M-nəzəriyyəsi (M-theory) müasir "teoretik fizikanın ən qabaqcıl və mürəkkəb nəzəriyyələrindən biridir. O, "bütün fundamental qüvvələri və hissəcikləri birləşdirməyə" çalışan "vahid nəzəriyyə" kimi qəbul olunur. Qısa və əsas məqamlar:
1. Mənşəyi:
M-nəzəriyyəsi 1995-ci ildə fiziki Edward Witten tərəfindən irəli sürülüb. O göstərdi ki, əvvəllər bir-birindən fərqli sayılan "5 superstring nəzəriyyəsi" əslində eyni nəzəriyyənin müxtəlif təzahürləridir.
2.Əsas ideya:
Nəzəriyyə deyir ki, kainatın ən fundamental “hissəcikləri” 1 ölçülü iplər (stringlər) deyil, 2 və ya daha çox ölçülü membranlardır (branelər).
– Buna görə “M” bəzən "membran", "misteriya" və ya "maqi" mənasında izah olunur.
3. Ölçülər:
M-nəzəriyyəsi "11 ölçülü kainat"dan danışır (10 məkan 1 zaman ölçüsü). Bizim 3 ölçülü kainatımız bu 11 ölçülü çoxölçülü məkanın daxilində yerləşmiş “branda” kimi təsəvvür edilir.
4. Məqsəd:
M-nəzəriyyəsi kvant mexanikası ilə Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsini (Einstein) birləşdirmək istəyir — yəni “Bütün şeylərin nəzəriyyəsi” olmaq.
5.Tətbiqləri:
* Qara dəliklərin təbiətini izah etməyə çalışır
* Böyük Partlayışdan (Big Bang) əvvəl kainatın vəziyyəti haqqında yeni anlayışlar verir
* Kainatın paralel “branelər”də çoxsaylı versiyalarının ola biləcəyini nəzərdə tutur
Qısaca :
M-nəzəriyyəsi — bütün fizikanı birləşdirməyə çalışan 11 ölçülü, string və membran əsasında qurulmuş vahid nəzəriyyədir. [1]