oblastı çox genişdir əslində. onlardan sadəcə biri müəyyən inteqralın hesablanmasıdır.

onun da çoxölçülü funksiyalara tətbiqini anlamaq üçün ilk əvvəl ən sadə hala baxmaq lazımdır. yəni birölçülü funksiya olan hala. deyək ki, a-dan b-yə f(x) funksiyasının inteqralını hesablamaq istəyirik. aydındır ki, kompyuter bu inteqralı bildiyimiz analitik metodla həll edə bilməyəcək (daha doğrusu biz o metodu proqramlaşdıra bilmirik). a dan b-yə eni (b-a), uzunluğu h olan düzbucaqlı quraq və bu h f(x)-in bu hissədəki maksimum qiymətinə ya bərabər, ya da ondan böyük olmalıdır. məqsədimiz a-dan b-yə f(x)-in inteqralını hesablamaq idi. aydındır ki, bu inteqralı hesablamaq funksiyanın ox oxu ilə əmələ gətirdiyi hissənin sahəsini hesablamağa ekvivalentdir. f(x) funksiyasının ox oxu ilə əmələ gətirdiyi hissəyə r deyək. indisə təsadüfi hadisəni məsələnin həll metoduna daxil edək, çünki başda demişdik ki, təsadüfi hadisəyə əsaslanırıqsa, metodumuz monte carlo metodu olacaq. bu hadisə də olsun ki, əgər bu çəkdiyimiz düzbucaqlı daxilində təsadüfi nöqtələr seçsək, onlardan neçəsi axtardığımız r sahəsi daxilinə düşər. bu sualın cavabı bizə həndəsi ehtimaldan məlumdur. hər hansı nöqtənin r hissəsinə düşmə ehtimalı r-in sahəsinin (yəni axtardığımız inteqralın) düzbucaqlının sahəsinə nisbətinə bərabərdir. lakin bizə r-in sahəsi məlum deyil, onu axtarırıq. əgər yuxarıda dediyim ehtimalı bilsək, onu düzbucaqlının sahəsinə vurmaqla bizim inteqralı tapmış olarıq və bu ehtimal kompyuter çəkilən düzbucaqlı daxilində təsadüfi olaraq n nöqtə seçdikdən və onlardan neçəsinin r hissəsinə düşdüyünü müəyyən etdikdən sonra həmin ədədi n -ə bölməklə tapılır. beləcə ehtimal var, düzbucaqlının sahəsi də. hasili tapıb müəyyən inteqralın qiymətini təqribən almış oluruq. yuxarıdakı entridə deyilən həcmin tapılması və riyazi gözləmənin hesablanması isə funksiyanın ölçüsündən asılı olaraq ortaya çıxır. məsələn, bizim baxdığımız halda sahə lazım idi, çünki 2 ölçüdə idi axtardığımız sahə.

eşq

freydə görə eşq, libidonun sevgi obyektinə axması ilə başlayır və qucaqlayıb əldə edilən həmin obyektin daxili dünyaya köçürülməsi,qısaca buna içə almaq deyir.libido ilə əldə edilən obyekti zehnimizdə bir hörümçəyin ovunu torları ilə tutması kimi canlandıraq.
"yemə" deyilən fəaliyyət də içə alma mexanizmiylə işə düşür.ve yemək üçün də əvvəl həmin obyektə yemə məsafəsinə(əldə edəbiləcək ) qədər yaxın olmaq lazımdı.hörümçək bunu öz toru ilə edir, yırtıcı bir heyvan ani və sürətli bir qaçışla obyektlə arasındakı məsafəni kiçildir.eynilə eşqdə, aşiqin sevgilisini gözləri ilə təqibə alıb, tutması kimi .bu fəaliyyətə instiktiv bir refleks gözüylə baxa bilərik. .freyd də, şopenhauer kimi eşqi çoxalma,artma instinktinə bağlamışdı.beyində dopamin miqdarında kı artış marağın bəlli bir şeyə fokuslanmasına və
məqsədə yönlü davranışlara səbəb olur.motivasiya, mükafat, enerji
halı,yuxusuzluq,nəfəs alıb vermədə artma,iştah azalması,diqqət vəz həzz sistemləri ilə əlaqəsi olan dopaminin bu təsirləri aşiq olduğunu deyən birində də eynilə baş verir.dopamin çoxluğu ey zamanda testesteron artımına da səbəb olur.həm qadın ,həm kişidə seks arzusuna səbəb olan testesteron dopamin artımı ilə əlaqəlidirsə,eşqin dopaminə,dopaminin testesteronda artıma təkan verdiyini və buna görədə eşqin sadəcə cinsi istək olduğunu demək olar.bəlkə buna görədə sevilən biriylə seks təcrübəsi yaşadıqdan sonra,digərlərindən fərqli daha dərin və ağılda qalan həzzlər yaşadığımızı hiss edirik.yemə fəaliyyəti isə qidalanma yəni orqanizmin güclənməsi deməkdi.yeyilen obyekt içə alındıqdan sonra sahib olduğu kimyəvi xüsusiyyətlər bədənə qarışır.ilkəl qövmlərdə görülən kannibalizmdəki məqsəd də budu.ölən bir şəxsi yeyərək gücünü, təcrübəsini, döyüş bacarığını, ruhunu əldə
etdiklərinə inanırlar.misal üçün bizim ölkədə daha təmtəraqla keçirilən cənazə evi yeməyini kannibalistik bir vərdişə,inanca bağlamaq olar.hüzn,təvazökarlıq içində yasa gələn hərkəs simvolik olaraq ölən şexsin bədənini yeyir.bütün bunların tamamilə mənfi bir şey olduğunu demirəm.bu praktika sayəsində insan sosyal və romantik əlaqələr
qurur.qaynaşma mexanizmi olmadan mədəniyyət qurmağımız da, bu gün olduğumuz kimi bir insan olmağımız da yəqin ki,mümkün olmazdı.bizdən asılı olmayaraq təəssüf ki,insan sosyal bir varlıqdı.amma məncə bununda bir ölçüsü olmalıdı.bir bulanıqlıq
yaşamayan eqo başqa bir eqo ilə asanca iç içə keçməyə, yəni onu içə almağa cazə verməz.çünkü həmin eqo öz sərhədlərini bəlli edir.yaxşı bilgim olmasada,diqqətimi çəkən biologiyadakı hüceyrə membranı funksiyalarını misal götürürəm.membranda kobud şəkildə desəm bir problem olduğu an necə hüceyrə içərisindəki tarazlıq pozulacaq şəkildə molekulyar keçişlər mümkün olursa ,sərhədlərini bəlli etməyən bir
ego da uyğun olmayan obyektlərin keçişinə icazə verir,bir sözlə onları içəri alır.obyekt aclığı, əksikliyi o qədər çoxdu ki, filtirləmə funksiyasına icazə vermir.təcili ehtiyac qalib gəlir, bir anlıq rahatlama yaşanır ancaq ardından daha böyük problemlər baş verir.

imtahanda köçürmək

ağır travmalarım olan mövzu.6 ya da 7ci sinifdə oxuyurdum.ərəb dilindən spelling yazası idik.(nə qədər axmaq olsa da ərəb dili söz imtahanına da spelling deyirdik.dəhşət söz ehtiyyatı olmaqdan qaynaqlanır hər şey)nəysə 1 gün qalıb mümkün deyil 100mü 200mü söz əzbərləmək nəzərə alsaq ki üzündən birtəhər oxuyuram.yenə də cəhd elədim hazırlaşmağa.dəftərin üstünə a4 qoymuşam sözləri bir bir yazıram.gördüm alınmayacaq ümidsizcə dəftəri itələyib oturdum.birdən nə görsəm yaxşıdı dəftərin üzündə yazıların izi qalıb.ağlıma şeytanın ağlına gəlməyəcək fikir gəldi.sözləri yazmayan ruçka ilə dəftərin üzünə yazdım.sabahısı gün də adam kimi köçürüb 85 aldım.əsas məsələ bundan sonra başladı.gələn dərs yoxlamaya gəlməyən sinif yoldaşım yoxlamanı yazmalı idi.tənəffüsdə söhbət edirdik imtahana hazır olmadığını zəif yazacağını dedi.mən də "dahiyanə" şparqalkamı ona verdim.müəllim o köçürəndə tutdu.bundan 2 gün sonra müəllim dərsdən çixanda məni yanına çağırıb mənim də köçürüb köçürmədiyimi soruşdu.bunu niyə soruşursan ki.çox pis olmuşdum.gedib demişdi hər şeyi.bu nə əclaflıqdı.nəysə hələ bunu da keçdim valideynlər iclasına da babat mövzu olmuşdum.tərslikdən də hər iclasa anam getməsinə baxmayaraq o iclasa atam getmişdi.uzun müddət evdəkilərin də üzünə baxa bilmədim.bu tragedik hadisədən sonra köçürmək ilə bağlı,olmayan "istedadımı"da itirdim.

özünü tapmaq

alışdığın şeylərdən əl çəkib həqiqətdə nə istədiyini başa düşdüyün zaman baş verən hadisə.bir də belə bir şey var insan heç kimlə əslində içində olduğu kimi danışmır.bir obraza bürünür isdər-isdəməz.(bax: persona )bir də hər mühitdə ayrı obraza bürünənlər var.təbii ki bir müddət sonra qarışdırır adam mən əslində bunlardan hansıyam deyə.(baxma: özünə yadlaşma )isdəmədiyin bir universitetdə oxumaq,bir işdə işləmək ya da özünü aid edə bilmədiyin bir mühitdə olmaq daha çox tələb edir artislik etməyi.guya ki hər şey əladı.qorxaq olduqlarından xəyallarının üzərindən xətt çəkməkdənsə bir az cəsarətli olub onlar üçün savaşmağa başladığı zaman insan özünü tapır.xəyallara çatmaq isə cəhənnəm olsun əsas onu istəməkdi onun üçün çalışmaqdı.
qeyd:bunu heç kimə demirəm sadəcə aylardı özümə başa salmağa çalışıram.

ulduz

ulduzlar necə yaranır və müvəqqəti mövcudluqlarını necə davam etdirirlər? - kainat, qalaktikalar, planetlər, canlılar, bir sözlə mövcudluğu bizə məlum olan hər şey kimyəvi elementlərdən ibarətdir, hansılar ki, atomlardan, o da öz növbəsində müsbət yüklü nüvədən və mənfi yüklü elektronlardan təşkil olunub. kimyəvi elementləri də bir-birindən fərqləndirən nüvənin tərkibidir. daha da genişlətsək, müsbət yüklü zərrəciklər olan protonların sayıdır. yəni ki, protonlar müəyyən sayda birləşib kimyəvi elementləri əmələ gətirirlər. ümumiləşdirsək bu kiçik ölçülü zərrəciklər necəsə birləşərək müxtəlif elementləri əmələ gətirirlər, sonradan o elementlərdən müxtəlif maddələr, cisimlər, canlılar və s. yaranır. ilk əmələ gələn kimyəvi element aydındır ki, ən sadəsi olmalıdır. ən sadə dediksə, deməli onun sadəcə və sadəcə bir protonu olacaq. deyək ki, bir protonu və elektronu olan hidrogen adlandırılmış dövri qanunun da başında gələn ən sadə element yarandı. fəzanın müəyyən bir hissəsində yaranan böyük həcmdəki bu hidrogen qazı bir-birini cəzb etdiyinə görə (hansı ki, bütün cisimlərin bir-birini cəzb etdiyi bizə məlumdur və bu qüvvə bizim bu kiçik zərrəciklər arasında da hər nə qədər bir çox halda nəzərə alınmayacaq qədər kiçik olsa da, mövcuddur) bir yerə sıxlaşmağa başlayır. nəticədə hidrogen atomları getdikcə artan sürətlə bir-biri ilə toqquşmağa başlayır və istilik yaranır. bu istilik artdıqca digər bir kimyəvi elementin yaranması üçün əlverişli şərait yaranmış olur. belə ki, demişdik ki, kimyəvi elementləri fərqləndirən protonların sayı idi. bir protona sahib olan ən sadə element olan hidrogen idi, aydındır ki, sonra yaranacaq olan iki protonlu olmalıdır. bu da dövri cədvəlin ikinci elementi helium adlanan kimyəvi elementdir. lakin hidrogenin helium əmələ gətirməsi, yəni hidrogen protonlarının hər ikisi müsbət yükləndiyindən bir-birini itələməyib də birləşib helium əmələ gətirməsi üçün enerji lazımdır və yuxarıda yazdığım o istilik də məhz bu enerjidir. beləliklə, nüvə reaksiyası baş verir və hidrogen heliuma çevrilmiş olur. bu çevrilmə zamanı ayrılan istilik isə ulduzların parlamasının səbəbidir.

dedik ki, əvvəla cazibə qüvvəsinə görə hidrogen qazı bir yerə sıxılırdı. bu qüvvə çalışır ki, təsir etdiklərini bir yerə toplasın. bunu bacara bilməməsi üçün onun işinin əksini görən bir qüvvə lazımdır. necə ki, yerdən nəyisə götürəndə yerin cazibə qüvvəsinə qarşı iş görmüş oluruq. bu işi görən də yuxarıda təsvir etdiyim nüvə reaksiyasıdır. hidrogenin heliuma çevrilməsi ilə nəticələnən istilik – nüvə reaksiyası nəticəsində ayrılan istilik onu mərkəzdəki bir yerə toplamır, əksinə genişləndirməyə çalışır. bu da öz növbəsində cazibə qüvvəsini balanslaşdırır və qazlar artıq sıxılmaq prosesini dayandırır. belə də demək olar ki, qravitasiya bu qazları sıxıb-sıxıb mümkün olduğu qədər kiçiltməyə, nüvə reaksiyası isə onu böyütməyə çalışır. yəni ki, bir-birinə tam zidd missiyaları var. beləcə bu prosesin davam etməsi nəticəsində bizim ulduzumuz doğulmuş olur.

xülasə, hidrogenlər arasındakı cəzbetmə onları bir yerə topladı və nəticədə toqquşdular. bu zaman əmələ gələn istiliksə nüvə reaksiyasını başlatdı və bu iki əks missiyanı yerinə yetirən qüvvələr öz işlərini davam etdikcə ulduz da var olmağa davam etdi.

bəs nə zaman o mövcudluğunu davam etdirə bilməyəcək? deməli, əldə var idi iki qüvvə ya da təsir deyək. birincisi qravitasiya istəyir ki, bu ulduzu udsun və ikincisi nüvə reaksiyasından ayrılan istilik miqdarı. bunlardan biri digərini üstələmədiyi müddət bizim ulduzumuz yaşayacaq. birinin digərini üstələməsi deyəndə təbii ki, söhbət yalnızca qravitasiyanın qələbəsindən söz gedə bilər. çünki nüvə reaksiyasının gedə bilməsi üçün bizə yanacaq yəni ki, hidrogen lazım idi hansı ki, sonlu saydadır. belə ki, nə vaxt ulduzun yanacağı bitəcək, artıq nüvə reaksiyası getməyəcək. bu zaman qravitasiya yenə vuracaq və nəhayət qol olacaq. bizim ulduzumuz sönməyə məhkum olacaq.

ulduzların keçdiyi bu prosesi aşağıdakı kimi dövrlərə bölüblər.
1. nebula – ulduzun yaranacağı yerdəki hidrogen qazı və toz zərrəcikləri olan mərhələ.
2. star – “nur topu gibi” bir ulduzumuz olmuş.
3. red giant (qırmızı div) – ulduz hidrogeni yandırıb heliuma çevirdikcə böyüyür və yanacağı tükəndiyi an ən böyük formasını alır. o forması da red giant adlanır. günəşin təxminən 5 milyard il sonra bu formanı alacağı hesablanmışdır. o zamana qədər günəş o qədər isinmiş olacaq ki, artıq yer üzündə həyat çoxdan məhv olmuş olacaq.
4. red dwarf (qırmızı cırtdan) – bəli o div artıq cırtdana çevrilib. çünki qravitasiya yanacağı tükənən ulduzu kiçiltməyə başlayıb və ulduz sönmək üzrədir.
5. white dwarf (ağ cırtdan) – günəş kimi böyük ulduzların mövcudluğunun son mərhələsi. böyük ulduzların ən kiçilmiş forması. günəşin 7-8 milyard il sonra bu mərhələdə olacağı deyilir.
6. supernova – ulduzların partlayışla bitən ölümü. günəşdən ən az on dəfə böyük ulduzların ölümü partlayışla olurmuş və belə düşünülür ki, daha mürəkkəb kimyəvi elementlərin ilk dəfə yaranmasının səbəbi bu supernovalar olub.
7. neutron stars - bir növ neytral ulduzlar da deyə bilərik bunlara. ulduz öləndə proton və elektronlar bir-birini təsirsizləşdirib bu tipi əmələ gətirirlər. əgər ki, bunlar fəzanın bir hissəsində daha sıx olsalar, nəticədə qara dəlik əmələ gətirirlər.

ananın dur qar yağıb deyə oyandırması

məni yenə də uşaqlıqdakı kimi həyəcanlandıran eyni hisləri yaradan hadisə.tək fərq var sadəcə o vaxt bu sevincin üstünə bir də məktəbə getməmək var idi.düzdü qar yağanda da heç vaxt valideynlərim qoy bu gün də məktəbə getməsin deməyiblər.həmişə saat 7də durub məktəb formasını geyinib çayımı içəndə qərar verilirdi ki yollar buzdu getməyə bilər.bu nə əclaflıqdı.hətta bir dəfə qar yağan günlərdən birində yollar zad buz bağlayıb bəllidi ki heç kim dərsə getməyəcək gəlsə də ki 1-2 yaxında qalan uşaq gəlib qartopu oynayıb gedəcək.atam başlayıb ki yox dərsdən qalmaq olmaz anam da ondan betər.nəysə yola çıxdıq ataynan məktəblə ev arasında da normalda 1 saatlıq yol var.saat 8dən 12ə qədər bakının girmədiyimiz küçəsi qalmadı nə evə qayıda bilirdik nə məktəbə gedə bilirdik.nəysə ki 12yə evə sağ-salamat gəldik.adama deyərlər nə məcbur edir ki səni bu əziyyəti verməyə.onları da qınamıram bizim tərəfə həmişə az qar yağırdı deyə olurdu bunların hamısı.eeee eh gözəl günlər idi.

gautama buddha

buddizmin fikir atası. siddharta qautama olaraq da bilinir.
tolstoyun "etiraflarım" kitabında haqqında belə bir hissə var.

"xəstəliyin, qocalığın və ölümün, ondan gizli saxlandığından, nə olduğunu bilməyən, gənc, xoşbəxt şahzadə, sakia-muni, gəzintiyə çıxır və dişsiz, zəif, dəhşətli hala düşmüş bir qoca görür. indiyə qədər qocalığın nə olduğunu bilməyən şahzadə təəccüblənir və arabaçıdan bu adamın kim olduğunu və nə üçün belə eybəcər və zavallı vəziyyətə düşdüyünü soruşur. şahzadə cavabında eşidəndə ki, bu bütün insanların aqibətidir, bu vəziyyət onun üçün də qaçınılmazdır, artıq gəzintiyə davam edə bilmir və bu haqda düşünmək istədiyindən saraya geri dönməyi əmr edir. o, xəlvətə çəkilir və düşünür. yəqin bir təsəlli tapır ki, yenə şən və xoşbəxt gəzintiyə çıxmaq qərarına gəlir. lakin bu dəfə o, xəstə bir adama rast gəlir. gördüyü bu adam gözləri qaralmış, əldən düşmüş, solğun bənizli biri idi və titrəyirdi. şahzadə xəstəliyin nə olduğunu bilmədiyindən dayanır, bunun nə olduğunu soruşur. biləndə ki, bu bütün insanların başına gələ biləcək xəstəlikdir və o özü, sağlam və xoşbəxt şahzadə, sabah beləcə xəstələnə bilər, yenə gəzmək həvəsindən düşür, qayıtmaq əmri verir. bu dəfə də təskinlik axtarır. böyük ehtimal özünü təsəlli etməyi bacarır ki, üçüncü dəfə gəzintiyə çıxmaq üçün yola düşür. lakin üçüncü dəfə o, başqa bir mənzərənin şahidi olur. o görür ki, nə isə aparırlar. “bu nədir?” – ölüdür. – “ölü nədir?“ – şahzadə soruşur. ona deyirlər ki, ölü olmaq bu insan kimi olmaqdır. şahzadə cənazəyə yaxınlaşır, üstünü açır və baxır. “bəs indi ona nə olacaq?“ - deyə soruşur. cavabında ölünün torpağa basdırılacağını öyrənir. “nə üçün?“ “ona görə ki, o, artıq heç vaxt sağ olmayacaq.” “bu bütün insanların taleyidir? mənim də başıma bu gələcək mi?” ona bunun sözsüz belə olacağı deyilir. “geriyə! mən bir daha əylənmək məqsədiylə saraydan çıxmayacağam!”

sakia-muni həyatda təsəlli tapa bilmədi və belə bir qənaətə gəldi ki, həyat özü bütün bədbəxtliklərin başlanğıcı, mənbəyidir. bundan sonra qəlbinin bütün gücünü özünü və başqalarını bu bədbəxtlikdən azad etməyə sərf etdi. özü də elə azad etməyə ki, hətta ölümdən sonra da həyat heç zaman yenidən başlamasın. o, tamamilə, kökündən məhv ediləcəkdi. hind müdrikliyi məhz bunu ifadə edir."

ədəbiyyatda başqa bir təsviri üçün (bax: siddhartha)

b12

molekulyar quruluşunun mərkəzində kobalt olduğundan kobalamin adlanır. nə heyvanlar (insanlar da daxil olmaqla), nə də bitkilər bu üzvi maddənin sintezi üçün lazım olan enzimlərə sahib deyillər. anaerob (yaşamaq üçün oksigenə ehtiyac duymayan) bakteriyalar tərəfindən yaranır. belə bakteriyalar da heyvanların mədə-bağırsaq traktında daha yayğındır. bu səbəbdəndir ki, heyvan mənşəli qidalarla bəslənməyənlərin b12 çatışmazlığından əziyyət çəkəcəyi düşünülür.

heyvan mənşəli qidalandıqda b12 bədən tərəfindən absorbsiya olunur. bədənə lazım olandan daha çox olduqda isə b12 depolanır. sonralar yenidən b12 ehtiyacı yarananda reabsorbsiya prosesi gedir və orqanizm bu depolanmış b12dən istifadə edir. b12 əksikliyinin ortaya çıxmasının illər çəkməsi də məhz bu yenidən mənimsəmə prosesidir. bilinənin əksinə, b12 əksikliyi təkcə vegan, vegetarianlarda tez-tez rast gəlinmir. həmçinin ətlə qidalanan orqanizmdə də b12 çatızmazlığı yarana bilir. bunun səbəbi isə bədənin mənimsəmə prosesində problemlər yaranmasıdır. lakin insan orqanizminə təbii yolla bu vitaminin daxil olmasının tək yolu heyvan mənşəli qidalar deyilmiş.

eyni zamanda insan bədəninin mikroflorasında bu vitamini yaradan mikroorqanizmlər olur və b12nin sintezi üçün lazım olan kimyəvi maddələr tərkibli qidalarla qidalandıqda sağlam insanların öz bədənində də b12 yaranır. lakin bu bakteriyaların orqanizmin mikroflorasında yaşaya bilməsi üçün bu mikroflora nə çox qələvi, nə də çox turş mühit olmamalıdır. əksi olduğu təqdirdə mikroorqanizmlər bədəndə yaşaya bilmir və dolayısı ilə də insan bədəni b12ni sadəcə heyvan mənşəli qidaların mənimsənməsi ilə qəbul edir. burası da maraqlıdır ki, yuyulmamış meyvə, tərəvəzlə qidalanmaq keçmişdə insan orqanizminə bu bakteriyaların daxil olub, mikroflora onların yaşamı üçün əlverişlidirsə, orada koloniyalaşmalarında rol oynayırmış.

nəticə olaraq, vegetarian da olsanız, ətlə də qidalansanız, b12 çatışmazlığı yarana bilər. yaranmasının qarşısını almaq üçün sağlam mədə-bağırsağa sahib olmalı və bu vitaminin sintezi üçün lazım maddələrlə zəngin qidalarla bəslənmək lazımdır ki, bədən həm kənardan qəbul etdiyi b12ni mənimsəyə bilsin, həm də özü b12 yarada bilsin.

xərçəng xəstəliyi

xərçəng orqanizmdə yaranmış və genetik mutasiya keçirmiş hüceyrelerin geniş səkildə yayılıb sayının artması ilə əlaqədardır.hər gün insan orqanizmində belə hüceyrələr yaranır və məhv edilir.normalda hər bir hüceyrenin müəyyən yaşama yası var ve yaşama müddətini tamamlamış hüceyrələr məhv edilir .(bax: apoptosis)yəni bədən öz normal vəziyyətində xərçəngdən özünü müdafiə edir.əgər bu sistem pozularsa hüceyrələr nizamsız şəkildə durmadan nizamsız bölünür və müəyyən yerlərdə şişlər yaradır.bu şişlər 2 cür ola bilər xoşxassəli ve bədxassəli.xoşxassəli şişlər metastaz vermir ve local olur.düzgün bir cerrahi müdaxilə ilə tamamilə qarşısı alına bilər.bədxassəli şişlər isə orqanizmin müxtəlif yerlərinə metastaz verdiyinə görə onlara nəzarət etmək bir o qədər asan deyil.xərçəngə qarşı olan dərmanlar hüceyrə daxilinə toksik effekt göstərərək dntnin xüsusi hissəsi ile birləşib zülal sintezinə qarşı çıxır.təbii ki bu dərmanlar sadəcə mutasiyaya uğramış hüceyrələrlə deyil həmçinin sağlam hüceyrələrin də dntsi ilə birleşir.saçların tökülməsi də məhz bununla əlaqədardır.saç follikulları sürətlə bölünən hüceyrə strukturuna malikdir.lakin kimya terpiya həmin hüceyrələrin sayını və bölünmə sürətini azaldır,saç qidalanması pozulur və saçlar tökülür.
xərçəngi yaradan səbəblər müxtəlif ola bilər.radiasiya,kimyəvi maddələrlə çirklədilmiş hava və istəsək də qaça bilməyəcəyimiz qidalar.bu məlumatı qeyd etmek istəyirəm ki,hal hazirda bir çox qida maddələri konservləşdirilib ya da xüsusi paketlərdə satılır hansı ki onlar evdə tebii halda hazırlanmış məhsullardan daha davamlı olur ve gec xarab olur.bunun əsas səbəblərindən biri həmin məhsullara qatılan sintetik e vitamini dir.e vitamini hüceyrədə membran lipidlərini oksidləşməkdən qoruyur.buna görə də məhsullar tez xarab olmasın deyə onlara bu vitaminin sintetik forması əlavə edilir.o mehsullardan istifadə etdiktə orqanizmə daxil olmuş sintetik e vitamini yaşama müddəti dolmuş hüceyrələrin də parçalanmasına imkan vermədiyindən genetik mutasiyaya məruz qalmış hüceyrələr apoptoza məruz qalmır həddindən artıq bölünərək orqanizmə yayılır və xərçəng toredir.bu da günümüzdə bu xəstəliyin artmasının əsas səbəbidir.həmin qidalardan uzaq duraq desəm də məncə heç bir mənası yoxdur,çünki artıq biz onlardan uzaq dursaq da onlar bizdən uzaq duran deyil.