Amerika şəhərətrafı yaşayış məntəqələrindən əvvəl nə var idi?

Bu gün Birləşmiş Ştatlardakı şəhər mənzərəsinin böyük bir hissəsi İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı sürətli inkişaf nəticəsində formalaşıb. Ondan sonrakı bir neçə onillikdə şəhərətrafı qəsəbələrin, magistral yolların və daha sonralar ticarət mərkəzlərinin kütləvi inkişafı müşahidə olundu. Bəs müharibədən əvvəl Amerika mənzərəsi necə görünürdü? O vaxtlar kiçik şəhər həyatı necə idi? Nyu-Yorkun Hempsted kəndinin tarixinə nəzər salmaq həmin dövrə bir pəncərə açır.

Lonq-Aylenddəki Hempsted kəndi müstəmləkəçilik dövründə, 1600-cü illərin ortalarında qurulub. Ərazi ilkin olaraq Hollandiya müstəmləkə hakimiyyəti altında olsa da, iki ingilis, Con Karman və Con Fordhem, 1643-cü ildə yeni bir icma yaratmaq üçün orada torpaq sahəsi aldılar. Karman və Fordhem Lonq-Aylenddə yaşayan yerli aborigen tayfalarla torpağı almaq üçün danışıqlar apardılar və növbəti il ailələr öz yeni icmalarını başlamaq üçün oraya köçdülər.

1943-cü ildə Lonq-Aylend Tarix Cəmiyyətindəki mühazirəsində doktor Kortni R. Holl Hempstedin adını necə aldığını izah etdi. Kəndin üç yüz illik yubileyi münasibətilə onun tarixi haqqında danışan Holl bildirdi ki, yeni icmanın adı “ilkin patent sahiblərindən biri olan Con Karmanın Hertfordşirdəki doğulduğu yerdən – Hemel-Hempsted adlı bir yerdən götürülüb. Karmanın həmkarı, torpağı birlikdə aldığı Fordhem də həmin yerdən cəmi on səkkiz mil aralıda anadan olub.” Keçmiş müstəmləkə ərazilərindəki bir çox yer kimi, Hempstedin adı da bölgəni müstəmləkələşdirən və orada məskunlaşanların vətəninə işarə edir.

Uzun tarixlərinə baxmayaraq, Hempsted kəndi və onun Nassau qraflığındakı qonşuları iyirminci əsrə qədər əsasən kənd icmaları olaraq qaldılar. Nyu-York şəhəri 1 yanvar 1898-ci ildə Kuins qraflığını ilhaq edərək Kuins rayonunu yaratdıqda, Hempsted də daxil olmaqla, bu prosesə cəlb olunan kiçik kənd icmaları Nyu-York şəhərinin bir hissəsi olmaqdan məmnun deyildilər. Nassau qraflığı bir il sonra, 1 yanvar 1899-cu ildə yaradıldı və bu kənd icmalarına öz metropoliten qonşularından müstəqilliklərini qoruyub saxlamağa imkan verdi. Hofstra Universitetinin JSTOR vasitəsilə paylaşılan “Hempsted, Nyu-York Fotoşəkilləri” kolleksiyasındakı görüntülər bu dövrü və ondan sonrakı onillikləri sənədləşdirərək kəndin mərkəzindəki bizneslərin, evlərin, ictimai binaların və icma həyatının vizual qeydini təqdim edir.

Avtomobil səyahəti geniş yayılmazdan əvvəl Hempstedin iqtisadiyyatını aktiv saxlamağa və icmanı əlaqədə saxlamağa kömək edən onun dəmir yolu əlaqələri idi. Arnold Silverman və Linda Şnayder Lonq-Aylendin şəhərətrafı inkişafı ilə bağlı araşdırmalarında izah etdikləri kimi, “[a]sfalt yolların çəkilməsindən və avtomobil sahibliyinin geniş yayılmasından əvvəl, Hempsted kimi dəmir yolu icmaları (kənd statusuna baxmayaraq, yeni yaranmaqda olan bir şəhər) Nassunun cənub sahilində kommersiya, siyasi və mədəni həyatın mərkəzi nöqtəsi kimi xidmət edirdi.” Birləşmiş Ştatlar boyu uzanan geniş transkontinental və regional dəmir yolu şəbəkəsi insanları lazım olan yerə çatdırırdı və Hempsted kəndi kimi bir yer üçün işlək dəmir yolu stansiyasına sahib olmaq əsl üstünlük idi. Dəmir yolu stansiyaları piyada axınını təmin etməyə kömək edir, kiçik şəhərlərdəki mərkəzi ticarət rayonlarının çiçəklənməsinə şərait yaradırdı.

Avtomobil mərkəzli şəhərsalma İkinci Dünya müharibəsindən sonra sürətlə inkişaf etsə də, o, müharibədən əvvəl başlamış bir tendensiyaya əsaslanırdı. Birləşmiş Ştatlarda iyirminci əsr urbanizmi haqqında hesabatlarında Tomas C. Neçiba və Rendall P. Uolş qeyd edirlər ki, “[1]910-cu ilə qədər ABŞ-da qeydiyyatdan keçmiş avtomobillərin sayı 500.000 həddini keçmişdi və 1920-ci ildə avtomobil qeydiyyatı səkkiz milyona çatmışdı.”