dombıra

Qıpçaq türklərinə məxsus musiqi aləti. Həmçinin noqay tatarı olan arslanbek sultanbekovun mahnısıdır. Mahnı həm digər tatar ləhçələrində, həm də başqa türk dillərində oxunaraq türk dünyasının marşı halına gəlmişdi. Amma ərdoğan əl atana qədər. Mən də düşünürdüm niyə görəsən belə bir mahnı ak partinin reklamında istifadə olunub və tatarlar buna etiraz etməyib? Əslində elə arslanbek sultanbekovun özü birbaşa etiraz edibmiş. Mahnı üçün heç bir icazə alınmadığını, həmçinin bu mahnının siyasi məqsədlər üçün istifadə edilməyinə icazəsi olmadığını demişdi. Amma sadəcə "konu tatlıya bağlandı" başlıqlı xəbərlərdə gördüyümüz qədərilə məsələ necə olubsa bağlanıb. Hətta tüpürdüyünü necə yalayıbsa ərdoğanın hüzurunda dəfələrlə bu mahnını ifa edib.
Ya qorxudulub, ya da akşa köp bolıp.

buse aydın

niyə nifrət qusulduğunu və niyə fikirlərinin dəstəkləndiyini anlamadığım qadın. əslində ciddiyə belə alınmamalıdır. əgər bir insan "psixoloq" adından istifadə edərək maarifləndirmə aparırsa məlumatları elmi araşdırmalara istinad edərək çatdırmalıdır. elmdə tam dəqiqlik yoxdur, həmişə şübhə var. fikir versəniz bu qadın öz dediklərini əsaslandırmır. daha da pisi hər dediyini sanki 100 faiz sübutu olan qanunmuş kimi yeritməyə çalışır. o zaman bu, maarifləndirmə olmur. sadəcə şəxsi fikirlərini səsləndirmək olur. əlbəttə hamının şəxsi fikri var və bu fikirləri səsləndirmək haqqı da var. amma öz peşəsindən istifadə edərək şəxsi fikrini yeritmək etik deyil.
əlavə olaraq bu qadın dönərxananın dönər satdığı kimi diplom satan üsküdar universitetinin məzunudur və haqqında bir iki kiçik seminar və təlimdə iştirak etməsindən başqa hər hansı bir magistratura dərəcəsi və ya ixtisasartırma da görə bilmədim.
əmin olduğum bir şey var: bu qadın tam ixtisaslı bir instagram psixoloqudur.
(bax: instagram psixoloqu)

səidə bəkirqızı

Hər gördüyümdə mənə tural abbaslını xatırladan qadın. Aqressiyanın kütləni necə özünə cəlb etdiyini yaxşı bilir və çox yaxşı da istifadə edir. Ən adi bir mövzuda belə sərt tonda danışır, ağ-qara düşüncələriylə izləyici kütləsini 2-yə bölür. Təzyiq altında tutulan insanlar üçün tam ideal bir insandır. Çünki insanların gözündə əgər bir insan aqressivdirsə deməli güclü və təsirli fiqurdur. Hələ ki bir media fiqurudursa. Tural abbaslını tanıyanlar bilir ki o da bu qadınla demək olar ki eynidir. Qışqır-bağır, tənqid, təhqir, şovenizm daxil olmaqla kütləni aldatmaq üçün bütün düymələrə basırlar. Bəs ortada ağıllı fikir var mı? Yox. Bir dərdə dərman olublar mı? Yox. Sadəcə baş ağrısı.

nadir şah

türk tarixində əmir teymurdan sonra ən böyük sərkərdə sayıla biləcək adam. başlıqda haqqında "fars imperiyasının qurucusu" kimi yazı olsa da dümdüz bir turko imperiyası qurmuşdur. saray və ordu dili türkcə olan, eynilə orta asiya qanunları və ənənələri ilə yayılaraq qısa müddətdə nəhəngləşib nadirin ölümü ilə qısa müddətdə çökmüşdür. türk imperiyası olduğu onsuz da elm və mədəniyyətdən çox fəthə və müharibəyə önəm verməsindən bəllidir. səfəvilərdə olduğu kimi yenə də qızılbaşlar dövlət idarəsinin və ordunun nüvəsini təşkil edirdi. onsuz da avşarlar qızılbaşlar arasında olan tayfalardan idilər. nadir sui-qəsdlə öldürülmüş, amma sui-qəsdi kimin törətdiyi naməlum olaraq qalmışdır. nadirin ölümü ilə imperiya parçalanmış, gerizəkalı xanlıqlar yaranıb bir-birini didməyə başlamışdır. fürsətdən istifadə edən farslar isə əsarətdən çıxıb imperiya olmağa cəhd etmiş və lor əsilli zənd dövləti yaranmışdır. zəndlərin varlığına isə başqa bir güclü türk tayfası olan qacarlar son vermiş, ağa məhəmməd xan sayəsində iran adlanan bölgə yenidən türk idarəsi altına girmişdir.

binə

Səkidə sakitcə yeriyərkən belə (əgər səki tapsanız əlbəttə ki) sizi hər an maşın vurma təhlükəsi olan qəsəbə. Qəsəbə demək qəsəbələr üçün təhqirdir deyə bura kəndistan demək daha doğru olar. Azərbaycanın banqladeşi xatırladan bu dilbər guşəsi 7/24 yatmır. Nə vaxt yola çıxsanız şütüyən maşınları görə bilərsiniz. işıqformuş, piyada keçidiymiş, məktəbin önüymüş kimin vecinə. Ver qazı coşsun məhlələr. Hə bir də bu kəndistanımızın çox abad məhlələri var. Məhlələr o qədər abaddır ki, qaz xətləri ilə son illərdə təchiz edilib. O vaxta qədər camaat ucqar dağ kəndlərindəki kimi odun yandırırdı. indi isə gələk buranın nəqliyyatına. Əhali o qədər çox və ərazi o qədər böyükdür ki, avtobus dayanacağına çatmaq üçün 1 saatınızı belə sərf etməli olursunuz. Dayanacağa çatdınız və comfort mu gözləyirsiniz? Çox gözləyərsiniz. Avtobuslar günün bütün saatlarında ağzına kimi dolu olur. Avtobusların yaxşı tərəfi isə həyəcan axtaran insanlar üçün əlverişli mühit olmasıdır. Sıxlıqdan ürəyi gedənlər, yer üstündə dava edən xalalar və kondisionerin işləməsinə baxmayaraq bol-bol karbon dioksidə məruz qalmaq. Təəssüf ki çatacağınız yer ən yaxşı ehtimalla koroğlu stansiyası olur ki, bura da türkiyəli qardaşlarımızın dediyi kimi "aynı bokun laciverdi" olmaqdan o tərəfə keçmir. Orada yaşayanlara allahdan pul diləyirəm. Çünki sadəcə əlinizə pul keçirib oradan qaça bilərsiniz. Qalanı həll olar.

instagram psixoloqu

internet psixoloqu olmaq üçün diploma ehtiyacınız yoxdur. Qadın olmağınız, estetikli olmağınız və alçaq səs tonu ilə danışmağınız qarşılamalı olduğunuz ilk kriteriyalardır. Yuxarıdakı entridə yazılanlar 3 il müddət keçməsinə baxmayaraq hələ də aktuallığını qoruyur. Əlavə olaraq arxaya mütləq şəkildə klassik musiqi qoymalısınız. Bütün bunları bacardınızsa halal olsun. Artıq gəlirik zurnanın zort dediyi yerə. Nə danışacaqsınız:
1. Romantik münasibətlər öncəliyiniz olmalıdır. Boş verin elmin nə dediyini. Əsas odur kütlənin eşitmək istədiklərini danışın. Kişi xəyanəti, qadın xəyanəti, kişilər nə istəyir, qadınlar nə istəyir. Düzgün nitqlə goplasanız yaxşı kütlə yığacaqsınız. istəsəniz feminist olub özünü gözüaçıq sayan yeniyetmə qızları ətrafınıza toplayın, istəsəniz feminizm əleyhinə danışıb ondan bətər olan testesteron qırıqlarını ətrafınıza toplayın. Hər ikisi yaxşı üsuldur.
2. Əlbəttə Azərbaycan kimi bir ölkədə psixologiya təkcə klinik psixologiyadan və terapiya verməkdən ibarət sayıldığı üçün bir neçə pozuntu adı öyrənməlisiniz. Boş verin dsm-5, icd-11 nə deyir. Narsist, borderline, depressiya, panik pozuntu, travma terminlərini çox səthi şəkildə bilməyiniz kifayətdir. Bunlardan hər hansı biri haqqında danışsanız özünə diaqnoz qoymağa çalışan üstün zəka qırıntılarını ətrafınıza çəkərək məşhurlaşacaqsınız. Yox əgər həqiqətən psixoloqsunuzsa və klinik psixologiyanın, sağlamlıq psixologiyasının, neyropsixologiyanın dərinliklərini göstərmək istəyirsinizsə həvəslənməyin. instagram kütləsinə lazım deyil parkinson və psixoz arasındakı əlaqəni tanımaq. Və ya autizmlə epilepsiya arasındakı əlaqəni bilmək. Hüquq psixologiyası, sosial psixologiya, təhsil psixologiyası haqqında isə ümumiyyətlə danışmıram çünki azərbaycan psixologiyanı belə tanımır indi qalıb bunları tanısın.
Edit: Hə bir də hələ bakalavrı bitirməmiş psixoloq olub seans keçən, profilinə "uşaq, yeniyetmə və yetkinlərlə seans" yazan tspx və psixologiyanın poxlu bəbələri ilə rəqabət aparmalısınız. illərin psixoloqları belə həm uşaqla həm böyüklə işləyə bilməz ikən bu poxlu bəbələr hər üçünü fəth edir. Halal olsun deyək.

feminist

Saçı ağlından uzun olan, xx xromosomlu canlı qrupu. Azərbaycanda bu qrupun əleyhinə olan bir də psixoloq, hüquqşünas tayfası var ki onlar da bu feminişlərlə eyni ağıldadır. Ümumiyyətlə qadın-kişi münasibətləri, qadın hüquqları, patriarxal cəmiyyət kimi söhbətlər məni qıcıqlandırır. Bir yerdə ki bu söhbətlərdən hər hansı biri açıldı bilin ki orada beynin qırıntısı belə yoxdur. Qadın da kişi də bir-birilə bir xromosom qədər fərqli primat törəməsidir. Bunu əsas alaraq onları fərqliymiş, ayrı növ canlıymış kimi göstərmək mənə çatmır. 50-60 il yaşayıb gəbərib gedəcəyik camaatın elədiyi söhbətə bax.

parasosial

2025-ci ilin sözü seçilməsinə rəğmən başlığını indi açdığımız psixo-sosial fenomen.
qeyd: entry bir az uzun olacaq.
Cambridge lüğətinin izahında “parasosial” — insanın tanımadığı bir məşhur, uydurma obraz və ya süni intellekt botu ilə sanki real dostluq varmış kimi hiss etdiyi emosional bağ deməkdir.


Sanki yeni yaranmış bir söz kimi səslənsə də bu sözün tarixi 1956-cı ilə qədər gedib çıxır. Hələ medianın çiçəklənmədiyi, süni intellekt deyilən texnologiyanın sadəcə xəyal olduğu bir dövrə. O dövrdə sadəcə insanlar üçün əlçatan olan radio və televizorlar var idi. Xüsusilə televizorlar hələ yeni populyarlaşmağa başlamışdı. Film obrazları, televiziya verilişlərinin aparıcıları və dövrün digər media fiqurları ilə tamaşaçı arasında tamamilə tək tərəfli bir münasibətin olduğunu görən iki sosioloq - Donald Horton və Richard Wohl "Mass Communication and Para-social Interaction: Observations on Intimacy at a Distance" adlı məqalələrində bu vəziyyəti açıqlamağa çalışırlar.


Parasosial münasibətlərdə heç bir qarşılıq yoxdur təbii ki. Amma insanın sosial beyni (beynin sosial prosseslərdə rol oynayan bütün hissələri) çox həssasdır. Veriliş aparıcısının tamaşaçıya "əziz/hörmətli" kimi səslənməsi belə sosial beyində bir işıq yandırır. Tamaşaçı əksər hallarda bu münasibətin qarşılıqsız olduğunu bilir. Lakin sosial beyin tək tərəfli olsa belə xoş sözü, ona baxan gözləri münasibət varmış kimi qəbul edir. Belə deyəndə bizə sanki bir az xəstəlikli bir vəziyyət kimi gəlsə də əslində çox vaxt ortada patoloji bir vəziyyət yoxdur. Hamımızın filmlərdə simpatiya bəslədiyi obrazlar olur. Hətta bu personajlar öldükdə kədərlənirik ki buna da "parasosial yas" deyilir. Nə o obraz gerçəkdir, nə də aktyorun/aktrisanın bizim varlığımızdan xəbəri var. Emosional yatırımı edən tək tərəf biz oluruq. Bu təktərəfli yatırım da parasosial münasibətin əsasını təşkil edir.


Sosial beynin həssas olması tək açıqlama deyil əlbəttə. insanın bir də bağlanma ehtiyacı var. Sosial münasibət qurmaq hamımız üçün asan deyil. Çünki hərəkət istəyir, daha çox yatırım istəyir. Kontrol tamamilə bizim əlimizdə olmur real həyatımızda. Əgər sosiallaşmaqda problem yaşayırıqsa, itirmək qorxumuz güclüdürsə, özdəyərimiz azdırsa, tənha hiss ediriksə parasosial münasibətlər bir çıxış qapısı kimi görünür.


1956 ilə 2025-ci il arasında 69 il var və bu dövr ərzində media həddən artıq genişləyib. Media fiqurları artıq təkcə artist və aparıcılardan ibarət deyil. Bura sosial media fenomenləri və oyunlar da daxil olub. Fenomenlərin yaşayış tərzləri, danışıqları, yeyib-içdikləri, geyimləri belə insanlara təsir edir. Oyunlar isə belə münasibətlər üçün ən ideal mühitdir. Oyundakı personaj oyunçunun rəqəmsal dünyadakı təmsilçisi olur. Onu idarə edir, real həyatda edə bilmədiklərini oyunda edir. Pis tərəfi odur ki, bu fiqurlar müsbətləri ilə yanaşı mənfiləri ilə də insanlara təsir edirlər.


Parasosial münasibətlər təkbaşına təhlükəli olmasa da, bəzi faktorlarla birlikdə çox mənfi nəticələrə gətirib çıxara bilir. Bu nəticələrdən bəzilərinə baxaq. Yüngüldən ağıra doğru sıralanacaq:
1. Fərdi səviyyədə şəxsin yalnızlaşmasına gətirib çıxara bilər. Oyunlardan, sosial mediadan asılı olmaq bunun ən bariz nümunəsidir. Belə insanlar real münasibətlərdən qaçmağa meyilli olurlar.
2. (baxma: maladaptive daydreaming/-393499)
Maladaptive daydreaming dediyimiz, xəyal qurmanın həddini aşmış variantı ilə parasosial münasibətlər birləşdikdə bu, fərdin həyatına əməlli başlı mənfi təsir göstərir. insan parasosial münasibətdə olduğu fiqurları öz xəyalında canlandırır. Reallıqdan uzaqlaşır və bundan asılı hala düşür. Xəyal qurmanın verdiyi o həzz xəyal dünyasından kənarda depressivliyə səbəb ola bilir.
3. Obsessiv düşüncələr+parasosial münasibətlər. Şəxs daim bir media fiqurunu düşünür, onu ağlından çıxara bilmir. Daim onu araşdırır, haqqında hər şeyi bilmək istəyir, ona çatmağın yollarını axtarır. Patoloji səviyyə də artıq buradan başlamış olur. Məşhurların arxasıyca düşən, evinə basqın edən fanatlarda bunun olduğunu demək olar.
4. Psixotik spektr+parasosial münasibətlər. parasosial münasibətlərdə insan münasibətin qarşılıqsız olduğunun fərqindədir. Amma əgər endogen+ekzogen faktorlarla tətiklənən psixoz (reallıqdan qopma) varsa burada işin rəngi dəyişir. Parasosialda insan "bilirəm, o məni tanımır amma mən onu bəyənirəm" deyə düşünürsə psixotik spektrda bu, "o da məni görür, mənə mesaj verir, məni sevir" kimi sayıqlamalara çevrilə bilir. Dediyim kimi parasosial münasibət təkbaşına patologiya deyil. Amma belə vəziyyətlərdə psixozu qidalandırıb gücləndirə bildiyi üçün təhlükəni artıra bilir.


Əlavə olaraq işin bir ucu da artıq süni intellektə toxunur. Süni intellektlə də emosional bağ qurmağa çalışırıq. Bəzən o bizə psixoloq, mentor kimi göstəriş verir və fərqində olmadan bir parasosial münasibətə çəkilmiş oluruq. Təbii ki, real münasibətin yerini verməməsi ilə yanaşı bu da real münasibətlərin qurulmasına mane ola bilər.
sifarişi verən: Winston

cherophobia

"Çox gülməyin axırı ağlamaqdır" atalar sözündə belə öz əksini tapmış "xoşbəxtlikdən qorxma" halına verilən ad. Nə bir diaqnozdur, nə də digər fobiyalar kimi konkret bir situasiya və cisimlərdən qorxma halıdır. Hələlik populyar bir psixoloji termindir və adətən sosial şəbəkələrdən başqa yerlərdə qarşımıza çıxmır. Yəni ən azından mən bu entrini yazdığım dövrdə bu "termin" ciddi şəkildə araşdırılmır. Bəs tamamilə uydurmadır mı desəniz...Xeyr. Əslində həqiqətən xoşbəxt olmaqdan qorxan insanlar var. Ya da bəlkə bir çoxumuz bunu həyatımızın bir hissəsində yaşayırıq.

Çerofobiya fərdin özünü xoşbəxt hiss etdirəcək fəaliyyətlərdən qaçınmasına səbəb olan bir qorxu çeşididir. Adətən altında düşüncə xətəları olur ki bunları depressivlərdə görə bilərik: "çox sevinsəm ardı pis gələr, pis hiss edərəm", "xoşbəxt anlar uzun çəkməz", "xoşbəxt olmağa layiq deyiləm" və s. Və ya əvvəlki travmatik hadisələr, xüsusilə xoşbəxt bir andan sonra çox pis hiss etdirəcək hadisələr yaşayaraq zirvədən dibə çırpılan insanlarda bu fobiya görülə bilir. Nadir hallarda buna dair insanların qeyri-adi inancları ola bilir: "xoşbəxt olsam göz dəyər bədbəxt olaram" kimi.
Amma dediyim ki çerofobiya araşdırılan, ciddi qəbul edilən bir termin olmadığı üçün haqqında konkret danışmaq da çətindir. Sadəcə depressiya, təşviş və ya bəzən psixotik pozuntularda, şəxsiyyət pozuntularında (məsələn, şizotipal) görə biləcəyimiz bir qisim təməl inanc və ya düşüncə xətalarını qruplaşdırıb bu adı veriblər deyə düşünürəm.

insanlar "çerofobikəm durum psixoloqa gedim" deməz təbii olaraq. Bundan təkbaşına çıxmaq da mümkündür. Çox şablon bir sözlə desək hər şey fərqindəliklə başlayır. Əgər bu hala bir şəxs ad qoya bilirsə bu böyük addımdır. Sonrası isə düşüncələrin qulağından tutub dəstələmək gəlir. Bu düşüncəm fəlakətləşdirmədir, bu inancım batildir bu inancım həddən artıq ümumiləşdirmədir və s. Bunları tutub turp dəstəsi kimi dəstələndinizsə artıq o düşüncələrin dediyinin əksini etmək vaxtı gəlib çatdı. Ən çətin hissə buradır. Çünki o inancları çürütməyin ən güclü üsulu əksini özünüzə sübut etdirməkdir.


Uzun sözün qısası, çerofobiya hələlik aralıqda duran bir fenomendir. Rəsmi termin deyil, amma tamamilə populyar bir sosial media fenomeni kimi kənara atılası bir anlayış da deyil.

mişer tatarları

Tatarların kazan tatarlarından sonra ikinci ən böyük subetnik qrupu. Saylarının 2-3 milyon olduğu təxmin edilir. Kazan ətrafındakı bulqar-qıpçaq tatarlardan fərqli olaraq bu tatarlar əsasən kuman-qıpçaq mənşəlidirlər. Azərbaycan tatarlarının da çoxu bu subetnik qrupa mənsubdur. Həmçinin finlandiya tatarlarının da böyük qismi mişerdir. Dialektləri kazan dialektindən fərqlənir və görünür ki bizim dilimizə rəsmi tatarcadan daha da yaxındır:

(youtube: )

yəhudi

Dillərinin söz tərkibinin 1/3-i ərəbcə ilə eyni köklü olan, ərəblərlə açıq-aşkar kök bağları olmasını inkar edən millət. Sırf ərəblərə qohum olmamaq üçün ana xəttini əsas götürdüklərinə and içə bilərəm.
Dillərindəki oxşarlıqlara bir baxaq. Amma əvvəlcə onu qeyd edim ki, bunlar söz alış-verişinin nəticəsi deyil, təməl sözlərdir:
Vahid-ahad (bir)
Xamsa-xameş (beş)
Matbax-mitbax (mətbəx)
Assalam aleykum-Şalom aleyxem
Ana-Ana (Mən)
Anta-Ata (Sən)
Anti-At (Sən q.c)
Huwwa-hu (o)
Yad-yad (əl)
isba-etsba (barmaq) və s. (Ərəbcə başqa söz bilmirəm)
Göründüyü kimi saylarda, gündəlik ifadələrdə və bədən üzvlərində oxşarlıq var. Bunlarda əgər oxşarlıq varsa bu, demək olar ki dilləri bir-birinə qohum etməyə kifayət edir. Qarşılıqlı başa düşülür mü? Yox. Amma oxşarlıq var.

molla pənah vaqif

Əgər iddia edildiyi kimi ağaməhəmməd xan qacarın ölümündə bunun əli varsa satqının böyüyü olub. Səməd vurğun rusların göstərişi ilə ağaməhəmməd xanı farspərəst kimi təbliğ etsə də gerçəyin nə olduğunu artıq bilirik. Ağa məhəmməd xan sadəcə səfəvilərin varisi kimi görürdü özünü və həmin dövlətin sərhədlərini bərpa etməyə çalışırdı. Bu kişi öldükdən sonra ruslar qafqaza girməyə cəsarət tapdılar. Yəni suiqəsdlə öldürülməsəydi hal-hazırda bambaşqa gücdə bambaşqa bir dövlət ola bilərdik. "Ruslar işğal etməsəydi fars əsarətində olardıq" deyən mallara qarşı deyirəm ki, nə qacarlar fars imperiyası idi (ordu və sarayı türk olan bir dövlət fars ola bilməz), nə də qacarlardan sonra onların qurduğu dövlət birləşik qala bilərdi. Dünyanın heç bir yerində 2 böyük etnos bir arada eyni dövlətin tərkibində dura bilməyib. Birləşik olduğu müddətdə türklər sayca farslardan ən az 10 milyon artıq olacaqdı.