amerika faciəsi

Amerikan yazıçı Teodor Drayzerin ən önəmli əsərlərindən olan Amerika Faciəsi yaşadıqları San-Fransisko şəhərində missionerlik fəaliyyəti ilə məşğul olan yoxsul Qrifits ailəsinin böyük oğlu Klayd Qrifitsin həyatına fokuslanır. Klayd həm ailəsinin onun gözündə heç bir yararı olmayan dini fəaliyyətlərindən, həm də bunun nəticəsi olan yoxsulluqları səbəbilə irəliləyən yaşlarda bu problemləri daha çox hiss etməyə başlayaraq, böyük bacısı Esta kimi özünə fərqli bir yol cızmağa qərar alır və yaşadıqları şəhərin ən önəmli otellərindən biri olan “Qrin-Devidson” otelində işləməyə başlayır və kitabın adı olan faciə elə məhz Klaydın bu qərarından sonra başlayır.

Kitabla bağlı şəxsi düşüncələrimə gəldikdə isə, bu il bitirdiyim ilk kitab idi və 2026-cı ilə belə bir əsərlə başladığım üçün bu qərarımdan da çox məmnunam. Amerikan ədəbiyyatından daha əvvəl kiçik çaplı əsərlər oxusam da bu qədər geniş bir əsər heç oxumamışdım və mənim üçün tamamilə fərqli bir təcrübə oldu. Drayzer, rus ədəbiyyatı romanlarından fərqlənməyəcək qədər uzun bir əsər yazmış olmasına baxmayaraq, o qədər aydın və konkret bir dildən istifadə edib ki, daimi mütaliə edənlərin də bildiyi uzun əsər problemi ilə üzləşmədən araya heç bir başqa qısa kitabla fasilə verməyib bu əsəri rahatlıqla oxuya bildim.
Yazıçı əsas obrazın əxlaqi çöküşünü mərhələli şəkildə o qədər gözəl təsvir edib ki, görünüşdə pis bir insan kimi görünməyən Klayddan kitabım sonuna qədər nifrət etməyə davam elədim. Xüsusilə də Klaydın sonlara doğru iç dünyasındakı düşüncələr ona qarşı olan nifrətimi təsdiqləyirdi. Klayd kompleksli, hirsli və empatiyadan kasıb bir insan idi. Hekayənin üçüncü kitabında isə Klaydın tək əsas obraz olmadığını yazıçının həm baş verən proseslərlə həm də daha birinci kitabda yəni, hekayənin əvvəlində üzümüzə vurması çox xoşuma gəlmişdi. Bu faciənin tək memarı Klayd deyildi.

Bu kitabı oxumada ilkin motivim olan mərhum patok yoldaşıma da təşəkkür etmək istəyirəm. 4 illik universitet həyatında bir dəfə belə olsun 1v1 dialoqa belə girməsək də, intihar xəbərini eşitdiyim zaman bir müddət özümə gələ bilməmişdim.
Mənim isə onunla bağlı ağlımda qalan ən net anlardan biri, dərslərdən birinin apellyasiya müraciəti üçün universitetdə dekanatlıq önündə gözlədiyimiz zaman onun əlində olan Teodor Drayzerin “Amerika Faciəsi” əsəridi. Daimi mütaliə edənlərin də bildiyi kimi, birinin əlində kitab gördükdə güman ki hamımız boyalanaraq onun hansı kitab olduğuyla çox vaxt maraqlanarıq. Mən də belə etmişdim və ağlımın bir küncündə o moment hələ də qalmışdı.
intihar xəbərindən bir müddət sonra da bəzi gecələr ağlıma gəlməyə davam edirdi və məndə bir “moment of silence” olaraq bu andan sonra oxuyacağım sonrakı kitabın Amerika Faciəsi olması qərarına vermişdim.
Mənasız romantiklik ola bilər, amma doğru-düzgün əlaqənin olmadığı bir insanın belə səni bu dünyada qısa da olsa keçirtdiyin həyatına və ya əgər varsa ruhuna qarşı bu cür bir jesti ən azından özüm üçün istəyərdim(Yaxınlarıma qeyd :d).
Bilirəm heç bir münasibətimiz, ən azından qısa da olsa bir söhbətimiz olmadı, kaş olardı deməyəcəm. Sadəcə hələ də bəzilərimizin ağlındasan və unudulmayıbsan. Ümid edirəm olduğun yerdə daha xoşbəxtsən.