Böyük Kanyon necə 1 milyard illik geoloji tarixini itirə bilərdi

Böyük Kanyonda (Grand Canyon) qayalıq təbəqələri təxminən 2 milyard il əvvələ gedib çıxan Yer kürəsinin geoloji tarixinin nisbətən davamlı qeydlərini qoruyub saxlayır. Lakin 520 milyon ilə 1,8 milyard il arasındakı dövrə aid qeydlər nəzərəçarpacaq dərəcədə boşdur. Sanki kimsə muzeyə girib və demək olar ki, bütün bir qanadın qayalarını oğurlayıb, bu "cinayəti kimin törətdiyini" müəyyən etmək isə bütün geologiyadakı ən üstüörtülü işlərdən biridir.

İndi Böyük Kanyonun qayalarını tədqiq edən alimlər bildirirlər ki, bu oğurluğun səbəbkarı qlobal buzlaşmanı özünə şərik edən nəhəng, Yer kürəsini əhatə edən bir uçurum ola bilər.

İngiltərənin Sauthempton Universitetinin yer elmləri üzrə mütəxəssisi Tomas Gernon və həmkarlarının avqustun 17-də "Geology" jurnalında dərc etdikləri məlumata görə, bu nəhəng uçurum təxminən 800 milyon il əvvəl Rodiniya adlı qədim superqitənin parçalanması ilə formalaşmağa başlayıb. Yağış və buz kimi qüvvələr qayaları aşındırıb və sahilə vuran dalğaların qum təbəqələrini bir-birinin ardınca silib aparması kimi, Yer kürəsinin bir milyard illik tarixini yox edib.

Qrup qədim Yerin yüz milyonlarla il ərzində necə təkamül keçirdiyini simulyasiya etmək üçün kompüter modellərindən istifadə edib. Onlar bölgədəki qayaların yoxa çıxdığı dövrdə "escarpment" (dik yamac) kimi tanınan uçurumun formalaşmasını müşahidə ediblər.

Bu dik yamac çox güman ki, Şimali Amerikanın qədim sələfi olan Laurentiya adlı qitənin böyük bir hissəsini əhatə edirdi. O, gələcəkdə Alyaska olacaq ərazidən düz Arizonaya qədər uzanırdı və hündürlüyü təxminən bir-iki kilometr idi.

Təxminən 65 milyon il əvvəl Laurentiyanın Böyük Dik Yamacı Şimali Amerikanın böyük bir hissəsini, o cümlədən bir gün Böyük Kanyon olacaq yeri və davamlı geoloji sirrin məkanını əhatə edirdi. Dik yamacın özünün təxminən 800 milyon il əvvəl formalaşdığı güman edilir.