dasein


125   18   0   0
dasein 7.nəsil yazar
reytinq xalı: 426
karma xalı:3015
entry sayı:125
izləyənlər:5
sifariş sayı:2

son yazdıqları| | əl əməyi göz nuru| favori seçdikləri| favori seçilənləri| bütün entryleri| lövhə

nərmin quliyeva Uzun müddətdən sonra mübahisəli cinayəti haqda qaynaqların dərc olunduğu bir vikipediya səhifəsi yaradılıb. link link

Düşünürəm ki, əlavə edilməli daha çox şey var viki səhifəsinə.
üzeyir cəfərov Sevinc Osmanqızının verilişinə tez-tez qonaq olan hərbi ekspert. Maraqlısı budur ki, cəbhədə hərbi vəziyyətdən çox siyasət haqda danışır. 1 cümlə hərb haqda danışırsa 5 cümlə siyasət haqda danışır. Putin belə gəldi, Lavrov elə getdi, Makron elə, Paşinyan belə və s. Loru dildən də çox istifadə edir bu cür siyasi məsələləri müzakirə edərkən.
lgbt təbliğatı Seksuallığı dəyişdirməyə yönəlik lgbt təbliğatı deyə bir şey yoxdur, lakin lgbt ilə bağlı öz sosio-politik idealarını başqalarına yeritmək kimi bir təbliğat mümkündür.
ermənistanla azərbaycanın müharibə eləmədiyi alternativ reallıq Belə bir alternativ reallığın ola biləcəyi ütopik səslənsə də, maraq xatirinə bir iki fərziyyə irəli sürmək olar.

Tarix boyu qonşusu ilə mübahisəli əlaqələri, müharibəsi və s. olmayan dövlət, yəqin ki, çox azdır. Bizim region da zatən hələ o tarixi mərhələni aşa bilməyib. Müharibə olmaması üçün bu iki xalqın təmsilçiləri çox təcrübəli və geniş baxış bucağına malik insanlar olmalıdır ki, sivil yollarla məsələni həll edə bilsinlər. Yoxsa, torpaq tarixən kimin olub, kim kimin torpağında dövlət qurub debatları edə-edə xalqlar artıq öz psixologiyalarını pozur. Hələ irredentism ermənilərdə elə iyrənc hal alıb ki, sağa-sola torpaq iddiaları atmaq bir yana, gənc nəsillərinə də təbliğ edirlər "Böyük Ermənistan" ideologiyasını. Bizdə heç olmasa "irəvan bizimdi", "Ermənistan komple bizimdi", "Borçalı bizimdi", "Tiflis bizimdi", "Dərbənd bizimdi", "Cənubi Azərbaycan bizimdi" kimi söhbətlər aparsaq da heç olmasa seperatist fəaliyyətimiz olmayıb indiyə kimi. Ümumiyyətlə, bunlar çox səviyyəsiz söhbətlərdir, bu dəqiqə dünyada kim kimin torpağında yaşayır məlum deyil onsuz, qoyun insanlar yaşasın. Artıq beynəlxalq sərhədlər tanınıb, "bizimdir" təfəkkürünü yığışdırmaq lazımdır.

Belə bir alternativ reallıqda, yəqin ki rahat nəfəs alıb, daxili problemlərimizə fokuslana bilərdik. Bu hər iki dövlət də uzun illər Rusiyanın orbitində yaşamamış olardı.
terf Trans fərdləri feminist diskursdan xaric edən radikal feminist/feminizm.

Düzdür, bizim cəmiyyətimiz üçün hal-hazırda çox marjinal, əlaqəsiz mövzulardandır, bəlkə də, bir neçə on il mainstream mediada müzakirə olunmayacaq. Yenə də, bunlar haqda entrylərin olmağında fayda var.

TERF bir exonymdi, yəni bu radikal feminsitlər özləri özlərini TERF yox, radikal feminist və ya gender-tənqidçi (bax: gender critical) adlandırırlar. Düzü, bu adlandırmanın euphemism olduğunu düşünənlər də var. Yenə də, mən onlara özlərinin işlətdiyi addan istifadə edərək istinad edəcəm bu entry-də.

Gender-tənqidçi feministlər arasında da fərqli mövqelər var, lakin aşağı-yuxarı ən əsaslı gördüyüm Megan Murphy adlı məşhur radikal feministin arqumentlərinə istinadən danışacam; bu radikal feministlər, ümumiyyətlə, gender ideologiyasını xətalı hesab edirlər. Yəni bir insanı genderini təmsil edən özəlliklər (femininlik və maskulinlik spektrində) gender stereotipləridir və stereotiplər insanın kimliyini müəyyənləşdirən şey olmamalıdır. Qısaca maskulinlik, femininlik anlayışları və onların törəmələri ləğv edilməli, sadəcə iki biolojik cinsiyyətdən - qadın/kişi (male/female) istifadə edilməlidir, cinsiyyətdən danışarkən. Fəqət, bu iki biolojik cinsiyyət, insanların sosial kimliyinin yaranmasında heç bir rol oynamamalıdır, yəni türklərin dediyi kimi "toplumsal cinsiyyet" (gender) anlayışını aşmaq lazımdır, gender stereotipləri sosial kimliyin formalaşmasında iştirak etməməlidir. Gördüyümüz kimi, gender-tənqidçilərin mövqeyi də heç də konservativ deyil, trans fərdləri diskursdan çıxarsalar da.

Bu radikal feministlərin translarla dərdi nədir? ideolojik problemləri budur ki, trans fərdlər gender stereotiplərini təbliğ edir, fəqət onlar öz biolojik cinsiyyətlərində qalıb bu stereotiplərə qarşı mübarizə aparmalıdır, onların fikrincə. Yəni deyək ki, feminin xarakterli kişi bədənində doğulan qadın cinsiyyətinə tranzisiya etmək istəyən fərd, qadın görünüşü, makyajı, danışığı və s. kimi özəllikləri qazanmağa çalışaraq əslində gender stereotiplərini təbliğ etmiş olur. Halbuki, gender-tənqidçi feminist perspektivində onlar bu sterotiplərlə savaşmalı və kişi bədənində feminin olaraq xarakterizə olunmuş xüssiyyətlərə sahib olmağı normallaşdırmalıdır. Bu kobudca idolojik trans məsələsidir radikal feministlərin agendasında.

işin praqmatik tərəfinə gəldikdə isə, bu feministlər trans aktivizmin qadınları təhlükəyə atdığını da düşünür. Arqumentləri budur ki, trans aktivizm sayəsində artıq trans olmayan sadəcə qadın qurbanlarına əlçatıçmılıq əldə etmək istəyən fetişistlər, təcavüzçülər özlərini trans qadın kimi qələmə verə bilərlər. Beləliklə, bu predatorlar özlərini trans qadın kimi göstərərək sadəcə qadınlara məxsus yerlərə asanlıqla girə bilərlər. Digər bir mübahisəli məsələ də, trans atletlərin qadınlarla yarışması məsələsidir. Əlbəttə, güman ki, bəzi trans aktivistlər bu məsələləri həll etməyə çalışır.

Gender-tənqidçilərin teoriyasında əsas problem isə "toplumsal cinsiyyət" və gender sterotiplərinin aşılmasının qlobal şəkildə çox çətin olmasıdır, buna görə də trans aktivizmi də tam keçərsiz qıla bilmirlər. Gender stereotipləri aşıla bilmədiyi halda isə gender ideologiyası yerində qalır.
sözaltı sözlük Ekşi sözlük qədər məşhurlaşmağını istəmədiyim sözlük. Sanki məşhurlaşsa, Azərbaycanda facebook kimi gərəksiz, hər kəsin "boş yaptığı" bir məcraya çevriləcəkmiş kimi hiss edirəm. Bir söz6-ımız var.
1915-ci il erməni köçü Uzun-uzun danışılası, müzakirə olunası tarixi bir məsələ, lakin Türklərin və ermənilərin çox obyektiv yanaşmadığı, Azərbaycanlıların isə ümumiyyətlə danışılmasını sevmədiyi bir problemdir. Bu problemin həlli isə "soyqırım oldumu olmadımı" debatı, inkarçılıq, milliyətçilik, tarixi hadisələri siyasiləşdirmə kimi politikalar tərəfindən kölgələnir, bir əsrdən çoxdur ki, hələ də həll olunmayıb, hətta vəziyyət daha da pisləşməyə doğru gedir.

Dediyim kimi uzun məsələdir, lakin hadisənin baş verməsinin səbəblərinə bağlı ipucu səviyyəsində şeyləri sadalamaq olar. "Ermənilər adam deyil, ermənipərəstlik eləməyin, yaxşı elədi osmanlı onlara, onlar bizi qırdı" zad-zud kimi şeylər deyəcək qədər bağnazsınızsa, boşuna bu entry-ni oxumayın, burada ciddi şeylər danışmaq lazımdır. Əlbəttə, keçmişində belə bir acı hadisənin olmağı, sənə başqalarının torpağını işğal etməyə haqq yaratmır, bunu danmırıq. Fəqət, 1915 hadisələrini və Dağlıq-Qarabağ problemini özlüyündə fərqli məsələlər olaraq təhlil etmək lazımdır. Siz erməni soyqırımı məsələsində heç bir tarixçinin Qarabağı da bərabər şəkildə müzakirəyə qatdığını görə bilməzsiniz, əksi də doğrudur.

Hamımız bilirik ki, ermənilər tarixən şərqi Anadoluda məskunlaşmışdır, ta Urartu (Van krallığı) dövründən o ərazi ilə bağlılıqları vardır. Hətta Behistun yazısında belə ermənilərin adı keçir. Yəni, ermənilərin tarixi yoxdur deyib özümüzü aldadıb savadsız göstərməyə ehtiyac yoxdur, hər xalqın tarixi olur. Səlcuq türkləri Anadoluya gəlməzdən və daha Sonra Osmanlı yaranmadan əvvəl belə, ermənilərin orada mövcudluğu var idi.

Ermənilər uzun müddət Osmanlı imperiyası tərkibində xalq olaraq yaşamışdır və millət olaraq qismi-muxtariyyətə sahib olduqları dönəm olmuşdur. Ermənilərin çoxu Şərqi Anadoluda məskunlaşsa da, digər bölgələrdə, Konstantinopolda (istanbul adı rəsmi olaraq 1930-da qəbul edilmişdir) da yaşamışlardır. Xüsusilə, Konstantinopoldakı ermənilər daha imkanlı, mal-mülk, vəzifə sahibi idilər. Yenə də, türk və islam təhəkkümü altında digər azlıqlar kimi ermənilərin də xristian xalq olaraq ayrı-seçkiliyə zaman-zaman məruz qaldıqları bilinirdi. Ayrı-seçkilik məsələlərinin zəminində isə qərb ölkələrinin Osmanlıdakı ermənilərə necə davranıldığı müşahidəsinin nəticəsi olaraq erməni məsələsi adlı bir problem açıq şəkildə müzakirə olunmağa başlandı. Qərbdən Osmanlıya ermənilərə qarşı diqqət, bərabərsizliyi aradan qaldırmaqla bağlı tələblər gəlirdi. Tələblərə yönəlik islahatlar olsa da, görünür, qərb ölkələrinin gözündə hələ də bu məsələ qanedici şəkildə həll olunmamışdı. Bir müddət ermənilər Osmanlı tərkibində "millet-i sadıka" (sadiq millət) olaraq anıldı.

Erməni məsələsi Osmanlı erməniləri ilə ruslar arasındakı münasibətin də yaxşılaşmasında rol oynamışdı, geopolitik və dini səbəblərdən, əlbəttə. Hətta ermənilərin xristian olaraq rusları onların xilaskarları kimi gördüklərini yazan mənbələr də var. Təbii ki, bu əlaqə sonradan 1915 hadisələrinin səbəbi kimi əsas arqument olaraq göstəriləcəkdi türklər tərəfindən.

Birinci dünya müharibəsi zamanı, Osmanlı artıq zəifləmişdi və bunun nəticəsi olaraq Balkanlarda baş verən milli azadlıq hərəkatlarının qarşısını ala bilmədilər və Osmanlı Avropadakı idarəsinin çox böyük hissəsini itirdi. Osmanlının hakimiyyətindən təzəcə xilas olmuş Balkan dövlətləri, tərkiblərindəki böyük sayıda müsəlmanları Osmanlıya deport etdilər və bu Osmanlı imperiyasına bir travma təsiri bağışladı. Balkanların əldən çıxması və müsəlman qaçqınların Osmanlıda yerləşməsi, əlbəttə, oxları Osmanlıda qalan ən böyük xristian azlığa - ermənilərə çevirdi.

Osmanlı hakimiyyətinin ən zəif dönəmi olan bu illərdə, jön türk (və ya gənc türk) inqilabı yaşandı və Talat paşa dövlətin başına keçdi. Jön türklər ölkəyə bir sıra qərb dəyərlərini gətirəcəkdi, lakin içlərindəki ultra-milliyətçi partiya ölkədəki digər etnik azlıqlara bir qədər təhlükə əhəmiyyəti kəsb edirdi.

Osmanlının Qafqaza olan müdaxilə cəhdi zamanı Osmanlı ruslara çox pis məğlub oldu və bu məğlubiyyət ermənilərin ipini çəkdi desək, yalan olmaz. Krizis dönəmində olan Osmanlı hakimiyyəti məğlubiyyətin gətirdiyi məsuliyyətin altında qalma nevrozu təsiri ilə məlubiyyətin səbəbini birbaşa ermənilərə bağladı. Kim bilir bəlkə də erməni intellegensiyasından həqiqətən də ruslara kömək edənlər olmuşdur? Nəticədə, ermənilər digər xalqlar kimi Osmanlının əlindən az çəkməmişdir, hətta ermənilər də türklərə qarşı qətliamlar etdikləri olmuşdur, bəlkə də, içlərindən həqiqətən də bu fürsəti dəyərləndirənlər oldu? Niyə də olmasın ki? Bunu araşdırmaq lazımdır, əlbəttə ki, mainstream türk mənbələrdən yox, bitərəf mənbələrdən. Hərçənd, erməni xalqını Anadoludan təmiz sürmək dağılmağa doğru gedən Osmanlı hakimiyyətinin aldığı paranoid bir qərar idi. Bunları hələ Sevr müqaviləsi gözləyirdi, parçalanmağın eşiyində idilər, burada ölkənin varolma söhbəti gedirdi, əlbəttə nevrotiklik gözləniləndir. Zatən Atatürk gəlməsə idi, bu gün şərqi Anadolu da ermənistan torpağı idi.

1915 aprelin 24-də Tehcir Qanunu qəbul edildi (tehcir - hicrət sözündən gəlib, köç deməkdir; bu konteksdə məcburi köç olaraq işlədilir). Anadolunun hər yerindən, o cümlədən Konstantinopoldan zorakı şəkildə ermənilər yığışdırılıdı, öldürülənlər, asılanlar oldu (çeşidli cinayət ittihamları ilə), Qara dənizə boğulmağa aparılanlar, yandırılanlar və s. Yerdə qalanlar üçünsə sürgün prosesi başlanıldı. Sürgün zamanı da xəstəlik, aclıq, soyğun və s. səbəbilər ölənlər oldu. Bəziləri isə Sürgünü idarə edən Osmanlı əsgərləri tərəfindən istismar olundu, öldürüldü - ki, bunların heç birini türklər danmır. Hətta sürgündən sonra cəza alan türklər belə olduğu deyilir istismara görə. Əlbəttə, inandırılsan ki, bu millət sənin millətini yoxa çıxartmaq istəyib, xəyanət edib, sürgünü müşayiət edən bir əsgər olaraq qarşındakına sərt davranmaq psixolojik cəhətdən ehtimalxarici deyil və bunu çox millət, ermənilər daxil olmaqla, edib. (bax: Xocalı qətliamı) (bax: Stanford prisoners experiment) (bax: Milgramm experiment) (bax: cognitive dissonance). Realist olaq, Osmanlının məqsədi erməniləri imperiyanın bir ucundan digər ucuna sağ-salamat şəkildə köçürmək, onları yeni yaşayış məskəni ilə təmin etmək deyildi. Əksəriyyətinin öləcəyi zatən bəlli idi. Ölənlər öldü, qaça bilənlər qaçdı, bəzilərinin uşağı öldü özü qaldı, bəzilərinin valideyni öldü. Çox sayda yetim olduğu zatən bilinir. Aralarından islamı qəbul edib, assimilasiya olanlar, sürgündən özünü xilas edənlər də oldu, əlbəttə: müsəlman ermənilər və ya hemşinlər.

Tehcir qanunun arxasında olan Talat paşa 1918-də Konstantinopoldan Berlinə qaçdı. elə 1921-də Almaniyadaca bir erməni tərəfindən öldürüldü. Onu öldürən erməni isə sürgün səbəbi ilə yaşadığı travmatik təcrübə səbəb göstərilərək ilə bəraət aldı. Düzdür, ikili standard kimi görünür, amma zatən Avropa Talatı axtarırdı və onların gözündə Talat genosidə səbəb olmuşdu, buna görə də mütləq, obyektiv haqq-ədalət axtarışında deyildilər (ilin 1921 olduğunu unutmayaq, hələ avropa ittifaqı belə yox idi). Nəticədə, Nazi Almaniyasının çöküşü zamanı kim öldürülən, intihar edən nazilərin dərdini çəkdi ki, Avropada? Talat paşa köç qərarını verdi, lakin 3 il sonra aradan sıvışıb, Osmanlının taleyi ilə üzləşməyi rədd etdi.

Türkiyənin 1915 hadisələri ilə bağlı bugünkü ritorikası isə "Osmanlı buna məcbur idi, ya ermənilər qalacaqdı, ya türklər" şəklindədir. Sözsüz, Halil Berktayın dediyi kimi bu cür eksiztensiyal, milli varoluşla, məcburiyyətlə bağlı ritorikalar şişirtmədir, çünki məntiqən bunu eksiztensiyal müstəviyə gətirərək məcburiyyət faktorunu işə salmaq, məsuliyyəti üzərindən atmaq, olanlara bəraət qazandırmaq üçün çox istifadə olunur. Osmanlı arxivində də bu barədə məhv edilən sənədlərin olduğu tarixçi Halil Berktay tərəfindən deyilir. Zatən heç bir dövlət özünü pis göstərə biləcək sənədləri imkan daxilində arxivində saxlamaz.

1915 hadisələri Türk tarixinin qaranlıq səhifəsidir, lakin Azərbaycanlılar elə fikirləşməz təbii ki. Çünki Azərbaycanlıların problemi deyil bu, onlar türkləri bu hadisədə başa düşə bilməz, bu türklərin özlərinin həll etməli olduğu bir şeydir. Azərbaycanlılara heç belə şeylər öyrədilmir tarix dərslərində. Bu hadisə ilə bağlı yadıma gələn tək cümlələr Azərbaycan tarix kitablarında "Ermənilər qondarma erməni soyqırımı iddiaları ilə", "guya 1.5 milyon erməni öldürülüb" kimi şeylərdir. Qarabağ birbaşa Azərbaycanın problemidir, erməni məsələsi isə türklərin problemidir.

PS: Bu hadisələrin qısa xülasəsidir, əlbəttə bundan daha çox detal var və bəli ermənilərin də türklərə qarşı qətliamları olub, lakin bu hansı millət günahkardır, hansı daha yaxşıdır entry-si deyil. Türklərə qarşı olan qətliamlar da başqa başlıqda yazılsın.
javakheti Paşinyanın paylaşımında Javakheti yerinə javakhk yazması sensasiyaya səbəb oldu desək, bir az mübaliğə olsa da hardasa həqiqətdir. Heç kəs inciməsin, amma gürcülərin xoşlamadığı bu post facebook-da azərbaycanlılara gürcü lobbiçiliyi yeritməyə şans yaratdı, ən azından mənim gördüyüm bu oldu; Azərbaycanlılar olaraq çoxlu yazıb-pozduq ki, bəs ermənilər indi də Gürcüstana torpaq iddia edir (azərbaycanlılar #javakhetiIsGeorgia yazırdı, təsəvvür edin. Hamımız bilirik dərdinizin Javakheti olmadığını). Hətta birbaşa gürcülərə xitab edən postlar belə paylaşanlar oldu. Mənə qalsa, həddən artıq şişirdildi və gülünc hal aldı.

Dövlət səviyyəsində Ermənistanın Gürcüstana bir torpaq iddiası yoxdur, orada erməni yaşamaqla deyil. Erməni hökumətinin belə bir bəyanı da yoxdur. Sadəcə ermənistanda ola bilsin bəzi partiyalar "Birləşmiş Ermənistan" (United Armenia) xəyalının bir parçası olaraq görürlər Javakheti-ni. Qarabağda ağızları yanandan sonra, bir də Gürcüstanla torpaq davasına girən deyillər, realist olaq. Yəni bunu bu dərəcə şişirtmək lazım deyil.

Javakhk məsələsinə gəldikdə isə, sözün sonundakı "-k" şəkilçisi erməni dilində yer bildirən şəkilçidir. Misal üçün, Aluank və ya Ağvank (Qədim Qafqaz Albaniyasının ermənicə adı), Hayk (Hayların yaşadığı yer) - bu şəkilçi ilə bitir. Eynilə "-eti" şəkilçisi də gürcü dilində yer bildirən şəkilçidir, yəni bu iki söz iki dildə də eyni mənaya gəlir.

Yenə də, yerin adını ingiliscə yazırsansa, mütləq "Javakheti" yazmalısan "Javakhk" yox, ermənicə yazırsansa, hardasa ikinicisini bir az başa düşmək olar.

Hər şeyi şişirtməyə, türklər demişkən "havadan nem kapmak"a ehtiyac yoxdur.
erməni məsələsi Müharibə sona çatdıqda erməni əhalinin Dağlıq Qarabağda qalmaları halında diriləcək olan "məsələ". 2 əsr əvvəl bu məsələ ermənilərin Osmanlı imperiyası tərkibində necə davranılmalı olduğu barədə idisə, indi Qarabağda olan ermənilərə Azərbaycan dövlətinin və xalqının necə münasibət göstərəcəyi ola bilər. Düzünü desəm, ermənilərin Qarabağda qalacaqlarına çox inananlardan deyiləm, lakin dəqiq bir şey bilmirik.

indi isə tarixə keçək; erməni məsələsi, demək olar ki, bir termin kimi 19-20-ci əsrlərdə qərb ölkələrinin anadoluda ən böyük xristian azlıq olan ermənilərin qorunması ilə bağlı apardığı müzakirə idi.
barbie kardashian irlandiyada bir hüquq sui-istifadəsi insidenti.

Barbie Kardashian (əvvəlki adı: Gabriel Alejandro Gentile) doğum zamanı kişi cinsində qeydə alınan, böyüdükdə isə irlandiya hüquq sistemində yer alan kobudca "öz kimliyini təyin etmə" (right to self-identify) haqqından yararlanaraq cinsiyyətini leqal olaraq qadına dəyişdirmiş bir irland vətəndaşıdır. Maraqlı tərəfi budur ki, Barbie heç bir hormonal və ya əməliyyat əsaslı cinsiyyət dəyişdirmə proseduralarından keçməmişdir və hətta gender disforiyası yaşadığına dair tibbi cəhətdən sübut tapıılmamışdır. Bu da onun, həqiqətən, transgender olmadığı şübhələrinə gətirib çıxarmışdır. Deməyə kifayət qədər əsas vardır ki, Barbie-nin məqsədi həqiqətdə cinsiyyət dəyişdirmək yox, qadın kimi görünərək öz qurbanlarına - qadınlara taciz, istismar, şiddət və s. məqsədlərə görə əlçatımlılığı olmaqdır.

Barbie Sentyabrın 24-də irlandiyanın Limerick şəhərində iki qadını (birisi anası olmaqla) öldürməklə təhdid etdiyi üçün həbsə atılmışdır. Barbie-nin keçmişdə də qadınlara qarşı taciz, istismar halları olduğu bilinir. işin qəribə tərəfi, Barbie qanuni qadın olduğu üçün qadınlara məxsus həbsxanaya göndərilmişdir. Sözün düzü, kişi həbsxanasına da göndərilə bilməzdi, çünki onda qanuni qadın olduğunu əsas gətirərək kişi həbsxanasında istismara uğrayacağından qorxduğunu deyərdi ki, bu irland hüquq sistemində keçərli bir səbəbdir.

Barbie-nin keçmişi haqda isə ailəvi şiddət, istismar, diqqətsizlik və qayğısızlığa məruz qalındığı bilinir. Xüsusilə atasının anasını tez-tez emosional və fiziki olaraq istismar etdiyi, hətta bu istismarda Barbie-nin özündən də anasına qarşı istifadə etdiyi yazılır. Güman ki, Barbie-nin qadınlara qarşı olan təcavüz, istismar, öldürmə hissləri bu travmadan qaynaqlanır. Necə deyərlər, "həyatta qalmaq üçün bu istismarı etmək lazımdır" kimi bir assosiasiya onda bir instinkdə çevrilmiş ola bilər. Acı hekayədir, düzü.

Buradakı digər problem isə, irland qanun sistemi altında, qanuni cinsiyyət dəyişdirmənin sadəcə bir-iki sənəd işinə çevrilməsidir. Gender disforiyası üçün testlər tətbiq olunmur, sadə bir proseduraya çevrilib və istəyən vətəndaş bundan yararlana bilər. Prosedura sadələşdirildikdə isə hüququn istismarı da sadələşir və bu cür təhlükəli insidentlərin baş verməsində rol oynayır. Öz gender kimliyini sərbəst müəyyən etmə hüququ irlandiya daxil olmaqla çox az dövlətin qəbul etdiyi bir hüquqdur. Digərlərində adətən leqal cinsiyyətin dəyişdirilməsi prosesi daha mürəkkəbdir.
lgbt şəhidləri facebookda şəhid olan LGBT fərdləri haqda buna oxşar bir post gördüm: "şəhid şəhiddir, onun gay olduğunu niyə deyirsiniz? şəhidin orientasiyasının fərqi yoxdur...". ilk baxışdan normal görünəcək bir postdur, bəlkə, amma elə deyil. Əgər biz hər kəsin praktikada bərabər hüquqlara malik olduğu bir cəmiyyətdə yaşasaydıq, onda bu post haqlı idi. Fəqət biz azlıqların haqlarına hörmət edilməyən bir cəmiyyətdə yaşadığımız üçün, LGBT fərdinin şəhid olması sosial bir məsələdir və bunun altı hökmən cızılmalıdır. Yuxarıdakı postdakı fikir, LGBT fərdlərinin marjinallığının azalmasına kömək etmir, əksinə LGBT fərdlərinin də [bu cəmiyyətdə] hərbi əməliyyatlarda şəhid ola biləcəyi gerçəyini üstüörtülü şəkildə gizlətməyə çalışır.

Misal üçün, bir azərbaycanlı kişisinin "geylər qorxaqdı, onlar düşmənlə vuruşa bilməz" (həqiqətən, yazılmış bir şərhdir) yanlış inancını mən necə təkzib edə bilərəm əgər gey bir fərdin şəhid olduğu ilə bağlı xəbər yoxdursa? O xəbər niyə yoxdur, çünki şəhid şəhiddir, orientasiyası fərq etmir zehniyyəti belə bir faktı gizlədir və mən yuxarıdakı kişinin şərhini təkzib edə bilmirəm. Beləliklə də, LGBT fərdləri haqda bu cür faktlar gizlədilir, onların da digər insanlardan fundamental cəhətdən fərqli olmadıqları gerçəyi çatdırıla bilmir, marjinallıq aradan qalxmır.

Ona görə də, nə qədər ki, bərabər olmayan cəmiyyətdə yaşayırıq, hər bir azlıq haqda bu cür faktlar paylaşılmalıdır, açıqlanmalıdır. istər talışı, istər ləzgisi, yəhudisi, ateisti, LGBTsi və s. Necə ki, bir LGBT fərdi seks işçiliyi ilə məşğul olanda qaça-qaça "cinsi azlıqlar pozğundur" xəbərini yayırlar, onda orientasiya fərq edirsə, şəhid olanda orientasiya fərq etmir söhbəti ola bilməz, onu da xəbər edin. Ona görə də, neqativ xəbərləri əlinizdə bayraq edə bilirsinizsə, pozitivləri də göstərin.

Bu lap Amerikadakı "all lives matter" debatına oxşadı. Yeah honey, all lives matter, but some lives are more endangered.
sevinc osmanqızı Youtube və Facebook-da Osmanqızı TV adlı canlı yayım edir. Bayaq Gəncənin bombalanmasını da bu canlı yayım vasitəsilə öyrəndim. Əvvəlcə Gəncənin vurulması ilə bağlı məlumat daxil olduğunu dedi, sonra Gəncə sakini ilə canlı bağlantı yaradıldı bu haqda, daha sonra isə CNN Türk kanalı ilə bağlantı yaradılaraq Gəncədəki faciə canlı şəkildə göstərildi. Azərbaycanın yararsız kanallarından çox daha faydalı, alternativ media qaynaqlarıdan biri olan Osmanqızı TV-nin aparıcısıdır.
informasiya müharibəsi hər iki millətin sidik yarışına çevirdiyi müharibə. Məqsəd həmişəki kimi lobbiçilik, bu münaqişədən xəbəri olmayan əcnəbi vətəndaşları hekayənin bir tərəfinə inandırmaqdır. Münaqişənin səbəblərini qərəzsiz şəkildə danışan azlıq da var, lakin çox vaxt linç olunurlar. Obyektiv bir şey yazmaq mümkünsüz hala gəlir.
diablous humanos #305555 nömrəli bol umbaylanan entrysində baş verəcək ssenarini əvvəlcədən demiş yazar. Tək günahı müharibə əhval-ruhiyyəsində olan insanları qıcıqlandıracaq bir şey yazmış olmağıdır. Fakt dediyi kimi oldu, elə görünür ki.
peysər Diqqət: yazıda seksizm, mizoginiya, homofobiya, transfobiya, irqçilik, toksik kişilik/maskulinlik , söyüş elementləri var.

Facebookda heyvan haqları ilə bağlı bir qrupda bir oğlanın "Çox şükür bu gün də qızım ac qaldı)" başlıqlı video paylaşdığını gördüm. Videoda oğlan əlindəki ət ilə itini oynadır və heç cür əti ona vermirdi. Təbii ki, belə bir videonu tamaşa etmək məni hədsiz əsəbiləşdirdi, "triggered" etdi və kinayə ilə belə bir şərh yazdım: "...çox şükür bu gün də bir g*q gördük:D" (eynən bu senzura ilə). Qəhrəmanımız əsəbiləşər və mənə şəxsidən "gijdıllaq, səni sikir paylaşmağım?" yazar. Əlbəttə, mən bu dialoqa girməyi mənasız gördüyümdən mesajı bağladım, çünki zatən ürəyi istəsə şərhimə arzu etdiyi cavabı yazar. Cavab gecikmədi: "mənim gijdıllaq sənin də peysər olduğunu hamı bildi)". Ona şəxsidə yazmamağımı bu cür şərh etdi; demək, müəyyən alt-mədəniyyətlərdə bir fərdin xoşuna gəlməyəcəyi bir söz demək və buna görə də onunla mübahisəyə girməyi rədd etmək, hesab vermək ehtiyacı görməmək onda sizi "peysər" elan edə biləcək bir emosional reaksiya yaradır ki, bu reaksiya ondakı alçaldılma cəhdindən sonra sayılmamaq, qarşılıq görməməkdən doğan stressi azaldır. Ən azından sosial mediada belədir.

Bəs nədir bu "peysər"? Bəlkə də bir sözlük yazarının bu dərəcə "səviyyəsiz", "qeyri-sivil" bir söyüşü analiz etməsi mənasız gəlir, lakin Azərbaycan mədəniyyətində hökmən müəyyən tezliklə eşitdiyiniz bu sözün xüsusi önəmə sahib olduğunu və təhlil edilməli olduğunu düşünürəm. Səbəb, mənə görə bu ifadənin digər söyüşlərdən müəyyən qədər fərqlənməsidir. Söz farscadan gəlir, kobudca boynun arxa hissəsi deməkdir. Söyüş kimi mənşəyini dəqiq müəyyən etmək, həqiqətən, çətindir. Zira uşaqlığımın müəyyən dövründən etibarən eşitdiyim bu sözün tarixi inkişafı üzərinə düşünmə ehtiyacı heç vaxt duymamışam və, təəssüf ki, söyüş ciddi şəkildə heç bir mənbədə dokumentləşdirilməyib. Yəqin ki, bu söyüşü işlədən insanlar tarixi dokumentləşdirməyə önəm verən zümrə deyil və ya araşdırma aparmağı sevənlər bu sözü qeyd etməyi çox yersiz görüblər.

Nəyə görə "peysər"? Sözsüz ki, bunu ilk söyüş kimi ixtira edənlərdən soruşmaq lazımdır. Yenə də, mənim şəxsi interpretasiyamı soruşsanız, belə deyərdim; Patriarx, kişilərin sosial güc sahibi olduğu cəmiyyətlərdə (mis: Azərbaycan) kişi rolundan gözlənən əsas xüsusiyyətlərdən biri özünü və başqalarını nisbətən daha çox qoruya bilməkdir. Kişi bədəninə arxadan baxdıqda isə, adətən qolları çıxmaq şərti ilə tək açıq bədən hissəsi boynun arxasıdır. Nəyə görə bədənin arxası? Çünki arxamızı görə bilmədiyimiz üçün nisbətən zəif hissəmizdir və qorumaq üçün daha çox diqqət edilməlidir, bu da öz yerində onu daha dəyərli edir (bax: göt). Buna görə də, boynunun arxasını qoruya bilməyən kişi, özünü qoruya bilməyən kişidir, özünü qoruya bilməyən kişi də patriarx cəmiyyətlərdə kişi deyildir. Bəlkə də, bu səbəbdəndir ki, boynunun arxasından vurulmaq nisbətən daha təhqiredici görünür, çünki, bəlkə də, bu sizin "kişi olmadığınız" mənasına da yozula bilər. Əlbəttə, hal-hazırda tamamilə bu sözü işlədənlərin gözündən və ənənəvi kişi rolu prizmasından baxmağa çalışıram bu abzasda, yoxsa bütün bu izahlar özümə də çox primtiv gəlir.

"Peysər" ifadəsinin funksiyası nələrdir? Bəsit, sizi içində olduğunuz qrup/cəmiyyətdən sosial çıxdaş etmək, statusunuzu silmək, tək buraxmaq, sosial həyatınıza zərbə endirmək. Şübhəsiz, bir insanın öz cəmiyyəti ilə bəşəri əlaqələrini kəsmək onu depressiyaya sala, emosional əzab çəkdirə və ən sərt halda ölümə tərk edə bilər. Əlbəttə, burada məqsəd qəsdli öldürmək deyil, ən yaxşı halda cəzalandırmaq, ən pis halda isə qərəzli şəkildə qarşıdakını aşağılamaqla özünü üstə çıxarmaq olur çox vaxt. Bəs "peysər" ifadəsini işlətmək ədalətli bir cəzalandırmadırmı? Qətiyyən, yox. Səbəb, şüurlu, sonda fayda gətirmək üçün planlanmış yox, çox vaxt tamamilə instinktiv, emosional bir reaksiya olmağıdır. Nəticəsi qeyri-müəyyən olmaqla birlikdə işlədilən şəxsdə travmatik təcrüblələrə yol açmaq da ola bilir. Misal, oğlanlar adətən "peysər" elan etdikləri digər qrup fərdini təzədən qrupa çox hallarda almırlar. Bundan əlavə, "peysər" ifadəsi bir qrup oğlanı qrupdaxili yazılmayan qanunlara tabe olmağa məcbur edən bir stiqmadır. Yəni dürüst şəkildə, bu vulqar ifadə qrup dinamikasında xüsusi rol oynayır. Nümunələri qrupdan-qrupa dəyişə bilir təbii ki, lakin adətən çox bilinən sosial normalar olur; məsələn, qrupdan kiminsə sənə işi düşdüsə, yardım etmək, davada qrup üzvünü müdafiə etməkdən imtina etməmək, satqınlık etməmək, qrup üzvü bir oğlanın ailəsindən bir qız fərdlə, sevgilisi və hətta köhnə sevgilisi ilə romantik əlaqələr qurmamaq və s. ilk baxışdan fəlakət dərəcəsində pis səslənmir bu kriteriyalar, fəqət bəzi ekstremist oğlan qrupları var ki, bu qayda-qanunlarda çox sərtdirlər və adətən məqsəd qrup harmoniyası yox manipulasiya olur. Misal üçün, belə qruplarda sizə lazım olan bir resursu, bu sonuncu siqaret də ola bilər, pul da ola bilər və s. verməkdən imtina edirsinizsə yenə "peysər" ola bilərsiniz. iş artıq elə bir həddə çata bilir ki, bir oğlan cəmiyyətdə öz dəyərlərinə görə yox, "peysər" stiqmasına "layiq olmamaq" üçün hərəkət edir.

Əlbəttə, "peysər" stiqmasının oblastı bəzən qrup xaricinə də çıxa bilir. Heç tanımadığınız biri haqda "qaqa o, peysərdi, filan şeyi edib" kimi bir beyinyumaya məruz qaldığınızda avtomatik şəkildə o oğlana qarşı hörmət göstərməmək, özünü üstün hiss etmək üçün təzyiq etmək ehtiyacı hiss edə bilərsiniz. Qısaca, bullying.

Kimlər necə "peysər" olur? iki şəkildə bu mümkündür: iradi və qeyri-iradi. Yuxarıda sadaladığım normaları pozmusunuzsa, güman ki, ehtimal böyükdür, bu adətən iradidir. Qeyri-iradi səbəblər, qismən iradənizdən asılı ola biləcək, lakin çox zaman idarə edə bilməyəcəyiniz faktorlardır.

Azərbaycan mentalitetində:
-erməni "peysərdir". Bunun alternativi yoxdur. Ən qeyri-realist halda bir erməni Azərbaycan tərəfinə keçsə belə, eyni şeydir, çünki nəticədə cəmiyyətin gözündə öz millətini satmışdır. Ailəsində erməni qohumu olmuş və bunu açıqlayan fərdlər də risk qrupundan çöldə deyillər.
-LGBTQ fərdləri çox vaxt "peysərdir". Bəsit şəkildə, bu cəmiyyət gey bir kişini kişi olaraq görmür, yəqin ki, bu yetərincə açıqlayıcıdır. Həmçinin, anal münasibətdə olmuş bir kişi yuxarıda açıqladığım kimi arxasını "qoruya bilməmişdir" və bu səbəbdən kişi olaraq görülmür. Gey/biseksual kişilər əslində görünəndən daha çoxdur Azərbaycanda, lakin əksəriyyəti "peysər"/ "petux" olaraq görünməmək üçün gizli/ikili həyat yaşayırlar. Gecələr kişilərlə, trans qadınlarla yatıb, gündüzlər onları lənətləyirlər, "Lut" tayfasından sitatlar gətirirlər.
-Oğlanın ailəsindən bir qız/qadın evlilikdən kənar başqa bir kişi ilə cinsi əlaqəyə girirsə, o "peysərdir". Yenə, səbəb aydındır; Qadın zatən kişiyə bağlı bir mülk kimi görünür, qadın özünə varlıq deyildir, kişinin bir xüsusiyyətidir, namusudur, qeyrətidir və onu qoruya bilməmək nisbətən özünü qoruya bilməməyə çıxır və kişilik "itir". Bir Azərbaycanlı oğlan/kişi üçün yuxarıdakılara nisbətən daha çox yaşanan ssenaridir bu və çox da əzablıdır. Haqlı olduğu mövzularda belə bu üzünə vurulub səssizləşdirilə bilinir. Bu mənada feminizmin kişi cinsinə ən böyük xidməti qadını kişinin bir xüsusu olmaqdan çıxarıb, onu azad edib kişini də bu idarə olunması çətin məsuliyyətdən xilas etmək olar, böyük ehtimalla.
-islamdan kənar bir dini inanclı bir şəxs, çox hallarda olmasa da "peysər çıxarıla" bilər. Ateistlər misal üçün, allahın varlığını qəbul etməyənlər, tanrıtanımazlar bundan xüsusilə cüzi əziyyət çəkə bilərlər. Düzünü desəm, çox az qarşılaşmışam bununla, lakin örnəkləri vardır. Müsəlman olduğunu idda edən birinin də "peysər" ritorikasından istifadə etməsi paradoksunu da gün işığına çıxara biləcək bir situasiyadır.

"Peysərlik mədəniyyəti" sosial şəbəkələrdə isə bir qədər dar funksionallıq daşıyır və çox vaxt xofdan ibarət olur, lakin yetərincə əsəbedicidir. Misal olaraq, bir istifadəçi bir status paylaşır, bir mövqe qoyur ortaya və siz onu komment yazaraq tənqid edirsiniz. Əgər bəxtiniz gətirməyibsə, bu istifadəçi sizin tənqidinizi tənqid olaraq yox onu nüfuzdan salmaq üçün bir hücum olaraq görəcək və inboxunuza mesaj gəlməsi an məsələsi ola bilər. Başıma gəlib, sərt tənqidim ucbatından heç söyüş söymədiyim halda, nəinki "peysər", hətta "qəhbə", "şərəfsiz" və s. kimi görəndə şok olduğum təhqirlərə məruz qalmışam. Və ən sonunda onun heç bir təhqirinə təhqirlə cavab vermədiyim üçün "səndə qeyrət olsa, bunlara cavab verərdin" deyib, orada məni "peysər çıxardı". Şok olmuşdum, səviyyənin bu qədər düşəcəyini gözləmirdim, özü də mənə bunları yazan ada tələbəsi - dünyagörüşlü, xaricidilli, savadlı tələbə arxetipi idi. Yəni buradakı "peysər" sözünün işlənmə səbəbi gördüyüm qədəri ilə onun söyüşlərini özümə aid etmədiyim üçün onda yaranan stressi azaltmaq idi. Əgər mən onun söyüşlərinə cavab vermirəmsə, "səviyyə məsələsi"nə görə, yox "peysər" olduğum üçün, yəni kişi olmadığım üçün ona cavab vermə bacarığında, iqtidarında olmadığım üçün idi, onun fikrincə. O, özünü belə rahatladırdı.

Digər bir ünsür bloklamaqdır. Əgər tənqidin qarşılığında inboxunuza gələn söyüşləri görməmək üçün heç dialoqa girməyib yazanı bloklayırsınızsa, bu normal insanın edəcəyi bir şeydir. Buna baxmayaraq, bloklamaq onu daha da qıcıq edəcəkdir və o, yenə saymamazlıqdan yaranan əlavə əsəb və stressi mülayimləşdirmək üçün sizi qorxaq və dolayı olaraq "peysər" elan edəcəkdir və bunu da tənqidinizin altına şərh olaraq yazmaqdan çəkinməyəcəkdir. Əgər blok edirsinizsə, deməli, qorxursunuz, yazdığınız şeylərin nəticəsi ilə üzləşməkdən qorxursunuzsa, özünüzü necə qoruya bilərsiniz və necə kişi olar? - Blok olunanın məntiqi tamamilə budur, sizi özündən aşağıya bu cür salmağa çalışır və rahatlayır. Əlbəttə, durduq yerdə siz təhqiramiz komment yazırsınızsa və sizə mesaj gəldikdə bloka atırsınızsa, bu anti-sosial hərəkətdir. Halbuki bunun qarşılığında da "peysər" ritorikasına girməyi lazımsız hesab edirəm, çünki zatən əssasız yerə təhqir yazan insan sizdən bir şey aparmış olmur.

Sosial mediada "peysərlik mədəniyyəti" çox vaxt xofdan ibarət olur. Verilən nömrələrə heç zəng getməz, dava edənlər real həyatda heç görüşməzlər. Məqsəd, sadəcə digər istifadəçilər sözün altında qalmadığınızı görsün. Bu cür yolla da əsl həyatda davaya gedənlər də şəxsən məndə primitiv insan təəsüratı oyadır.

"peysər" savadsızlığın, dar dünya görüşünün, kompleksliliyin, ikililiyin, nifrətin, fanatizmin, birinin digərini əzməsinin dilidir, daha doğrusu onların nümunələrindən biridir. Bu sadəcə əsbiləşəndə söyülən bir söyüş deyil, bu yeniyetmə, gənc oğlanlar arasında bir kulturadır, qaydalar sisteminin qeyri-rəsmi adıdır. Nifrət təməlli olmağı bir tərəfə, hər sistem kimi korrupsiyaya meyillidir; yəni digərini əzərək, sosial statusunu zədələyərək güc əldə etmək üçün istifadə olunur. Zənnimcə, kişilərin bədbəxtliyi budur, öz cinsinin qurduğu qanunları özlərini tikan üzərində yaşamağa məcbur edir və kişilər arasında belə siniflər yaradır. Müasir sivilizasiyalarda bu cür siniflərə ehtiyac vardırmı, əsas sual budur.

Patriarxiyanın dekonstruksiyasından "peysərlik kulturası"na qayıtsaq, gənclər arasında Azərbaycan mədəniyyətini ucuzlaşdıran, fanatikləşdirən problemlərdən biri olduğunu yəqin edirəm. Mübarizə də həmişə olduğu kimi kritik yanaşma, sorğulama və sonunda açıq şəkildə qrup-daxilində buna etiraz etmək kimi mövqelər olar, güman ki. Onun xaricində, dünyagörüşünü artırmağa çalışan və öz inkişafın üzərində işləyən fərdlərin işlətməkdən çəkindiyi arqodur.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20