Benin prostat hiperplaziyası olan prostat vəzinin kəsiyinin işıq mikroskopu ilə görüntüsü. Foto: Steve Gschmeissner/SPL
Uilyam üçüncü bir rəy üçün mənə müraciət etdi. Onun 53 yaşı var idi və sağlam idi; həyat yoldaşı və iki yeniyetmə övladı, gərgin işi, həmçinin iş və ailə ilə bağlı adətən sıx bir qrafiki vardı. O, düzgün olanı etmək üçün vaxt ayırmış və uzun illərdən sonra ilk dəfə olaraq müntəzəm sağlamlıq müayinəsi və qan analizləri üçün ilkin səhiyyə xidməti göstərən həkiminə müraciət etmişdi. Bir neçə həftə sonra o, özünü tanımadığı bir uroloqun kabinetində, uçurumun kənarında tapdı; qulaqlarında tibb elminin bəlkə də ən qorxulu üç sözü cingildəyirdi: "Sizdə xərçəng var". Bu diaqnoz ağrı, əzab və ölüm xəbərçisidir: təkcə Birləşmiş Ştatlarda xərçəng hər il 600.000-dən çox insanın həyatına son qoyur – bu, bir şəhərin əhalisini məhv etməyə kifayət edəcək qədər çoxdur.
Buna baxmayaraq, xərçəng diaqnozu almaq artıq əvvəlki mənanı daşımır. Uilyam çox geniş bir kütlənin bir hissəsi idi: hər il 2 milyondan çox amerikalıya bu diaqnoz qoyulur və bir çoxları üçün bu tapıntı, müalicənin mənfi təsirləri istisna olmaqla, həyatın uzunluğuna və ya keyfiyyətinə az və ya heç bir təhlükə yaratmır. Bununla belə, "X-sözü" (xərçəng) ilə etiketlənən xəstələr ciddi klinik, psixoloji, sosial və iqtisadi nəticələrlə üzləşirlər. Müayinə otağımda bu sözün yaratdığı təəssürat ilə müasir təcrübədə çox vaxt təsvir etdiyi vəziyyət arasındakı bu uyğunsuzluq skrininq təcrübələrində mübahisələrə və dəyişkənliyə səbəb olur; hüceyrə biologiyası haqqında artan anlayışımız fonunda isə "xərçəng" etiketini tətbiq edərkən əslində nəyi nəzərdə tutduğumuzu yenidən düşünməyimizi tələb edir.
Uilyamın xərçəngi prostat vəzisində idi; o, əvvəllər bu orqanın mövcudluğu haqqında yalnız üstüörtülü məlumata malik idi, lakin onun çıxarılması və ya şüalanması sidik, bağırsaq və cinsi funksiyaların pozulması riski yaradırdı. Biopsiyası "qrup 1 dərəcəli" adlandırdığımız, xərçəngin az molekulyar əlamətlərinə malik olan və metastaz və ya ölüm üçün dərhal potensialı olmayan bir prostat şişini aşkar etmişdi. Buna baxmayaraq, sürətlə genişlənən tibbi komandasının bir-birinə zidd çoxsaylı rəyləri ilə qarşılaşan Uilyam özünü tələsik müalicəyə doğru yönəlmiş və əvvəllər heç hiss etmədiyi daimi bir narahatlıqla mübarizə aparan vəziyyətdə tapdı. Mənim kabinetimə gəldiyi vaxta qədər o, işdən tibbi məzuniyyət götürmüşdü və etiraf etmişdi ki, qəribə də olsa, onilliklər ərzində ilk dəfə siqaret çəkməyə başlayıb.
1990-cı illərdə tibb fakültəsinə başlayanda xərçəngi məhz yaratdığı xəyanət hissinə görə həm maraqlı, həm də dəhşətli hesab edirdim. İnsan xəstəliklərinin əksəriyyəti bədənin bir və ya digər sisteminin sıradan çıxmasını təmsil edir. İstər travma, infeksiya, qan təchizatının pisləşməsi, mexaniki aşınma və ya digər səbəblərdən olsun, bir və ya bir neçə orqan optimal şəkildə fəaliyyətini dayandırır. Belə hallarda tibbdəki işimiz prinsip etibarilə sadədir: sıradan çıxan sistemi dəstəkləmək, gələcək zərərin qarşısını almaq və itirilmiş funksiyanı mümkün qədər bərpa etmək və ya əvəz etmək.
Xərçəng isə kökündən fərqlidir: nəticədə o da sistemin sıradan çıxmasına səbəb olsa da, onun mənşəyi orqanın bir küncündəki hüceyrələrin lazım olduğundan daha çox inkişaf etməsi, həddindən artıq sürətlə böyüməsi və nəhayət, bədənin digər hissələrini kəşf edib məskunlaşmasından qaynaqlanır. Talançı virus və ya bakteriya aydın şəkildə başa düşülə bilən, yad və düşmən kimi etiketlənə bilən zərərli işğalçıdır. Xərçəng isə insanın öz hüceyrələridir. Onlar pis davranırlar, lakin hələ də insanın özünə məxsusdur. Xərçəng üçün kimyaterapiya bakterial infeksiya üçün antibiotiklərdən daha toksikdir, çünki müalicə vasitələrinin bədən hüceyrələri arasında "normal" olanı "xərçəng" olandan ardıcıl şəkildə ayırması daha çətindir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
