Ayda ən rahat yer: Yoxsa, Yalnızlığınızı necə daşımaq olar

26 iyul 2022-ci ildə, təbiətcə tənha bir insan olmağıma baxmayaraq, kəskin tənhalıq dövrü yaşadığım bir vaxtda, NASA Ayın Kəşfiyyat Orbiterindən (LRO) əldə edilən məlumatların kompüter modelləşdirilməsinin Ayda bir neçə silindrik çuxur aşkar etdiyini bildirdi. Bu çuxurlar Ay səthinin ekstremal şəraitindən qorunmaq üçün lazım olan kölgəni təmin edəcək qədər mükəmməl formaya malikdir. Ayın termostat rolunu oynayacaq atmosferi olmadığı üçün onun temperaturu Günəşə tərəf baxdıqda və ya ondan döndükdə kəskin şəkildə dəyişir: gündüzlər 260°F (təxminən 127°C) dərəcəyə qədər yüksəlir, gecələr isə -280°F (təxminən -173°C) dərəcəyə qədər düşür. Lakin çox güman ki, çökmüş lava boruları olan bu unikal guşələrin daxilində temperatur rahat 63°F (17°C) dərəcədir — bu, yaşadığım Bruklindəki sərin payız gününün hiss-tonuna uyğundur. LRO-dan alınan görüntülər bu çuxurların Ayın tədqiqi üçün mükəmməl yerlər ola biləcək mağaralara çevrilə biləcəyini göstərirdi — sabit temperatura malik, kosmik şüalardan, günəş radiasiyasından və mikrometeoritlərdən daha çox qorunan düşərgə yerləri.

Bizim mağaralarda təkamül etdiyimizi və bir gün milyonlarla il ərzində ağlın tənha sümük mağarasında çiçəklənən təxəyyüllə ora çatmaq üçün vasitələr ixtira edərək, başqa bir səmavi cisimdəki mağaralarda yaşaya biləcəyimizi bilməkdə poetik bir məqam var.

Həmçinin, biz Aya getməyi xəyal edərkən, Ayın bizi tərk etdiyini bilməkdə də poetik bir məqam var.

Məhsuldar ingilis astronomu Edmund Halley 18-ci əsrin əvvəllərində qədim tutulma qeydlərini təhlil etdikdən sonra bu narahatedici faktı şübhələnməyə başladı. Heç kim ona inanmadı — Ay çox sabit, itirilməz görünürdü. Onun nəzəriyyəsinin təsdiqlənməsi üçün dörddə bir əsr vaxt lazım oldu: Apollon astronavtları Ayın səthinə güzgülər yerləşdirdikdə və Yerdən onlara lazer şüaları göndərildikdə, məlum oldu ki, Ay həqiqətən də bizdən uzaqlaşır; ildə 3,8 santimetr dəqiq sürətlə — bu, bir uşağın böyümə sürətinin yarısından çoxdur.

Ay bizdən uzaqlaşır, çünki onunla Yer arasında qravitasiya söhbəti var: okean qabarmaları. Onların yaratdığı müqavimət planetin fırlanma sürətini azaldır. Qravitasiya Ayı və Yeri bir-birinə bağladığı üçün, Yer bucaq momentumunu itirdikcə, Ay buna cavab olaraq həddindən artıq kompensasiya edir; sürətləndikcə, o, bizim qravitasiya cəngimizdən çıxmağa başlayır və yavaş-yavaş bizdən uzaqlaşır.

Biz bunu Albert Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsi sayəsində bilirik — məkanın düz olmadığı, zamanın mütləq olmadığı və fəza-zamanın işıq da daxil olmaqla hər şeyin əyriliyi boyunca hərəkət etdiyi vahid bir parça olduğu kəşfi.