Uzun müddət Arktika Şimalın "ölü torpaqları" ilə əlaqəli idi və iqtisadi fəaliyyət və ya insan həyatı üçün əlverişli yer hesab edilmirdi. Halbuki bu gün bura getdikcə daha çox dəyərli və strateji əhəmiyyət kəsb edən region kimi görünür. Bu dəyişiklik əsasən onun səthinin altında gizlənən təbii ehtiyatlarla bağlıdır.
İqlim dəyişikliyi və Arktika buzlarının əriməsi bu resurslara girişi asanlaşdırır. 2009-cu ildə Amerika Birləşmiş Ştatları Geoloji Xidməti regionda dünyanın kəşf edilməmiş neft ehtiyatlarının 13%-nin və aşkar edilməmiş təbii qazın 30%-nin olduğunu təxmin etdikdən sonra Arktikaya maraq kəskin şəkildə artdı. Arktika həm də nadir torpaq elementləri, nikel, qızıl və müdafiə sənayesi və müasir texnologiya üçün son dərəcə vacib olan digər materialların geniş anbarıdır.
Buz örtüyünün daralması və texnoloji irəliləyişlər bu ehtiyatların hasil edilməsini getdikcə mümkün edir və onlar üzərində rəqabəti gücləndirir. Son on ildə qlobal istiləşmə Arktikaya beynəlxalq marağı təzələdi. ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının məlumatına görə, 2024-cü ilin oktyabrından 2025-ci ilin sentyabrına qədər olan dövr Arktikada son 125 ildə qeydə alınan ən isti hava olub.
Bu, buz itkisinə səbəb oldu, buzla örtülmüş ərazi bu şimal enlikləri üçün rekord aşağı səviyyəyə çatdı. Bu dəyişikliklər gəmiçiliyi genişləndirə və alternativ nəqliyyat və logistika dəhlizlərinin inkişafına dəstək verə bilər. Hazırda 60-a yaxın ölkə Arktikanın inkişafı ilə bağlı ambisiyalarını ifadə edir.
Dünyanın böyük dövlətləri, xüsusilə Rusiya, ABŞ və Çin ən böyük maraq göstərir. Arktikanın heç bir dövlətə aid olmadığını vurğulamaq vacibdir. Beynəlxalq hüquqa və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Dəniz Hüququ Konvensiyasına əsasən, regionun quru, adaları və sahil suları səkkiz Arktika dövləti arasında bölünür: Rusiya, Kanada, ABŞ, Norveç, Danimarka Qrenlandiya, İslandiya, Finlandiya və İsveç vasitəsilə.
Keçən il Arktika tez-tez beynəlxalq xəbərlərdə göründü. Əvvəlcə prezident Donald Tramp Arktikada yerləşən Qrenlandiyanı almaq və Kanadanı ABŞ-ın bir hissəsi etmək istəyini fəal müzakirə etməyə başladı. Daha sonra Ukraynadakı müharibə ilə bağlı ABŞ-Rusiya danışıqları zamanı gözlənilmədən Arktikada qarşılıqlı əməkdaşlıq təklifləri ortaya çıxdı.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
