kiçik çexoslovakiya termallarında, şəxsi keçmişlərinə üsyan edən, yatdıqları qadın və kişilərdə tanrını axtaran; və bütün yolların (avto-stop daxil) evə apardığına inanan xarakterlərin yazarı; (gbax: radical cultureist) olması səbəbiylə, hər şeyin cinsəlliyə bərabərləndiyini bilən, (və bu vəsiləylə hekayələrində cinsəlliyi aktiv formada yaşam standartı halına gətirən) romançı.
kundera, tez-tez oxucusunu bir vaxtlar aid olduqları, indiysə hər nə səbəblə olur olsun, - bilinməyən, oradan uzaqda qalmış varlıqlarını - tərk etdikləri yataq otaqlarına aparmaqdan çəkinmir.
o yataq otaqlarında keçmişinizlə qarşılaşırsınız. o otaqlarda, barmaqlarının arasına sıxışdırılmış siqaretlərini çəkinərək yandıran, bir vaxtlar böyütdüyünüz (və sizə aid olmuş) qadınlarınızı görürsünüz. oradadırlar və başqalarının altına kommunizm haqqında fikirləşməyə davam edirlər...
kunderanın qadınları (qadın təsvirləri) içlərindəki lilithi kəşf etmək gücləri əllərindən alınmış həvvalardır.
(gbax: zert): kunderanın ilk romanı olmasıyla yanaşı, onu 21 avqust, 1968-ci il barrikadalarından sonra yaranan praqa baharı çaxnaşmalarından xilas edən, mətndir. (gbax: louis aragon) tərəfindən fərq edilərək, tərcümə edilir. və bu nəticəylə, kundera (həmçinin (gbax: havel)lə davalı halda) ölkəsini, romanın mövzusunda olduğu kimi, bir zarafat kimi tərk edir.
(gbax: smesne lasky): yeddi uzun hekayədən ibarət olan, kunderanın təqribən on-on üç il aralığında yazdığı, insan əlaqələrinə işıq tutan (edvard və tanrı, avtostop oyunu ilə heyranlığımı qazanmış) hekayələr toplusudur. içində xəyanətlərimizi, tək qalıb, için için ağladığımız və heç kimin eşitmədiyi o gecələrə toxunan kundera, gülünəsi sevgilərlə kariyerasının gedişatında vacib bir xəritə çəkməyi bacarır.
(gbax: zivot ze jinde): bədənindən utanan, alçaqlıq kompleksiylə müharibənin içində; dərinlərdə sevmədiyi əriylə harada sevişdiyini xatırlamayan anayla, həmin lirik ananın doğduğu şair jaromilin əlaqələrini, istər cinsəl, istər oidipal, istərsə də şeirsəl olaraq üzə çıxardan; zaman zaman sizi keçmişinizlə üzləşməyə dəvət edən, kimi vaxtlarda da eyni sətirləri dəfələrlə oxumağa məruz qalacağınız, milan kundera romanı. şeir kimi roman!
(gbax: valcik na rozloucenou): kunderadan oxuduğum, ilk roman. kitabı bitirdikdən sonra üzünüzdə maraqlı təbəssüm yaranır. içində, altını qalın xətlə çəkəcəyiniz, belə bir pasaja sahibdir. (və necə də məni ifadə edir): bu ülkede, insanlar sabahlara saygı göstermiyorlar. uykularını bir balta vuruşuyla kesen bir çalar saatle kendilerini kabaca uyandırtıyorlar ve hemen uğursuz bir aceleciliğe bırakıyorlar kendilerini. böylesi şiddet hareketiyle başlayan bir günün devamının nasıl olabileceğini bana söyleyebilir misiniz? çalar saatlerinin her gün küçük bir elektrik şoku geçirttiği bu insanların başına ne gelebilir? her gün şiddete alışıyorlar ve her gün zevki unutuyorlar. bir insanın yaradılışını oluşturan, inanın bana bu sabahlardır
(gbax: kniha smichu a zapomneni): yeddi və birbiriylə paralel detallara söykənən hekayələrdən qurulan, roman. praqa baharı illərini (bəli, o illərin arxasına gizlənən və hamının yekdilliklə gizlətdiyi məfhumları) işıqlandırır kundera. gənclik illərinin xətalarını göstərir.
(gbax: nesnesitelna lehkost byti): bir digər adıyla, varolmanın dözülməz yüngüllüyü. bir çox insanın sevdiyi, kundera dedikdə xatırladığı, və mənə həmişə estetik bucaqdan zəyif təsir bağışlamış, thomas, tereza, franz (ah, kafka) və sabina hekayələri. avropa memarisiylə bağlı əla pasajlara sahibdir. ayrıca italo calvino/görünməz şəhərlər
(gbax: immortalitas): belə ifadə edir müsyö kundera: bir qadının əl hərəkəti, onun romanımın qəhrəmanı olmasına kifayət edirdi. onu əl hərəkətiylə xatırlayıram. adı da agnes olsun. çünkü heç agnes adlanan bir qadınım olmayıb...
beethoven-goethe, goethe-napoleon, goethe-bettina, və hemingway-goethe əlaqələrinə toxundurmalar edərək, özünü də romanın içində daxil etmiş kundera, romanın içində söhbətləşdiyi professor avenarius ilə, ana qəhrəmanının (agnesin) ölümünə səbəb olur. ümumiyyətlə romançılıq tarixi boyunca, ən yetkin əsəri olan ölümsüzlük, digərlərindən fərqli, ayrı ayrılıqda təhlil edilməsi lazımlı olan, vacib mətndir.
roman sənəti, saptırılmış vəsiyyətlə və pərdə esseləri isə, daha sonra editlənərək, təhlil edilər.
major notlarla bitirək: gənclik, şeir ve inqılab, tək və eynidir! [1]
Other perspectives
hank moody
kundera'dan yazarkən (gbax: beckett) və (gbax: broch)'dan başlayıb, (gbax: ionesco) və (gbax: malaparte)'yə qədər gedər bu entry.
1929'larda ailəsinə 1 aprel zarafatı kimi dünyaya göz açdı kundera həmdə elə aprelin 1'i.həqiqətən də zarafat olunacaq dərəcədə varlıqla vəhdət içində idi.
o praqaya aşiq idi, necə demişdi (gbax: zivot je jinde) dadlısında:
"sevgililər yaralar, analar təsəlli edər"
bir aşiq qədər yaralamışdı praqa'nı amma bir ana kimidə təsəlli olmuşdu ona əsərləri ilə.
yəqin ki, müsyö kundera bir həkim olsaydı biz xəstələrinə(gbax: l'ignorance)'də vurğuladığı kimi:
"nostalgiya çatışmamazlığından əziyyət çəkir"diaqnozunu qoyardı.
şeirsəl adam üçün şeirlər hər deyilənin real olduğu bir ölkəydi.şeir kimi utopiya'larda az gəzməmişik onunla.şair, həyatın göz yaşları qədər boş idi onun üçün.(gbax: ali khayyam) demişkən:
"o bir şair, tanrısı şeir"
ona görə şairlərin dünyasında qadınlar höküm sürürdü.
kundera ilə xatirələr çoxdur.o keçmişi sevirdi ən az gələcəyi boş gördüyü qədər.
praqada'yıq.il 1972.polis tərəfindən qorxudulan bir qız, kundera'ya qorxularını izah edir.onun yaşadığı təcavüz qorxusu kundera'nın (gbax: francis bacon)'un şiddət dolu şəkillərini anlamasında açar rolunu oynamışdı.
ya da:
bir gün məndən:
"“a survivor from warsaw”’ haqqında nəsə bilib-bilmədiyimi soruşdu.elə birini tanımadığımı söylədim(mənə görə kundera varşava’dan sağ qurtulan birindən bəhs edirdi).bu mövzüda ən adi belə bir fikrim yox idi.o zamanlar içməklə məşğul idim, hər zamanki kimi.(gbax: schoenberg)’in soyqırıma həsr edilmiş, yəhudilərin 20. əsrdə yaşadıqları acılardan bəhs edən dadlı əsərini eşitməmişdim.qatilləri unutmamaq üçün savaşırıq amma schoenberg nümunəsi bizə çoxdan qatilləri unutduğumuzu göstərirdi”
yenə bir gün kundera, emil və mən varıq.kundera (gbax: anatole france)'dan danışır.məlum (gbax: proust), (gbax: mallarme),(gbax: rimbaud) intellektuallar arasında şah əsər olarkən, anatole sətir aralarında itmişdi ki, onsuzda emil cioran söhbətin sonunda:
"bu adı birdə heç harda yüksək səslə söyləməyin, yoxsa sizə gülərlər"deməsi ilə nöqtəyi qoymuşdu.
sonda isə (gbax: celine) və mişkin'in gülüşü ilə, lawrence'in intim münasibətə baxış tərzi ilə və (gbax: philip roth)'la entry'ə bacon'vari şiddətli bir baxış atıb, entry'ni bitiririk.kundera demişkən:
"onlar yazar deyil, içimizdəkiləri göstərən ayna'lardır".elə kundera'nın özüdə.
p.s.bu entry'də keçən bütün hadisələr kundera əsərlərindən alınan bir xəyalın entry formasıdır. [2]
əli cibində lüt kişi
kundera haqqında təkrar yazmaq istəyirəm. boşboğazlıq kimi çıxmasın,amma bir şeylər qeyd etmək lazımdı. azərbaycan dilinə kunderanın "ölümsüzlük" romanı tərcümə olunub. kunderanın özünün də dediyi kimi ən güclü romanıdır "ölümsüzlük". bu əsərdəki mövzudan-mövzuya keçidlər mükəmməldir. bir yazıçının pik həddidi. inanılmaz ustalıqdı.yəqin ki belə romanlar yazmaq üçün yaşlanmalısan. ahıllaşmalı və ya olğunlaşmalısan. başqa cürə mümkün deyil. "ölümsüzlük" böyük bir təcrübənin nəticəsidi. böyük bir intelektualın insanlığa verdiyi tövhədi. yaşayan sonuncu magikandı kundera. ölümsüzlükdə ən sevdiyim hissələrdən biri də bethoven ilə hötenin qarşılaşdırılmasıdı. məşhur rəsm əsəri var: tpelitzdə insident".əsər karl rolingdir. o əsərdə höte və bethoven təsvir olunub. höte özündən rutbəcə boyuk kəslərin qarşısında baş əyir, amma bethoven eləmir. (hadisəni tam dəqiqi təsvir edə bilməyəcəm-araşdıra bilərsiz) butun tarix boyu incəsənət araşdırmaçıları,tarixçiləri bu rəsm əsərinə baxıb höteni yaltaq adlandırırdılar, amma kundera ilk dəfə buna qarşı tutarlı cavabı öz "ölümsüzlüyün"də yazıdı
kundera musiqini ədəbiyyat qədər bilib sevsə də, bu qarşılaşmada hötenin tərəfini tutur. o avropa ədəbiyyatının təməl daşını laxlatmaq istəmir. höteni özündənrazı bethovenin ayağına vermək istəmir. özündən rütbəcə böyüyə , krala, kraliçaya, markizə və s və ilaxıra baş əyən höteni ,özündənrazı bethovenə dəyişmir.
müsahibələrinin birində kundera "ölümsüzlüyü" ən yaxşı əsəri adlandırıb. sözsüz ki, belədi. amma bu trilogiyanın digər iki kitabı də ölümsüzlükdən gedi qalmır."varolmanın dözülməz yüngüllüyü" , "gülməyin və unutmağın kitabı"
p.s kunderanın romanlarından əlavə müsahibələri də gözəldi. böyük intelektualdı.
p.s.s bu entryni bir az dolğun yazmamışam. sözün düzü mən yazmaqdan çox danışmağın tərəfdarıyam. bura sadəcə ilk ağlıma gələnləri yazmışam. bu qədər. ugurlar. [3]
References
- van den budenmayer. «milan kundera». Sözaltı sözlük, 24.02.2015. soz6.com
- hank moody. «milan kundera». Sözaltı sözlük, 24.02.2015. soz6.com
- əli cibində lüt kişi. «milan kundera». Sözaltı sözlük, 16.05.2015. soz6.com