uzun müddət səlçuk hökmdarı məlik şahın sarayında mailiyyə işləri üzrə müavin vəzifəsində çalışmış, sonrafan vəzir nizamülmülklə problemi yarandığından sarayı tərk etmək məcburiyyətində qalıb, əlamut qalasına sığınan hökmdar. qalaya sığınan həsən səbbah nəsrəddin tusi ilə birlikdə öz çirkin əməllərinin icrasına başlayır. nizamülmülk və məlik şahdan qisas almaq məqsədi ilə ordu toplamağa başlayır. əvvəlcə qalada gözəl bir bağ saldıran səbbah meyxanalara (kef məclisləri) gedərək, gənc oğlanları ətrafına yığar, onları içizdirər, hətta xaş-xaş qəbul etdirər, sonra isə müxtəlif naz-nemətlərlə, qızlarla bəzədilmiş bağa gətirərək əyləndirərmiş. təbii ki gənclər oyandıqdan sonra bunlar onlara bir yuxu kimi gələrmiş. bununla da həsən səbbah onları inandırarmış ki, bəs bu qala müqəddəsdir. və siz yuxunuzda cənnəti görmüsünüz. əgər bizim üçün vuruşsanız əbədi cənnətlə mükafatlanacaqsınız. bu yolla həsən səbbah onminlərlə qoşun yığmağı bacarır və kiçik dəstələrlə saraya və sarayın nüfuzlu xadimlərinə qarşı sui-qəsdlər həyata keçirirlər. belə "terror" hücumlarının birində nizamülmülk öldürülür. nə qədər qəribə görünsə də, məlik şah həsən sabbahla bacara bilmir. lakin hülakülərin hücumu əlamut qalasının süqutuyla nəticələnir ki, həsən səbbah da bu hücumda öldürülür. lakin nəsrəddin tusi təsadüf nəticəsində sağ qalmağı bacarır. çox maraqlıdır ki, (gbax: nəsirəddin tusi ) "əxlaqi-nasir" adlı məhşur əsərini məhz əlamut qalasında yazmışdır. bu əsərin həsən səbbahın sifarişi olduğu istisna deyil. yəni, belə bir əxlaqsız mühitdə əxlaqa dair əsər yazmaq nə dərəcə doğrudur? və bu nəyə xidmət edirdi? görünür bu kitab səbbahın qurmaq istədiyi dövlət, mühit üçün nəzərdə tutulmuşdu. [1]
Other perspectives
juzou
Həyatını əqidəsinə həsr edən (gbax: xaşxaşilər)in başçısı, İsmaili təriqətinin rəhbərlərindən biri. Elə buna görə ömrünün əksər hissəsində yalnızlıq çəkmişdir.
Ən qüdrətli şahların belə onları əyləndirən, nəfəskəsici abu-havanı yumşaldan təlxəkləri olurdu. Ancaq bu adam öz qalasına, öz otağına, öz dünyasına qapanmışdı. Bütün hökmdarları qorxuya salmasına baxmayaraq Həsən həyatının böyük bir hissəsində Ələmut qalasından çölə çıxmayıb. Ələmut qalası o tərəfə öz otağından belə nadir hallarda çıxırdı. Həsənin öz tarixçilərinin yazdığına görə o, ömrünün son 30 ilində iki dəfə otağından çölə çıxıb, onun da ikisi eyvana çıxmaq üçün idi.
Amma yenə də bu yalnızlıq onun ürəyini sıxırdı. Söhbət etməyə belə bir yoldaşı yox idi. Ətrafında əmrə tabe Ələmut qalasının sakinlərindən və sanki onu görəndə tilsimlənmiş möminlərdən başqa heç kim yox idi.
Ələmut qalasına gəlməmişdən əvvəl tanıdığı adamlar arasında dost kimi olmasa da, söhbət edə biləcəyi yeganə insan (gbax: Ömər Xəyyam) idi. Əvvəl yaxın dost olsalar da, daha sonra Həsənin xaşxaşi təriqətini yaratması və etdiyi suiqəsdlərdən birinin də Ömərin yaxın dostu olan vəzir (gbax: Nizamülmülk)ə qarşı olması onların arasını xeyli açmışdı. Hələ deyilənə görə, Ömərin Həsənə cavanlığında dediyi “bu insanlar cənnət üçün yaşayırlar, onlara cənnət verə bilsən, istədiyin hər şeyi etməyə razı olarlar.” sözləri Həsənə xaşxaşilər təriqətini yaratmaqda istiqamət vermişdir.
Həsənin yalnızlıq çəkdiyi illərdə Ömərə yazdığı məktubda da tək qalmağın ona nə qədər təsir etməyini sezmək olar:
“Qaçaq kimi yaşamaq yerinə niyə Ələmuta gəlmirsən? Sənin kimi mən də zülmə məruz qalmışdım, ancaq indi özüm zülm verirəm. Burada səni qoruyarlar, qayğına qalarlar, hörmət-izzət sahibi olarsan. Yer üzünün bütün əmirləri toplansa, saçının bir telinə belə toxuna bilməz. Geniş bir kitabxanam var. Topladığım ən nadir əsərləri oxuya, yazılarını yaza bilərsən. Burada rahatlığa qovuşa bilərsən.”
Ömər məktubu alır və Həsənin təklifini, təbii ki, geri çevirir. Həsən də buna qarşılıq, Ömərin köməkçisinə suiqəsd təşkil edir. Bununla da Həsən xarici dünya ilə tamamilə əlaqəni kəsir, sadəcə əqidəsinə arxanalaraq qapalı həyatında yaşamağa davam edir. [2]
References
- verter. «həsən səbbah». Sözaltı sözlük, 26.10.2016. soz6.com
- juzou. «həsən səbbah». Sözaltı sözlük, 23.10.2022. soz6.com