william saroyan

erməni əsilli amerikalı yazıçı, dramaturq.
bitlisdən amerikaya köçən erməni ailənin ilk övladı olaraq dünyaya göz açmışdır. atasını 3 yaşındaykən itirmiş, 5 il uşaq evində yaşadıqdan sonra yenidən anasının himayəsinə götürülmüşdür. 15 yaşında məktəbi atmış, yaslarda köməkçilik də daxil olmaqla müxtəlif işlərdə işləmişdir. erməni dilini bilməmiş, buna görə özünü günahlandırsa da ermənistana 3 dəfə səfər etmişdir. vəsiyətinə uyğun olaraq cəsədinin küllərinin yarısı californiaya digər yarışı irəvana basdırılmışdır.
saroyanın çox sadə və rahat dili var. danışığa yaxın, şişirtmədən uzaq üslubu dünya ədəbiyyatında saroyanesk deyə adlandırılmışdır. bu üslubu daha sonra jack kerouac, charles bukowski, raymond carver kimi yazıçıların əsərlərinə təsir etmişdir. saroyan əsərlərində hamıya eyni yanaşmış, heç bir millətə kin bəsləməmişdir. "insan olan heç kim mənim düşmənim deyil. Kim olur olsun, o mənim dostumdur" demişdir. həmçinin məşhur erməni əsilli türk fotoqraf ara gülerlə də yaxın dost olmuşdur.

richard hell

kral adamdır. punk modasının ilk ikonudur. uzun incə bədənini cırıb geyindiyi şalvar və koftalarla sərgiləmişdir. babat şairdir. zor da kitabları var (baxma: godlike). yaşayan əfsanədir. musiqiyə də əl atmışdır (baxma: television), (baxma: richard hell and the voidoids), (baxma: neon boys). bir iki filmdə də çəkilmişdir, axtarıb baxın. adam ikon oğlu ikondur, digər yandan tom verlaine qısqanc orospu çocuğudur.

jim morrison

il 1969, miami, the doors konserti. konsertdən bir neçə gün əvvəl jim bütün aktyorların çılpaq olduğu bir tamaşaya gedir və bu fikir ağlına çox yatır. konsertin ortasında əvvəlcə koftasını soyunur, qrup üzvləri buna fikir vermirlər və dəvam edirlər. biraz daha keçir jim tamamilə soyunub səhnədə masturbasiya etməyə çalışır. konsert dağılışır, jim göz altına alınır. jim bununla nə etmək istəyirdi anlamırlar, çünkü onsuzda qrup fbi tərəfindən izlənirdi və bütün konsertləri polislərin nəzarətində keçirdi. bu söz azadlığını heçə sayan qanunlaramı üsyan idi yoxsa, masturbasiya katharsismi idi sadəcə, bəlkə də jim'in ölü penisi elə, ölümü təmsil edirdi. heç kim məqsədini tam olaraq anlamır. hər nə üçün idisə, bu anlatılan kimi düşüncəsiz, alkolik bir adamın sarsaxlaması deyildi, daha sənətsəl idi. özünün də dediyi kimi:
“Oyun öldüğünde Eğlenceye dönüşür.
Seks öldüğünde Doruk Noktasına dönüşür.
Bütün eğlenceler ölüm düşüncesini içerir.”

küçük iskender

heç vaxt tanış olmasam da bir çox anıma eşlik edən şair. nə vaxt özümü pis hiss etsəm əlim istər istəməz rəfdəki iskenderin kitablarından birinə gedir, o da mənimlə hüzünlənir. nə vaxt dostlarımlaykən özümü xoşbəxt hiss etsəm, iskenderin "ben çok tanrılı dine geçtim çünkü sevdiğim çok arkadaşım var" sözü yadıma düşür, gülümsəyirəm, o da yuxarıdan baxıb gülümsəyir yəqin. içkiliykən açıram onun videolarından, güzel kafası ilə şeirlərindən oxuyur, mənim də güzel kafamı taçlandırır.
bir gün oxuyacağım yeni kitabı qalmayacaq deyə qorxuram. ona görə kitablarını yavaş yavaş oxuyuram, o da yavaş yavaş eşlik edir həyatıma.

jack kerouac

kanadalı-amerikan yazıçı, şair, alkolik.
kerouac 1922ci ildə lowell, massachusetts-də dünyaya gəlmişdir. ailəsi quebec-li olan kerouac fransa kökenlidir. əsərlərini yazdığı ingilis dilini 6 yaşında öyrənmişdir. həm fransız həm də ingilis dilini bilən jack həyatı boyu bu iki dil arasında sıxılıb qalmışdır. əsərlərini doğma dili olan fransız dilində yazmadığı üçün ömrü boyu vicdan əzabı çəkmişdir. iki seçim arasında sıxılıb qalma halı kerouacın xarakterinə də təsir etmişdir və yaşadığı müddətdə içtən içə əzab çəkmişdir. çünkü sakit və mülayim bir insan mı olduğunu yoxsa macera dalınca qaçan alkolik biri mi olduğunu anlamamışdır.
kendisinin həyatımda da önəmli bir yeri vardır. işləməyə yeni başladığım günlər idi. kerouacın "on the road" kitabını işdə vaxt olanda oxuyurdum. neal cassadynin sürdüyü maşının arxa oturacağında hiss edirdim özümü və sıxıcı işimdən uzaqlaşırdım. yenə bu günlərin birində işdən çıxanda saat gec idi, avtobuslar artıq işləmirdi. baxtım evə ya piyada getməliyəm ya da avtostop etməliyəm. normalda piyada getməyi seçəcək mən, "on the road"un təsiri ilə avtostop etmə qərarı aldım. bir maşın saxladı içində də iki dənə qaqaş. yol boyu şirin söhbət etdik. evə 15 dəqiqəlik məsafə qalmış endirdilər məni yol ayrımında. maşından enəndə özümü heç hiss etmədiyim qədər xoşbəxt hiss edirdim. o gündən sonra dəfələrlə avtostop etdim və hamısından da əvəzsiz zövq aldım. maşın ustası daydayın hakimiyyətdən gileylənməsi belə zövq verirdi insana.
keruac yolda qalanlar üçün yol yoldaşıdı hələ də gözümdə. əgər bir gün uzaq məsafə yola çıxsanız çantanıza jackin kitablarından atmağı unutmayın. yolda itsəniz qorxmayın keruac sizə kömək edər. getmək istədiyiniz yerə çatmasanız belə yoldan zövq alarsınız ya da kitabı yandırıb isinərsiniz.

patti smith

allen ginsbergün oğlan sanıb yavşadığı şəxs.
bu hadisəni patti öz kitabı olan " just kids"də anladır. belə ki, patti o zamanlar səfil bir həyat sürürdü və maddi problemlərlə boğuşduğu bir gün qaldığı otelin yanında olan restorandakı sevimli sendviçindən istəyir. otağın hər yerini axtardıqdan sonra lazım olan 55 senti tapır. həyəcanla restoranın qabağına gələndə sendviçin qiymətinin 65 sentə qalxdığını görür. məyus bir halda arxasını dönəndə bir nəfər ona səslənir və kömək edə biləcəyini deyir. bu adam dövrün məhşur şairi allen ginsberg idi. patti özünü tanımamazlığa vurur və təklifi qəbul edir, allen pulun üstünü tamamlayır, əlavə də meyvə şirəsi alır. masaya keçib söhbət eləməyə başladıqlarında allen təəccüblənir və "sən qız idin?" deyə soruşur. patti də məsələnin nə olduğunu anlayır və sendviçi geri qaytara biləcəyini deyir. çünkü patti o zamanlar çox arıq və cılız idi, saçları da qısa olduğundan oğlana oxşayırdı. homoseksual olan ginsberg də onu oğlan və potensial partner sandığı üçün kömək etmişdi. allen pattinin təklifini geri çevirir və masadan qalxıb gedir.
lakin, bir müddət sonra ikisinin yolu yenidən kəsişir və allen ginsberg pattinin söz yazma sənətində olan inkişafında müəllim rolunu oynayır.

have a cigar

pink floydun musiqi dünyasının patronlarına geydirdiyi, wish you were here albomunun üçüncü mahnısı.
wish you were here albomunun səs yazması zamanı sıra bu mahnıya gəldikdə nə roger waters nə də david gilmour vokali bacara bilmədiklərini görürlər. onsuzda pink floydun diskoqrafiyasına baxsaq mahnılarında ən zəif tərəfin vokal olduğunu görürük. nə edək deye düşünərkən yan studiyada roy harperın olduğu yadlarına düşür. onsuzda qrupla dost olan roy harpera, gəl bir də sən oxu deyirlər və beləliklə mahnının bizim dinlədiyimiz halı ortaya çıxır. roy harper hər nə qədər mahnını allah qatına çıxartmış olsa da roger waters sonradan mahnını özü oxumadığı üçün peşman olur.
mahnı:

(youtube: )

(youtube: )

punk is dead

crass qrupunun 1978ci il tarixli mahnısı.
məhşur "punk is dead" sloganı ilk dəfə məhz bu mahnıda ortaya çıxmışdır. mahnıda crass, punk musiqinin populyar kültürün bir parçası olmasına, məhşur punk qrupların böyük şirkətlərlə müqavilə imzalamasına qarşı çıxmışdır. patti smithə, sex pistolsa və the clashə də babat geydirilmişdir -*
mahnı və sözləri:
Yes that's right, punk is dead,
It's just another cheap product for the consumers head.
Bubblegum rock on plastic transistors,
Schoolboy sedition backed by big time promoters.
CBS promote the Clash,
But it ain't for revolution, it's just for cash.
Punk became a fashion just like hippy used to be
And it ain't got a thing to do with you or me.
Movements are systems and systems kill.
Movements are expressions of the public will.
Punk became a movement 'cause we all felt lost,
But the leaders sold out and now we all pay the cost.
Punk narcissism was social napalm,
Steve Jones started doing real harm.
Preaching revolution, anarchy and change
As he sucked from the system that had given him his name.
Well I'm tired of staring through shit stained glass,
Tired of staring up a superstars arse,
I've got an arse and crap and a name,
I'm just waiting for my fifteen minutes fame.
Steve Jones you're napalm,
If you're so pretty (vacant) why do you swarm?
Patti Smith you're napalm,
You write with your hand but it's Rimbaud's arm.
And me, yes I, do I want to burn?
Is there something I can learn?
Do I need a business man to promote my angle?
Can I resist the carrots that fame and fortune dangle?
I see the velvet zippies in their bondage gear,
The social elite with safety-pins in their ear,
I watch and understand that it don't mean a thing,
The scorpions might attack, but the systems stole the sting.
PUNK IS DEAD. PUNK IS DEAD. PUNK IS DEAD.

azərbaycanda yaşamağı sevmə səbəbləri

azərbaycan mədəniyyət baxımından nəsə üçün çabalayan biri üçün əvəzsiz yerdir. tarix boyu bir çox toplumda gənclər arasında yayılan nihlizmin nəticəsi sənət baxımından müsbət nəticə vermişdir. gənclərdə yayılan nihlizm üst nəsil ilə arasına anlaşılmaq baxımından sədd çəkir, bu anlaşılmamazlıq halı isə zamanla başkaldırıma sürükləyir insanı. dövlətə başkaldırmanın, qarşı çıxmanın ən mühüm və faydalı üsulu devrim və ya üsyandırsa, cəmiyyətin fərqli kesimləri arasında bu incəsənətdir. beat nəsli, ekzistensializm cərəyanı, azərbaycanda tarixən inkişaf etmiş romantizm və realizm cərəyanları və s. demək olar ki, hamısı cəmiyyətin kesimləri arasında olan anlaşılmazlığın nəticəsidir. lakin günümüz azərbaycanına baxsaq əlverişli şərait olmağına baxmayaraq mədəniyyət və kültür hər keçən gün geriləyir. azərbaycan xalqı nə dövlətə nə də içindəki kesimlərə qarşı çıxmağa çalışmır, sadəcə deyinir. sözdə intellektual gənclik sadəcə getməyi düşünür. bunun əvəzinə olduğunuz şəraitdən istifadə edin, boşluqları doldurun, yeni nəsə edin yoxsa bir sikimin başına nail olmadan çürüyəcəksiniz. buranın keçmişini, mədəniyyətini kullanın. azərbaycanın ən yaxşı tərəfi elə nəsə bacarmaq istəyən biri üçün tonla material verməyidir.

kinyas ve kayra

hakan gündayın 2000ci ildə çap olunmuş ilk romanı.
romanın yazılma hekayəsi ən az roman qədər maraqlıdır. belə ki, günday universitetdə oxuyarkən zaman aşımı nəticəsində universitetdən qovulur. lakin bunu ailəsinə deməkdən qorxur. səhəri gün evdən çıxanda ailəsənə yenə universitetə getdiyini deyir. lakin universitet binasının önünə gələndə nə edəcəyini bilmir və yolun qarşısına baxanda kiçik bir kıraathane görür. dəftər ilə qələm alıb keçib oturur kıraathanedə və həyatı boyu ədəbi heç nə yazmayan günday ilk cümləsini yazır: "asansör dördüncü katta durdu". 23 yaşındakı hakan gündayın ilk romanının ilk cümləsi. illər sonra bu cümlə ilə bağlı "yıllar sonra düşünüyorum da niye böyle bir cümleyle başladı bu roman diye, muhtemelen kendimi iki kat arasında kalmış gibi hissediyordum. şimdi "neredesin?" diye soracak olursanız, apartman boşluğunda ışığı arıyorum. şimdiki durumum da bu." deyir. o ilk cümlənin ardına yüzlərlə yeni cümlə qoşulur, hamsı birbirini qatarın vaqonları kimi izləyir. sonda alınan qatar isə oxuyucunu dibə, ölümə, həyata və yerin altına aparır.
mən kinyas ve kayranı ilk dəfə oxuyanda 14 yaşımda idim. kinyas ve kayra adlanan qatar gələcəyi və özü ilə nə edəcəyini bilməyən mən üçün əvəzsiz bir roller coaster idi. amma roller coaster olsa belə qısa sürmədi. həyat haqqında heç bir fikri olmayan mənim kinyas ve kayranın bataqlığında, cümlələrlə boğuşaraq, yerin altında nəfəs almağa alışmağım 57 gün çəkdi. xarakterimdən tutmuş dinlədiyim musiqilərə, oxuduğum kitablara, izlədiyim filmlərə qədər hər şeydə kinyas ve kayranın pençesinin izi var və yerin altında nəfəs almağı üstündə almaqdan üstün tuturam.
romanı oxuyanda özümdən keçmiş və ədəbiyyatın bilmədiyim bir üzü ilə qarşılaşmışdım. romanı oxuyarkən ilk dəfə mən də belə bir şey yazmaq istəyirəm dedim və o gün əlimə aldığım qələmi bir daha da yerə qoymadım.
kinyas ve kayradan sonra yüzlərlə kitab oxusam da bir daha ondan aldığım zövqü ala bilmədim. soruşsanız onlar haqqında sizə heç nə deyə bilmərəm amma kinyas ve kayranı nəfəsim çatdığı qədər, saatlarla sizə anladaram. hakan günday "heil céline!" deyirdisə, mən də "heil hakan!" deyirəm və kinyas ve kayranı beynimə kazımakla kifayətlənməyib, sol göğsümün üstünə, qəlbimin olduğu yerə qara mürəkkəblə kazıyıp ölənə qədər bədənimdə daşımağa dəvam edirəm.

william s. burroughs

tarixin gördüyü ən qəribə adamlardan biri.
1914də varlıqlı bir ailədə dünyaya gəlmişdir. ömrünün böyük bir qismində maddi qayğı çəkməmiş, özünün deyimi ilə narkotik aludəçisi olduqdan sonra həyatında pul qazanmaq üçün ilk dəfə geçərli bir səbəb tapmışdır. gənç yaşlarından yazmaq üçün material toplamaq məqsədi ilə nə qədər narkotik varsa demək olar hamsını dadmışdır. homoseksualdır, deyilənə görə beat generationın bir digər böyük üzvü allen ginsberglə bir müddət ilişki yaşamışdır.
həyat yoldaşının başına stəkan qoymuş, tüfənglə stəkanı vurmaq istəyərkən qadını vurmuş çolaqdır.
cut up üslubunu yaratmış, "punk'ın babası" adını almışdır. lakin punkları sevməmiş, onlar haqqında tənqidi yazılar yazmışdır.
kurt cobainin ən sevdiyi yazardır. cobainlə görüşmüş onunla birgə "The “Priest” They Called Him"i qeydə almışdır.
nəhayətində 1997də vəfat etmiş, bütün həyatı boyunca narkotik istifadə etməyinə baxmayaraq 83 il yaşamışdır.

sergey yesenin

1925də 30 yaşındaykən intihar edən rus şair.
qaldığı otel otağında özünü asmazdan öncə biləklərini kəsib, əziz dostu vladimir mayakovskiyə ithafən son şeirini yazmışdır:
"Əlvida, ey dostum, bir də əlvida,
Səni gəzdirirəm ürəyimdə mən.
inan, qarşıdakı bu ayrılıq da
Görüş vəd eləyir bizə yenidən.

Əlvida, nə danış, nə də ki əl ver,
Nə qaşlarını çat, nə gözün dolsun.
Ölüm bu dünyada yenilikmidir,
Yaşamaq özü də yenilik olsun?"
vladimir mayakovski isə yeseninin bu ölümünə və şeirinə intiharqarşıtı kiçik bir şeirlə cavab verir:
"Bu həyatda ən asan işdir ölmək,
ən çətini yenidən həyata başlamaq."
lakin özü də bu şeirdən 5 il sonra 1930da intihar edir. ironik.

bella ciao

italyan xalq mahnısı. ikinci dünya müharibəsi dövründə hitler və mussolini'yə qarşı çıxan antifaşist partizanların marşına çevrilmişdir. fikrimcə ən yaxşı versiyası marc ribot və tom waits'in səsləndirdiyidir. waits'in kirli səsi dinləyərkən insana curzio malaparte kitablarındakı əlacsızlıq duyğusunu hatırladır.

(youtube: )

lətifə kimi hadisələr

günlərin bir günü sultan 4-cü murad və vəziri öz qiyafələrini dəyişərək xalq içinə girirlər. onlar bir qayığa minirlər, qayıq təzəcə açılanda qayıqçı şərab içməyə başlayır. (həmin dövrdə osmanlıda spirtli içkilər qadağan idi) 4. murat dözə bilmir və qayıqçını xəbərdar edir. qayıqçı da "bəyəm siz içmirsiniz? bu qədər qorxmağa ehtiyac yoxdur onsuzda artıq şəhərdə uzaqlaşmışıq, götürün bir qədəh də siz için" cavabını verir. 4. murat və vəziri heçnə demədən götürüb içməyə başlayırlar. bir müddət keçir 4. murat daha da əsəbləşir və "mən buranın padşahıyam, yanımdakı da vəzirimdir, bu nə özbaşınalıqdır" deyir. bunu eşidən qayıqçı "hadi lan ordan, 40 illik qayıqçıyam, burda müştərilərlə içirəm, birinci dəfədir ilk qədəhdən sonra özünə padşah deyəni görürəm" cavabını verir.

ağaçkakan

müasir türk musiqisinin ən orjinal sənətçilərindən biri.
tərzi daha çox spoken word'ə yaxındır. bəzən dediklərindən heç nə anlamadan sadəcə dinləyirsiniz amma bir yandan da çox mənalı bir şey dinləyirmişsiniz kimi gəlir. bəzi dediyi cümlələr məni saatlarla düşünməyə sövq edir istər istəməz. solo karyerasından əlavə roadside picnic və sahtekar adlı beatmaker və vokal'dan ibarət iki qrupun üzvüdür. " a naşkvit" adlı albomu tək mətn halında yazmış sonra 12 ayrı mahnıya parçalamışdır. " kendiliğinden" adlı albomu isə muzikal teatrdır bir sözlə. albomun çıxış trackini də bura qoyub gedirəm, dinləyin dinlətdirin bu adamı.

(youtube: )

hedonistic noise

2016cı ildə çıxartdıqları " masturbation" adlı demo albomu ilə rəsmi olaraq qurulan türk punk qrupu. demək olar ki pis işləri yoxdur, türk punkına önyarğılı olanlar belə bu qrupa şans verməlidir.
qrup vokalisti orçun özdəmirin 2020ci ildə intihar etməyi ilə fəaliyyətinə son vermişdir. son olaraq orçunun dostları olan toplam 29 türk qrup onun xatirəsini yaşatmaq üçün " reddiye" adlı ona ait mahnıların toplandığı cover albom çıxartmışdır. sifarişi verən: Bertrand Zobrist

edgar allan poe

ölümündən sonra da şeir yazmağa dəvam etmiş şair.

poe öz qaranlıq tərzi ilə ədəbiyyatda kült halını almış bir şəxsdir. onun əsərlərindəki qaranlıq çalarlar əsərləri ilə qalmamış həmçinin həyatına da sirayət etmişdir. belə ki, istər yaşadığı dövr olsun istər ölümündən sonra olsun onun haqqında bir çox rəvayət ortalıqda gəzmişdir. bunlardan ən maraqlısı isə lizzie doten adlı bir qadının idiaalarıdır.
lizzie 1 aprel 1829-da massaçusetsdə anadan olmuşdur. həyatı ilə bağlı kifayət qədər məlumat tapılmayan bu qadının qaynaqlarda ən önə çıxan xüsusiyyəti bədahətən şeir söyləməyə olan istedadı idi. maraqlısı odur ki lizzie bu şeirləri özünün yazmadığını, ruhların ona söylədiyini onun da sadəcə söylənənləri təkrarladığını idiaa edirdi. hətta bu ruhların içində poe və william shakespeare kimi böyük şairlər də var imiş.
indi isə qayıdaq onun poe ilə olan macerasına. poenun ölümündən 14 il sonra lizzie ilk kitabı olan “ Poems From The Inner Life”ı yayımlayır. adından da anlaşıldığı kimi lizzie bu kitabda ruhların söylədiyi şeirləri topladığını deyirdi. bu şeirlərdən olan The Cradle or Coffin, Resurrexi, The Streets of Baltimore, The Prophecy of Vala , The Kingdom, Farewell to Earth kimi şeirlərin isə müəllifi məhz poenun ruhu idi. həmin dövrün bir çox ədəbi tənqidçisi bu şeirləri oxuduqda şeirlərin üslub baxımından həqiqətən poenun üslubuna bənzədiyini və səslənmə baxımından da poenun şeirləri ilə oxşar olduqlarını söyləmişdir. indi baxdıqda gülməli görsənən bu hadisənin real olub olmadığını demək mənasızdır, bu sizin inancınıza bağlıdır amma lizziein ədəbiyyatın ən maraqlı əsərlərindən birinin sahibi olduğunu dana bilmərik.

əlavə: kitabın müəllif hüquqları bitdiyi üçün siz onu pdf formatında googledan tapa bilərsiniz.