azərbaycan ədəbiyyatında mənzum faciənin banisi, romantik cərəyanın öncüllərindən biri olan (gbax: dramaturq).
1882-ci ildə, oktyabr ayında doğulmuşdur. yalnız özü deyil, iki uşağı da bu ayda doğulduğu üçün ədəbiyyatşünaslar tərəfindən çox vaxt oktyabr ayına "cavidlər ayı"deyilir.
əslən naxçıvanlı olan cavid bir müddət təbrizdə yaşamış, sonra təhsilini davam etdirmək üçün türkiyəyə getmiş və istanbul universitetində təhsil almışdır.
əsərlərində bir çox türk sözlərindən istifadə etməsinin də səbəbi budur məhz. cavid oxucularının ən böyük problemi və gileyi bu türk ifadələrinin bolluğu olsa belə, əsərlərinə xüsusi bir aura qatdığını da inkar etmək ədalətli deyil, zənnimcə.
yaradıcılığa lirik növlə, yəni şeir(u: qəzəl) yazmaqla başlayıb, bir müddət epik növdə(u: poema) yazdıqdan sonra, daha çox dramatik növdə qələmini sınayıb. sınamaq da nə sınamaq, sözlük.. yaradıb konkret.
dramatik növdə bir-birinin ardınca yazdığı əsərlərlə azərbaycan romantik ədəbiyyatında mənzum faciənin banisi sayılır.
sözlük, bunu da qeyd etmək istəyirəm ki, hüseyn cavid mənzum dramın banisi deyil. mənzum dramın banisi (gbax: cəlil məmmədquluzadə)dir. (u: 1889-cu ildə yazdığı çay dəstgahı adlı mənzum alleqorik pyeslə).
ilk yazdığı dram əsəri (gbax: ana) pyesidir.
ondan sonra (gbax: maral), (gbax: şeyx sənan), (gbax: şeyda), (gbax: iblis), (gbax: uçurum), (gbax: afət), (gbax: peyğəmbər)(u: leze dram), (gbax: topal teymur), (gbax: knyaz), (gbax: səyavuş), (gbax: xəyyam), (gbax: iblisin intiqamı) pyeslərini yazmışdır.
(gbax: iblisin intiqamı) pyesindən savayı hər pyesin ayrıca süjet xətti, mövzusu olub, həmçinin hər pyesdə xüsusi toxunulan bir məsələ olub. məsələn, (gbax: uçurum) pyesində süni avropalaşmanın təsirlərindən, (gbax: iblis) pyesində nəfsin səbəb olduğu fəlakətlərdən, (gbax: xəyyam) pyesində sənətkar və cəmiyyət arasındakı ziddiyyətlərdən bəhs edib.
sovet höküməti qurulandan sonra (gbax: hüseyn cavid) pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, bakıda "hüseyn cavid axşamı" təşkil olunmuş, 1920-ci illərin ortalarında müalicə olunmaq üçün almaniyaya göndərilmiş, onun üçün fərdi təqaüd müəyyən olunmuşdur.
ayrıca yeganə avtobioqrafik məzmun daşıyan (gbax: azər) poemasını da almaniyada müalicə olunarkən yazmış, poemanın əsas surəti olan azərin timsalında öz prototipini yaratmışdır.
(gbax: repressiya) illərində həbs olunmuş, 8 il həbsə məhkum edilmişdir. 1938-1940-cı illərdə maqadan şəhərində həbsdə olmuş, 1941-ci ildə də sibirdə yerləşən şevçenko qəsəbəsində həbsdə olduğu zaman vəfat etmişdir.
ölümündən 15 il sonra cavid'ə bəraət verilmiş, 80-ci illərdə cənazəsi sibirdən azərbaycana gətirilmişdir.
cavid'in 1995-ci ildə bakıda, 1996-cı ildə naxçıvanda ev-muzeyi yaradılmışdır. bakıdakı ev-muzeyinin binası da (gbax: hacı zeynalabdin tağıyev)in tikdirdiyi qız məktəbinin binasıdır, səhv etmirəmsə.
entry'ni də yaradıcılığının kulminasiyası olan (gbax: iblis) pyesindəki iblis obrazının monoloqu ilə sonlandıraq:
"sellər kimi axmaqda qızıl qan,
canlar yaxar, evlər yıxar insan..." [1]
İstinadlar
- sistem robotu. «hüseyn cavid». Sözaltı sözlük, 02.06.2018. soz6.com