Ethan-dan soruş: Buharlanan qara dəliklər heç vaxt hadisə uzaqlıqlarını itirirlərmi?

Kainatımızda qara dəliklərdən daha heyrətamiz və ya sirli obyektlər azdır. İlk dəfə XVIII əsrin sonlarında mövcud olduğu nəzəriyyədə, o qədər kütlə və enerji o qədər kiçik bir həcmdə məhdudlaşdığı bir məkanı təmsil edirlər ki, içəridən heç nə qaçmaq mümkün deyil: hətta işıq da. Qara dəliklər hadisə üfüqü ilə həmsərhəddir və daha çox kütlə qara dəliyə düşdükcə, qara dəlik böyüyür və hadisə üfüqü də böyüyür.

Ancaq bir nöqtədə hətta gələcəkdə olsa kainat daha çox inkişaf etmiş, daha təcrid edilmiş və həm maddə, həm də enerji baxımından daha nadir olacaq. Müəyyən bir nöqtənin öhdəsindən çıxaraq qara dəliklər effektiv şəkildə böyüməyə son verəcək və bu baş verəndə fərqli bir proses hakim olmağa başlayacaq: Hoking şüası, qara dəliklərin parçalanmasının kvant prosesi. Çürüyüşün inkişaf etdiyi kimi qara dəlik kütləsi itirəcək və hadisələrin üfüqi küçələcək. Bu, içəridə nə olduğunu görməyə imkan verəcəkmi? Artur Gouveia belə bir sual verir:

Mən bir qara dəlik haqqında bilmək istərdim ki, o, bir akreasiya diskindən nə qədər də axışlar alıbsa da, Hawking şüasından kütlə itirməyə davam edir. Bir an olur ki, kütlə işığı söndürməsin? O anda nə baş verir? Bir obyekt görünür? Neytron ulduzu yoxsa daha sıx cisim? Bu qara dəliklərin ucları kainatda müşahidə edilmişmi?

Bu böyük və möhtəşəm bir sualdır və bu gün fizika haqqında ənənəvi olaraq bilənlərin sərhədlərini uzadır. Bu gün müşahidə və ölçmək mümkün olan hər şeyin həddindən çox ötübsə də, gözlədiyimiz budur.

Roger Penrose-un qara dəlik fizikasına ən vacib töhfələrindən biri, kainatımızdakı bir ulduz (və ya maddənin hər hansı bir kolleksiyası) kimi real obyektin hadisə üfüqünü necə formalaşdıra biləcəyini və ona bağlı olan bütün maddənin mərkəzi singulariteye necə qarşı çıxdığını göstərməkdir. Bir hadisə üfüqü formalaşdıqdan sonra mərkəzi bir fərdlilikin inkişafı təkcə qaçılmaz deyil, son dərəcə sürətlidir.

Kredit: J. Jarnstead/Royal Swedish Academy of Sciences; E. Siegel