Dinozavrların mənşəyini dəyişdirən qədim məməli

Məlum olan ən qədim dinozavrlar 240 milyon il əvvəl Tanzaniyada yaşayıblar—ən azından dünənə qədər ən yaxşı sübutlara əsaslanan fərziyyə bu idi, lakin "Journal of Vertebrate Paleontology" elmi jurnalı dinozavrların mənşəyi ilə bağlı elmi anlayışı dəyişən yeni bir araşdırma dərc etdi.

Araşdırmada 1963-cü ildə Britaniya ekspedisiyası zamanı hazırkı cənub-qərbi Tanzaniyadakı Manda qazıntı sahələrindən çıxarılan və Londondakı Təbiət Tarixi Muzeyində saxlanılan bir qrup fosil təsvir edilir. İlkin tədqiqatlar göstərirdi ki, onlar dinozavrların yüksəlişindən əvvəl, Trias dövründə geniş yayılmış disinodontlar adlı məməli əcdadları qrupuna aiddir.

Daha ətraflı: “Təkamül tarixini yenidən yazan zərif dinozavr”

Lakin 60 ildən çox vaxt keçdikdən sonra, Bristol Universitetinin doktorantı və araşdırmanın aparıcı müəllifi Hadi Corc kolleksiyadakı fosillərdən birini mikro-KT skaneri vasitəsilə yenidən araşdırdı və onu yeni bir disinodont növü kimi müəyyən etdi. Manda qazıntı sahələrindən daha yaxın vaxtlarda tapılmış kəllə sümüyü ilə birlikdə, onun dar çənə ucu, kvadrat formalı burnu, dişlərinin forması və digər fərqli xüsusiyyətləri onu "Dinodontosaurus" cinsi ilə dəqiq şəkildə əlaqələndirir. Yeni növ Tanzaniyanın Vamanda xalqının şərəfinə "Dinodontosaurus isiyavamanda" adlandırıldı.

İşin maraqlı tərəfi odur ki, "Dinodontosaurus" cinsi əvvəllər Afrika qitəsində məlum deyildi. Corc mətbuat üçün açıqlamasında bildirib: “Bizim kəşfimiz "Dinodontosaurus" cinsinin Cənubi Amerikadan kənarda ilk təsdiqlənmiş qeydini təşkil edir. Bu tapıntı Tanzaniya və Cənubi Amerikadakı fosil tərkibli süxurları bir-birinə bağlayaraq, onların eyni yaşda olduğunu göstərir”.

İndiyə qədər 2012-ci ildə ən qədim məlum dinozavr fosilləri—it boyda olan "Nyasasaurus parringtoni"—olduğu elan edilən Tanzaniya süxurlarının daha qədim olduğu düşünülürdü. Lakin hər iki ərazidə "Dinodontosaurus"un mövcudluğu Tanzaniya süxurlarının Orta Triasdan daha çox, Gec Trias dövrünə doğru, Cənubi Amerika süxurları ilə eyni vaxtda formalaşdığı qənaətinə gəlməyə əsas verir ki, bu da ən qədim dinozavr namizədləri sahəsini dəyişir.