Həyat özümüzün tikanlı, sarmaşıqlı vəhşi təbiətinə doğru davamlı bir ekspedisiyadır; biz onu daim son dayanacaq hesab etdiyimiz şeylərlə — uğur, fövqəlbəşəri güc, başqasının sevgisi ilə qarışdırıb ləngidirik. Yol boyu biz təcrübə (experiment) ilə kəşfiyyatı (exploration) qarışdırmağa davam edirik. Təcrübə mövcud nəzəriyyəni təsdiq və ya təkzib edir; onun nəticəsi sabit və binar olan məlumatdır. Kəşfiyyat isə naməlumun, varlığından belə xəbəriniz olmayan mənzərələrin, bütün cəsarət, həssaslıq və təcrübəyə açıqlıq tələb edən bir keçiddir; onun nəticəsi kəşfdir — təsəvvür edilməz möcüzələrin, təsəvvür edilməzlik qarşısında özünüzün kəşfi. Kəşf öz ən saf formasında vəhydən başqa bir şey deyil.
Ölümündən sonra nəşr olunan şah əsəri "Narahatlıq kitabı"nın (The Book of Disquiet) səhifələrində şair və filosof Fernando Pessoa (13 iyun 1888–30 noyabr 1935) özünü kəşf etməyin mürəkkəb məsələsini nəzərdən keçirir. O yazır:
Özümüzün əbədi turistləriyik, bizdən başqa mənzərə yoxdur. Biz heç nəyə sahib deyilik, çünki hətta özümüzə də sahib deyilik. Bizim heç nəyimiz yoxdur, çünki biz heç kimik. Hansı əlimi uzadacağam və hansı kainata? Kainat mənim deyil: o, mənəm.
Hər şey bizim içimizdədir — sadəcə onu axtarmaq və necə axtarmağı bilmək lazımdır.
Ola bilsin ki, biz necə axtarmağı bilmirik, çünki kəşfiyyatçı kimi deyil, turist kimi — özümüzün yad hissələrinə ötəri qonaq kimi baxırıq. Kəşfiyyat ruhu tamamilə başqa bir şeydir, təcrübəyə tam qəbuledicilik tələb edir — ağıl gözlənti və adətlərdən azad olmalı, heyvani duyğu orqanları canlılığın hər bir kanalına tam açılmalı, ruh kəşfin vəhyinə hazır olmalıdır.
Pessoa özü üçün belə vəhyedici qəbulediciliyə necə nail olmaq barədə qısa, parlaq təlimatlar toplusu təqdim edir:
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
