Dünyanın xəbər günü Bakı saatı ilə 17:00-da başlayır

Bir xəbər saytına baxanda adama elə gəlir ki, hadisələr təsadüfi baş verir. Səhər açılır, nəsə olur, yazırlar. Amma 30 günlük arxivimizi saat-saat saydıqda ortaya tamamilə qanunauyğun bir əyri çıxdı — və bu əyri dünyanın yox, bir neçə şəhərin əyrisidir.

Rəqəmlər belədir: Bakı vaxtı ilə saat 17:00-da 463 xəbər dərc olunub — günün ən sıx saatı. Saat 05:00-da isə cəmi 88. Fərq 5,3 dəfədir. Yəni bir azərbaycanlı oxucu üçün dünya axşamüstü səs-küylü, səhərə yaxın isə demək olar ki, lal olur.

Bəs niyə məhz 17:00? Çünki o an Londonda 14:00, Nyu-Yorkda isə səhər 09:00-dır. Britaniya redaksiyaları günün ikinci yarısına girib, Amerika redaksiyaları isə işə yenicə başlayıb. İki nəhəng mətbuat mərkəzinin iş saatları üst-üstə düşür və dünyanın “xəbər zirvəsi” məhz orada yaranır.

Ən sakit saat — 05:00 — eyni məntiqin arxa üzüdür. O vaxt Londonda gecə 02:00, Nyu-Yorkda isə axşam 21:00-dır. Hər iki redaksiya yatıb. Asiya oyaqdır, amma bizim izlədiyimiz 30 mənbənin əksəriyyəti ingilisdilli Qərb nəşrləridir, ona görə də əyri düşür.

Bu, mənbə seçimimizin nəticəsidir və biz bunu gizlətmirik. Amma məsələ təkcə bizdə deyil: dünyanın “beynəlxalq xəbər” adlandırdığı şeyin böyük hissəsi elə həmin bir neçə redaksiyadan çıxır. Azərbaycanda, Hindistanda və ya Braziliyada oxucu eyni saat qrafikini yaşayır.

İkinci ölçdüyümüz şey mövzu bölgüsü oldu, və o daha da açıq danışır. Son 30 gündə xəbərlərin 35,6%-i “dünya”, 27,3%-i isə maliyyə kateqoriyasına düşüb. Yəni beynəlxalq xəbər axınının demək olar ki, üçdə biri bazarlar, səhmlər və şirkət hesabatlarıdır.

Müqayisə üçün: səhiyyə 1,0%, təhsil isə 0,6%. Dünyada hər gün milyardlarla insan xəstəxanaya gedir və məktəbə gedir, amma beynəlxalq xəbər lentində bu mövzular birlikdə maliyyənin on altıda biri qədər yer tutur.

Bunu tənqid kimi yazmıram — redaksiyaların öz məntiqi var, bazar xəbəri tez köhnəlir, ona görə çox yazılır. Sadəcə qeyd edirəm ki, “dünyada nə baş verir” sualına lent cavab vermir. Lent “hansı redaksiyalar nə vaxt işləyir” sualına cavab verir.

Bunu görmək üçün bir yerdə 30 mənbəni saxlamaq lazımdır. Ayrı-ayrılıqda BBC də, Reuters də öz qrafikini görür; heç biri ümumi əyrini görmür. Biz görürük, çünki hamısını bir cədvəldə saxlayırıq — və düşünürük ki, bu, oxucunun da bilməyə haqqı olan bir şeydir.

Praktik nəticə: əgər siz günə səhər 07:00-da baxırsınızsa, dünən axşamın xəbərlərini oxuyursunuz. Günün öz xəbərləri sizə axşamüstü çatacaq. Bu, sizin gecikməyiniz deyil — sadəcə dünyanın xəbər günü sizin saat qurşağınıza görə qurulmayıb.