birinci entryde teesufki eksperiment haqqinda eksik melumat verilib. demeli burda 2 otag olur. uzerinde test edilecek adamin hecneden xeberi olmur, bu adam ve daha onceden oyredilmis bir neferi bir otaga alirlar. bunlara deyirlerki indi pusk ataciq, biriniz muellim digeriniz telebe olacaq. ancaq pusk hileli olur ve her defe bu hecneden xeberi olmayan adam muellim cixir puskden. demeli telebeni bir stula baglayirlar guya elektrik kabelleri baglayirlar orasina burasina, bunlarin hamisni muellim gorur. sonra muellimi o biri otaga aparillar ve deyirlerki telebeye suallar vereceksiniz ve her yanlis cavabinda filan geder elektrik vereceksiz ona, ve sehvler artdiqca voltaj da artmalidi. diger otaqdaki telebeye tebii ki eslinde elektrik verilmir ve daha onceden kasete yazilmis aglama, gisgirma, eziyyet cekme seslerini yalandan verirler. eksperimentin bir noqtesinde alimler fikirlesibler ki muellim olan sexs diger otagdaki telebenin eziyyet cekmesini istemeyerek deyecek ki men daha davam ede bilmerem ancaq gorubler ki bunun eksine bunlarin coxu, alimlerin tekidi ile voltaji artirmaga davam edirler. ne vaxtki muellim deyi daha besdi, men basgasina eziyyet cektiremmerem ona durmadan deyilir ki, sen bunu etmelisen, basga yolumuz yoxdur, bunu elemeye mecbursan filan ve belelikle 400e qeder cixanlar bele olmus. bu arasdirma psixyatriya dunyasina zerbe kimi enmis ve nazi almanyasinda yehudilere isgence etmis bir cox hekimin eslinde normal heyatda hec de cani olmadigi ve otoriteye boyun eyerek bunlari etdiyi ortaya qoyulmusdur [1]
Other perspectives
daayrı
#141900 nömrəli entrydə hər şey çox aydın izah olunub ama bəzi vacib məqamlar və eksperimentin müxtəlif şəraitlərdəki nəticələri haqda yazacam.
deməli,ən vacib hissə budur ki,”müəllim” rolundakı insanlara eksperiment üçün vəd etdikləri pulu əvvəldən ödəyiblər və eksperimenti dayandırsalar belə pulu alacaqlarını deyiblər.üstəgəl də,voltaj artdıqca onlara mikrofondan sadəcə olaraq “davam edin” “eksperimentə davam etməlisiz” şəklində tam mədəni,sakit tərzdə cümlələr qurublar,hədələmə,məcbur etmə olmayıb.
sonradan bu eksperimenti universitetdə,professorların nəzarətində deyil adi bir ofisdə ediblər,yenə eyni şərtlərdə.bu dəfə voltajı axıra qədər artıranların sayı 30% aşağı olub.bu isə onu göstərir ki,insanlar biləndə ki,universitetdə,bir professorun nəzarətində bu işi görürlər onlarda arxayınlıq yaranır.məsuliyyətin onlarda olmadığını bilmək insani hissləri kənara atmağa bəs edir.”mənlik bir şey yox idi,deyiləni etdim” düşüncəsi və bu “deyənlər”ə arxayınlıq.
İllər sonra eksperimentin yalnız kişilərlə edildiyini görən insanlar müşahidə olunanların “eyniliyinə” görə nəticələri ciddiyə almayıblar.bundan sonra həmin şeyləri qadınlar üstündə də yoxlayıblar və demək olar əvvəlkindən fərqsiz nəticələr alıblar.bu da cəmiyyətdə mövcud olan “qadınlar daha duyğusaldı” fikrinin heç də doğru olmadığını,hamımızın lazımi şəraitdə eyni qədər vəhşiləşə biləcəyimizi göstərir.
belə bir söz var “sınanmadığın günahın məsumu deyilsən”.yəni “insani” duyğularımıza arxayın olub “mən elə şey etmərəm,insanlıqdan kənardı” və sairə demək absurddur.”mədəniyyət” və “insanlıq” adlandırdığımız pərdənin altında,içimizdə bir yerlərdə bir vəhşi yaşayır,onu hiss edirik,varlığından xəbərdarıq və optimal şəraitdə onu azadlığa buraxmağa hazırıq. [2]
References
- roux en y. «milgram experiment». Sözaltı sözlük, 02.01.2015. soz6.com
- daayrı. «milgram experiment». Sözaltı sözlük, 15.07.2019. soz6.com