1. Heç bir körpənin yanağını sıxmaq , çimdikləmək istəmisiniz? Ya sevdiyiniz birini elə büzülüb qucaqlamaq ki sanki içində var olmaq ?
Çox sevdiyiniz birinə "səni boğaram" tipli zarafatlar, ona sataşmaq..
Aww deyirlere, bizdə də "uşşş" ..
Bu deyiləndə görəcəksiniz ki, qaşlar yüngül aşağı enir, dişlər sıxılır, yanaqlar gərilir. Bu mimikaların özü də qəzəb ifadəsinə çox yaxındır. Bir dəqiqə? Bunlar yaxındırlar?
Bir ifadə ilə tanış olaq:
cute aggression- insanın çox şirin, sevimli və ya kövrək bir varlıqla qarşılaşdıqda, zərər vermə niyyəti olmadan, aqressiv səslənən impulslar və ifadələr hiss etməsidir (məsələn, "baldı bal"--> "yeyib-bitirərəm")
Qısaca, həddindən artıq sevginin beyində aqressiv ifadə ilə balanslanmasıdır.
Bu heyvan balasına, peluşa, anime personajina kimi her şeydə ola bilər.
Hətta bu hiss utancaq, sakit insanlarda daha çox olur. Qadınlarda, Ana olmuş və ya analıq isntinkti güclü olanlarda daha tez aktivləşir. empatisi zəif olan insanlarda cute aggression ya çox zəif olur, ya da olmur. çünki bu hiss empati və emosional rezonans tələb edir.
Mexanizm:
Cana dolan şirin stimul -->
beyində güclü sevinc (dopamin, oksitosin --->
emosional yüklənmə (artış) --->
beyin tarazlıq üçün əks (aqressiv) impuls yaradır -->
nəzarət saxlanılır, real aqressiya olmur.)
Buna bənzər psixoloji hallar
1. Çox sevinəndə ağlamaq
Sevinc həddi aşanda beyin gərginliyi göz yaşı ilə boşaldır.
2. Əsəbləşəndə gülmək
Gərginliyi azaltmaq üçün uyğunsuz emosional çıxış.
3. Utancdan qızarma və gülüş
Stress + sosial özünüdərk birləşir. Yüklənir, gülüş şəklində təzahür edir.
4. Sevdiyin insana sərt zarafatlar etmək, iynələmək, sataşmaq
Yaxınlıq artdıqca müdafiə mexanizmi işə düşür. Müəllimim hər belə zarafatlar edib ağlatmaq dərəcəsinə gətirsə də gün sonu "çox istədiyimdəndir" deyərdi.
5. Qorxulu filmə baxarkən gülmək
Qorxu --> nəzarət hissini bərpa etmək üçün gülüş. Everything is under my control
6. Körpə səsinə əsəbiləşmək
Qoruma instinkti + sensor yüklənmə.
7. Çox romantik anlarda mövzunu dəyişmək
Emosional yaxınlıq həddən artıq hiss olunur, yenə mağaraya çəkilmə..
8. Kədərli anda zarafat etmək
Psixoloji özünüxilas mexanizmi
"Öldük mü ya" , "a be ben cennetdeyim"
9. Uğurdan sonra boşluq hissi
10. Çox xoş söz eşidəndə inanmaq istəməmək
Özünü emosional riskdən qoruma
Bir dənə haşiyə çıxım --> emosional risk nədir?
insana, münasibətə və ya hissə emosional olaraq açıldıqda incinmək, rədd edilmək, xəyal qırıqlığı yaşamaq və ya nəzarəti itirmək ehtimalıdır.
hissini demək
güvənmək
bağlanmaq
zəif tərəfini göstərmək--> bunların hamısı emosional risk daşıyır.
Risk var, amigdala var. Aktivləşir. Ağrını əvvəlcədən simulyasiya edir. Və müdafiə üçün:
zarafat
soyuqluq
mövzunu dəyişmək
laqeydlik
işə düşür.
Bunu niyə dedim? Əslində davranışlarımız cute aggression olsun ya da zəif tərəflərini göstərdiyin emosional riskdə sanki zehnən çılpaq oluruq, silahsız oluruq. Qorumaya kecirik, bu instinktivdir. Yəni gedib hisslərimizi ifadə edib istədiyimiz cavabı almırıqsa ya onu görməməyə nömrəsini silməyə çalışırıqsa bu zəiflik deyil, bir növ qorunmadır.
Bu fərqli tərəfdir. Buna misallar:
▪︎ Həddən artıq diqqət görəndə geri çəkilmək, özünü kiçiltmək
Dəyərli hiss etmək--> bu hissi itirmə qorxusu --> məsafə
▪︎ Tərif alanda mövzunu dəyişmək
Yenə özünü açıq hiss edir.
▪︎ Seviləndə şübhələnmək
▪︎ Bağlanmağa başlayanda qüsur axtarmaq
▪︎ Çox dərin söhbətdən sonra yorğunluq
▪︎ Sevdiyini itirmə ehtimalını düşünmək
▪︎ Çox xoş anlardan sonra boşluq hissi
▪︎ “Mən onsuz da güclüyəm” demək
Kövrəkliyi ört-basdır etmək.
▪︎ Kömək istəməmək, hər şeyi tək həll etməyə çalışmaq (nəzarət özündə)
Ümid edirəm, bu entri beynimizin arxa fonunda olan incə mexanizmləri görməkdən ötə sizə tanış gəlib gülümsətmişdir. Təki üzümüz gülsün, səbəbi də əsl mənada sevincdən ;)

Note: az əvvəl gördüm belə bir başlıq varmış
(bax: çox sevdiyin şeyləri yemə istəyi)

Əsəbdən telefonu gəmirəcəm indi, dur bu da bir hissin yanlış partlayışıı
(baxma: emosional risk)
(baxma: emosiyaların nəzarəti)
(baxma: qorunma mexanizmi)