Cinayət Forensikası Saxta Məlumatdır?

CBS-in kriminal janrlı "CSI: Crime Scene Investigation" serialı haqqında bəlkə də haqsız yerə mənfi rəy formalaşıb. Serialın ilk nümayişindən sonra prokurorlar "CSI effekti"ndən şikayətlənməyə başladılar; münsiflər heyəti məhkəmə proseslərində heç bir sübutun olmadığı və ya uyğun gəlmədiyi hallarda belə DNT analizi kimi elmi sübutlar tələb edirdilər. 2008-ci ildə 2000-dən çox münsif arasında aparılan sorğu göstərdi ki, onlar həqiqətən də dövlətdən laboratoriya səviyyəsində sübutlar gözləməyə daha çox meyllidirlər, lakin bu fenomen onların televiziyaya baxma vərdişləri ilə bağlı deyil. Əksinə, görünür ki, münsiflər ümumilikdə məhkəmə ekspertizası sahəsindəki elmi nailiyyətlərdən daha çox xəbərdardırlar.

Britaniya Kolumbiyası Universitetinin hüquq professoru Sara Qordon bu yaxınlarda hakimlər tərəfindən çox vaxt sorğu-sual edilməyən bir neçə ümumi texnika haqqında üç dərin araşdırma dərc edib və onların kifayət qədər qüsurlu olduğunu aşkar edib.

Daha çox oxuyun: “Qan kosmosda necə sıçrayır?”

Məsələn, qan ləkələrinin təhlilini (BPA) götürək. Fizika, riyaziyyat və maye dinamikasına əsaslanan elmi sahənin xüsusiyyətlərinə malik olsa da, müasir qan ləkələrinin təhlilinin kökləri "Corning Glass Works" şirkətinin öz zirzəmisində (onu "Məhkəmə Ekspertizası Laboratoriyası" adlandırırdı) təcrübələr aparan bir kimyaçısına gedib çıxır.

Bu, onun qanuni bir elmi araşdırma üsulu olmadığı mənasına gəlmir, lakin Milli Elmlər Akademiyasının 2009-cu ildəki hərtərəfli hesabatında "qan ləkələrinin təhlili ilə bağlı qeyri-müəyyənliklərin hədsiz dərəcədə böyük olduğu" qeyd edilib. Hesabatda həmçinin o da vurğulanıb ki, Qordonun qeyd etdiyi kimi, heç bir həmkar və ya texniki rəydən keçməyən BPA ekspertlərinin rəyləri "elmidən daha çox subyektiv" olmağa meyllidir.

BPA ekspertlərindən sərt səthlərdəki 400 damcını təhlil etməyi tələb edən bir araşdırma, onların 70 faizdən az hallarda düzgün nəticə verdiyini, hopdurucu parçalarda isə bu rəqəmin 62 faizə düşdüyünü müəyyən edib. BPA çox vaxt müttəhimlərin düşüncə tərzi və motivləri haqqında danışmağa iddialı olduğu üçün emosional bir element ehtiva edir və keyfiyyətsiz təhlil daha sərt cəzalara səbəb ola bilər.