tənqidi psixologiya

Adından da məlum olacağı üzrə, tənqidi nəzəriyyənin idealarına əsaslanaraq, müasir mainstream psixologiyanın gözardı etdiyi güc balansı və cəmiyyətin struktural dinamikaları kimi faktorları mübahisələndirən psixoloji nəzəriyyə. Günümüzdə geniş qəbul olunan psixologiya mental rahatsızlıq simptomlarını düzəldilməli kənaraçıxmalar kimi qələmə alır, fərdləri diaqnozlarla hüdudlandırır və bunları edərkən sözügedən simptomları yaradan cəmiyyətdəki güc balanssızlığını, ədalətdizliyi, əzilmə və təkləşdirilmə təcrübəsini nəzərə almır. Kobudca desək, xəstəsənsə, səndə düzəldilməli problemlər var, səndən qaynaqlanır, səni bu vəziyyətə gətirən monoton, az maaşa 9-6 işləmək, kasıb ailədə böyümüş olmaq, hansısa mənsubiyyətinə görə (dini, irqi, cinsi və s.) ayrıseçkiliyə məruz qalmaq, ədalətsiz sistemdə sağ qalmaq çalışmaq səbəb kimi görülmür, görülsə də, normal hesab edilib, ona fokuslanılmır.

Bu görülməmə və ya normal hesab edilmə, əslində, bir görünməzlik deyil, hər kəsin gözünün qabağında olan, vaxtaşırı gileyləndiyimiz şeylərdir bunlar. Bəs niyə bunu dəyişə bilmirik? Çünki bu sistem normal, default və alternativi olmayan kimi qəbul olunub, halbuki elə deyil. Derridanın dekonstruksiya haqda danışarkən istifadə etdiyi “mərkəz” anlayışının nümunəsidir bu.

Klassik bir misal; qadınlara daha çox BPD diaqnozu qoyulduğu deyilir. Səbəb qadınların BPD olmağa təbiət etibarilə daha meyilli olmasıdırmı? Xeyr, səbəb sistemin qadınlara yetərli azadlıq tanımamasıyla emosional tənzimləməni çətinləşdirməsidir. Amma bunun altı adətən cızılmır.

Şəxsiyyət pozuntuları da tənqidi təhlildə problemli təriflərini büruzə verirlər. Şəxsiyyət sabit, dəyişməz bir fenomen kimi qələmə verilir və qeyri-sabitlik problem hesab olunur. Şəxsiyyətin sabit olması ön-qəbuli bəs haradan gəlir? Çünki bu insanları diaqnozlara endirərək, psixoloji vəziyyətlərini dsha rahat idarə etməyə kömək edir və beləliklə mərkəzdən uzaqlaşan fərdi oraya yönləndirmək üçün əlimizdə alət olur - hansı ki, adına “terapiya” deyirik-*

21 oktyabr 2024 tuneldə batan ford

Sadəcə utanc qaynağı olan hadisə. Xəzərə asteroid düşsə, ya vulkan partlayıb sunami yaransa, elə insanlar su altında qalsa, hardasa deyəcəyik ki, tamam nadir hadisədir deyə şəhər buna tədbir almayıb əvvəlcə. Fəqət yağıntıdan yaranan subasma səbəbilə heç kəs ölməməlidir. Burası da London deyil nəticədə, hər gün yağmır, illik yağıntının miqdarı bəllidir.

Bolt-dakı şişmə qayıqlar seçimi (ki ümid edirəm saxtadır) ayrı tragikomediyadır. Bildiyimiz, durum kapitalizmi; baş verən böhranın ortasında birdən-birə bazar peyda olur. Bilmirəm artıq avtomatik mi baş verir, yoxsa şüurlu biznes qərarımıdır. Hərhalda, zərərçəkənlər baş verən problemə görə bir qayıq pulu ödəməli deyil. istifadə olunacaqsa, maliyyəsini icra hakimiyyəti qarşılamalıdır.

gözlənti

Fərdin müəyyən hərəkəti edəcəyinə dair inanc, fərziyyə. Həmçinin onu hərəkətə gətirən bir qüvvədir. Çünki gözlənti bir növ inancdırsa, inanc və inanca yönəlik müəyyən edilən
həeəkətin yerinə yetirilməməsi dissonans duyğusu və davamında narahatlıq doğurur. Narahatlıq duyğusunu aradan qaldırıb, düşüncə və hərəkət arasındakı ahəngi bərpa etmək üçünsə, insan gözlənti doğrultusunda iş görür. Həmçinin önəmli sosial qüvvədir. insan adətən başqalarının və cəmiyyətin gözləntilərini yerinə yetirməyə meyilli olur filan.

(bax: cognitive dissonance)

reaction forming

(baxma: reaksiya formalaşdırma)
insanın hiss etdiyi emosiyanın əksini ifadə etməsi. Məs: qəzəbli ikən sakit görünməyə çalışmaq, qəmgin ikən şən davranmaq, qısqanarkən əslində dəstəkli görünmək və s. Yenə qeyri-olğun müdafiə mexanizmidir (yenə deyəndə nəyi nəzərdə tuturam acaba-*). Daxildə güclü dissonans/çaxnaşma hissi yarada bilir, çünki hiss etmədiyi kimu davranır insan, o hissi sağlam ifadə edə bilmir ki, məncə, bu əksər insanlar üçün çətin təcrübədir.

Tam olaraq bilmirəm bunu nə ilə əvəz etmək olar, o qədərini araşdırmadım. Yəqin ki, self-reflection və daxildəki əsl duyğunu şüurlu şəkildə yaşamaq və ifadə etmək kömək edə bilər. Məncə, reaction forming bilərəkdən qeyri-səmimi fikir ifadə etməkdən fərqlənir. Çünki reaction forming edən insan həqiqətən də özünü o duyğuya salmağa çalışır. ikincini edən isə yalandan etdiyini bilir zatən, ona görə də çaxnaşma duyğusu çox yaşamır filan.