Telefonda 1 yuxarıdadır, kalkulyatorda 7 — birinin arxasında tədqiqat var, digərinin yox

Telefonunu çıxar. Rəqəm klaviaturasına bax. Yuxarı sırada 1-2-3 var.

İndi kalkulyatoru aç. Yuxarı sırada 7-8-9 var.

İki alət, eyni on rəqəm, tam əks düzülüş. Hər ikisini gündə onlarla dəfə işlədirik və demək olar heç kim səhv salmır — çünki beyin hansı alətə baxdığını bilir. Amma niyə iki fərqli standart var?

Cavab təəccüblüdür: birinin arxasında tədqiqat var, digərinin arxasında heç nə.

1960-cı ildə Bell Labs-da R. L. Deininger düymələ telefon üçün düzülüş axtarırdı. Bu, kiçik məsələ deyildi — ABŞ bütün ölkəni fırlanan diskdən düymələrə keçirməyə hazırlaşırdı və seçilən düzülüş onilliklərlə qalacaqdı.

Deininger bir neçə variantı sınadı: 3×3 matris, rəqəmlərin iki sıra beşlik halında düzülüşü — həm üfüqi, həm şaquli — hətta saat əqrəbi istiqamətində və əksinə dairəvi variantlar. Hər variant sürətə, səhv sayına və istifadəçinin nəyi üstün tutduğuna görə ölçüldü.

Qalib 1-2-3 yuxarıda olan 3×3 matris oldu. Səbəb sadə idi: soldan sağa, yuxarıdan aşağı oxuyan adam üçün rəqəmlər də elə həmin istiqamətdə artmalıdır. Təcrübəli kalkulyator istifadəçiləri əks düzülüşdə bir az daha sürətli idilər, amma orta adam telefon düzülüşündə daha az səhv edirdi. Telefon isə hamı üçün idi.

Maraqlısı bundan sonra gəlir. Bell Labs kalkulyator istehsalçılarına müraciət edib soruşdu: siz niyə kiçik rəqəmləri aşağı qoymusunuz?

Cavab belə oldu — heç kim bunu araşdırmamışdı. Sadəcə belə düzəlmişdi. Mexaniki hesablama maşınlarından qalma vərdiş idi, arxasında nə tədqiqat vardı, nə də əsaslandırma.

Yəni bu gün dünyada iki rəqəm klaviaturası standartı var: biri insan üzərində aparılmış təcrübənin nəticəsi, digəri isə sadəcə əvvəlki maşınların davamı. Və hər ikisi eyni dərəcədə “normal” görünür.

Bu, texnologiyada tez-tez rast gəlinən bir haldır. Bir standart araşdırılıb seçilir, digəri sadəcə mövcud olduğu üçün qalır — və illər sonra hər ikisi eyni cür qaçılmaz görünür. Onları ayırd etmək üçün geriyə baxıb kiminsə nə vaxtsa sual verib-vermədiyini yoxlamaq lazımdır.

Bankomatın klaviaturası telefon düzülüşündədir. Kompüter klaviaturasının sağ tərəfindəki rəqəm bloku isə kalkulyator düzülüşündədir. Onlar bir-birindən yarım metr aralıda oturur və heç vaxt razılığa gəlməyəcəklər.