kladius bombarnik

jules vernenin fantastik əsəri. 19.əsrin sonlarında yazılmış bu əsərdə göydə uçan texnikalardan, bu texnikaların yerə atəş açmasından, bombalamasından bəhs edilir. azərbaycanın gəncə və bakı şəərlərinin də bəhsi keçmişdir əsərdə. maraqlısı odur ki jül vern bakı və gəncədə olmamış amma bu şəhərləri küçələrinə qədər təsvir etmişdir.

yunan tanrıları

(bax: ares)

am

anbar (ambar) sözünün yarandığı ilkin söz. am qədim türklərdə qadın mənasını verirmiş. slavyanları daima təhlükədə yaşadan türklər hər dəfə onların yaşadığı yerlərə hücum edəndə slavyan qadınları özləri ilə əsir götürürmüşlər. bunu görən slavyanlar evlərinin altını qazıb qadınlarını orda gizlətməyə başlayırlar. hücuma keçən türklər buraları talan etdikdən sonra qadınların olmadığını görürlər. türklərin başçısı önə çıxaraq slavyanlardan amın (yəni qadının) olub-olmadığını soruşur. başçının sualı isə belə olur. am var? bunu təkrar təkrar soruşduqdan sonra slavyanların səsinin çıxmadığını görən türklər axtarışa keçirlər. qadınları tapan türklər, onların gizlədildiyi yerə öz aralarında amvar deyirlər. slavyan dilinə də bu söz amvar olaraq keçir. assimliyasiya olaraq günümüzdəki deyiliş tərzinə gəlib çıxmışdır.

nomoloji determinizm

yeni dövr qərb fəlsəfəsinə aid olan dünyagörüşü. yunancadan dilimizə tərcümədə nomosqanun mənasını verir. bu cərəyanın nümayəndələri səbəbiyyət prinsipini tamamilə inkar edirlər. onlara görə hadisələrin səbəbi olmur. hadisələr qanunauyğunluqla reallaşır.

determinizm

çoxlarının yanlış bildiyi kimi yalnız səbəbiyyət əlaqələrindən deyil,eləcə də qeyri səbəbiyyət əlaqələrini özündə birləşdirən təlim. latıncadan dilimizə tərcümədə ayırd etmək,ayırmaq kimi mənalara gəlir. determinizmi səbəbiyyət əlaqələri ilə eyniləşdirmək olmaz. determinizmə hadisələr arasında münasibətlər öyrənilir.bu səbəbsiz və ya qeyri səbsiz baş verə bilir.
(bax: indeterminizm)

ikili həqiqət nəzəriyyəsi

başqa sözlə həqiqətin ikiliyi nəzəriyysəsi. fəlsəfi həqiqət və dini həqiqət olmaqla iki yerə bölünür. bu nəzəriyyəyə görə fəlsəfə və din həqiqətin aşkarlanması yolunda iki müxtəlif yoldan gedirlər. onların yolu ayrı olsa da axtardıqları eynidir. demək olar ki fəlsəfə tarixində bütün filosoflar dini həqiqəti fəlsəfi həqiqətdən aşağı pillədə görmüşlər. çünki din sualsız inamdır, fəlsəfə isə suallarla bağlıdır .din qarşısına sual qoymur. fəlsəfə isə qarşısına özünün də aşa bilməyəcəyi suallar, problemlər qoyur. fəlsəfənin həll etdiyi problemlər elmə,həll etmədiyi problemlər isə dinə ötürülür.

yevtifron dilemması

antik yunan filosofu platonun adı ilə bağlıdır. platonun məhşur yevtifron dialoqunda işlətdiyi fikirlərə əsaslanır.dilemmaya görə davranışlara əxlaqi və qeyri əxlaqi xüsusiyyətlərini qazandıran tanrının verdiyi hökmlərdir yoxsa bu davranışlar gerçəkliyə uyğun olaraq yaxşı və ya pis kimi qiymətləndirilir? başqa sözlə desək hər hansısa bir davranış tanrı elə buyurduğu üçünmü yaxşı və ya pis olur,yoxsa bu davranışın müstəqil olaraq yaxşı və ya pis olması, tanrının onu buyurmasına ya da yasaqlamasına səbəb olur?

lokayata çarvaka

qədim hind fəlsəfəsində dini fəlsəfi materialist təlim. 4 ünsürün ilkin həyat mənbəyi olduğunu inanırlar.lokayata çarvakların nümayəndələri varlı hindli ailələrinə mənsub olan insanlar idi. canlı aləmə xüsusi rəğbətlə yanaşan lokayatlar vegeterian idilər. ağızlarına yaylıq bağlayardılar ki havada uçuşan cücülər onların ağızlarına girməsin. bir yerə getmək məcburiyyətində qaldqda isə onlar qullar çiyinləri üstündə daşıyardılar ki lokayatlar yerdəki həşəratları əzməsinlər.

francis bacon

induktiv metodun yaradıcısı. ingilis əsilli filosof olan bekon kral sarayında vəzifəyə qədər yüksəlmişdir. hüquq, ilahiyyat, fəlsəfə təhsili vardır. daima təbiəti öyrənməyə, onu insan üçün əlverişli hala salmağa can atırdı. ona görə təbiəti öyrənmək üçün daima onun içində olmalısan, dolayısı ilə onda əriməlisən.
hadisə və obyektlərin öyrənilməsində insanlar yanılmalarla üzləşirlər. həqiqi bilik əldə etmək üçün bu yanılmaları aşmaq lazımdır. bunun üçün də mənim yeni induksiyamdan istifadə etmək lazımdır deyə yazırdı bekon. bekonun yanılmaları 4 cürdür. buna başqa sözlə bekon kabusları da deyilir.
(baxma: mağara yanılmaları)
(baxma: teatr yanılmaları)
(baxma: bazar yanılmaları)
(baxma: cins yanılmaları)

iohann qotfrid herder

klassik alman fəlsəfəsinin və tarix fəlsəfəsinin nümayəndəsi. dilin mənşəyi, allah kimi məhşur əsərləri vardır.
dilin mənşəyi əsərində deyir. insanın ən böyük üstünlüyü onun dilə sahib olmasıdır. dilin sayəsində o ilahi ideyaları söyləyə bilir.
allah adlı əsərinə görə isə insan onu dərk etməyı malikdir. o tanrını qəbul edirdi. tanrı özünü humanizmdə əks etdirmişdir. humanizmin ən bariz nümunəsi isə isa məsihdir, isa elə insanlar yaratmaq istəyirdi ki onların biri digərinin rifahı üçün əlindən gələni əsirgəməsin. isa dostluq və qardaşlıq cəmiyyətini məqsəd kimi qoymuşdu. lakin xristian ruhaniləri bunu anlamadılar. keşişlər canavara döndülər deyə yazırdı herder.