1971-ci ildə, Silviya Platın ölümündən səkkiz il sonra, onun həyat yoldaşı Ted Hyuz və şair, tənqidçi Al Alvares arasında onun ölümünün arxa planı ilə bağlı mübahisə yarandı. Platın dostu olan Alvares bir kitab nəşr etdi və orada qismən iddia etdi ki, Plat intiharı ilə “ölmək niyyətində olmayıb”, əksinə, bu, “ölümlə nəticələnən uğursuz bir kömək çağırışı” olub. Buna cavab olaraq Hyuz "The Times Literary Supplement" qəzetində bir məktub dərc etdirdi və orada Alvaresin kitabındakı Platla bağlı hissənin çıxarılmasını tələb etdi. Kitabın naşirləri olan "Weidenfeld and Nicholson" isə bundan imtina etdi.
Platın sonuncu intihar cəhdi ilə ölmək niyyətində olub-olmadığı alimlər arasında hələ də həll olunmamış bir sualdır. Onun şeir və nəsrinin öyrənilməsi bu mübahisəyə nə əlavə edə bilər? Bu yaxınlarda əldə edilən işlər — bəziləri hələ də nəşr olunmamış, bəziləri isə Yel Universitetinin Beyneke Kitabxanasındakı yeni arxivlər vasitəsilə yenicə üzə çıxmış materiallar — Platın erkən yeniyetməlik illərindən ölümünə qədər qoruyub saxladığı ölümə qarşı mürəkkəb mövqeyinə işıq salır. Plat özünün gənclik əsərlərində, qısa hekayələrində, şeirlərində və romanında ölümü dəfələrlə yenidən doğuş üçün bir fürsət kimi təsvir edir.
Arxivlərdən kənarda, Plat üçün böyük bir il oldu. Sentyabr ayında "Variety" xəbər verdi ki, Billi Ayliş "The Bell Jar" (Şüşə fanus) əsərində Ester rolunda aktrisa kimi debüt edəcək; iyun ayında Platın üç görünməmiş rəsmi Nyu-York Beynəlxalq Antiquarian Kitab Sərgisində 250 000 dollara satışa çıxarıldı; may ayında isə "Faber" tərəfindən Platın orijinal həcminin demək olar ki, iki qatı olan yeni şeirlər toplusu nəşr olundu.
Plat erkən yaşlarında ölüm üz-üzə gəlməli oldu və onun yaradıcılığı bu məsələdə məna axtarışında olduğunu göstərir. Atası vəfat edəndən beş il sonra, 13 yaşında Plat həyatındakı başqa bir böyüyün, sevimli müəllimi Miss Koks-un ölümü haqqında şeir yazdı. Anası Aureliya şeiri çap etdi və qeyd etdi ki, Silviya onu “nahar masasında salfetimin altına qoyub”; Aureliyanın qeydi, şeirin qaralaması ilə birlikdə, Beyneke Kitabxanasında Plat ailəsinin arxivində saxlanılan çoxsaylı sənədlərdən biridir. Daha sonra şeir Platın məktəb qəzetində müəllim üçün bir elegiya kimi dərc olundu.
Şeir hələ də nəşr olunmasa da, Yelə səfərim zamanı “To Miss Cox” (Miss Koks-a) əsərini oxuya bildim. Bu elegiya şeiri müəllimin ölümündəki mənanı təbiət dövranı ilə müqayisə edərək tapır: onun dörd bəndinin hər biri bir fəslə uyğun gəlir, yazla başlayıb qışla bitir. Hər bəndin ilk iki misrası fəslin vədindən bəhs edir, sonra onun sonuna keçir və növbəti fəslin başlaması üçün əvvəlkinin zəruriliyini göstərir. “Uşaqlıq sevinci” kimi, yaz da “çox tez ötüb keçir”, “payızın boyalı xatirələri” isə “bənövşəyi gün bitəndə biçinçi tərəfindən yığılır”. Hər fəsil qısamüddətlidir, lakin dövrün davam etməsi üçün vacibdir. Bütün fəsillərin ortaq cəhəti onların müvəqqəti olmasıdır, hər birinin gözəlliyi onun keçiciliyindən asılıdır.
"The Bell Jar" bu dövr edən ölüm və yenidən doğuş səhnələrindən ibarətdir, ölümü davam edən həyatda sadəcə bir fasilə kimi təqdim edir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
