Şotlandiyanın kiçik adasında icra olunmuş cəmiyyət tərəfindən aparılmış arxeoloji qazıntılar beynəlxalq əhəmiyyətə malik orta əsr monastırını aşkarlamışdır

Tarixçilər çoxdan bilirdilər ki, Şotlandiyanın Daxili Hebrid adalarındakı kiçik bir ada olan Lismore, Lios Mòr adlı orta əsr monastırına ev sahibliyi edib. Yazılı mənbələrdə onun altıncı əsrdə xristianlığı Şimali Britaniyaya yayan ilk rahiblərdən biri olan Müqəddəs Mo Luóc tərəfindən əsasının qoyulduğu təfərrüatı ilə qeyd olunur. Lakin sınmış qranit xaçdan başqa çox az arxeoloji sübut olduğu üçün alimlər Lios Mòr-un ölçüsünü, üslubunu və əhəmiyyətini təsdiq edə bilmirdilər – indiyə qədər.

Keçən həftə "Antiquity" jurnalında dərc olunan məqaləyə görə, "Argyll Archaeology" şirkətindən arxeoloq Kler Ellisin rəhbərlik etdiyi yerli könüllülər qrupu Lismore-un 13-cü əsrə aid kilsəsinin yaxınlığında aparılan qazıntılar zamanı erkən orta əsr qəbiristanlığı, müxtəlif tikililər və "beynəlxalq əhəmiyyətə malik mürəkkəb sənətkarlıq nümunələri" aşkar ediblər.

Aberdin Universitetinin arxeoloqu və tədqiqatın həmmüəllifi Qordon Nobl bəyanatında deyir: "Əsrlər boyu Lismore-un erkən monastırı əsasən yazılı mənbələrdən və yerli ənənələrdən məlum idi. Biz indi onun ibadət, sənətkarlıq və təhsilin çiçəklənən bir mərkəzi olduğunu görə bilirik; onun əhəmiyyəti erkən orta əsr Britaniyasının ən məşhur monastırları ilə rəqabət apara bilərdi".

Lismore-un tarixi cəmiyyəti 2016-cı ildə Mo Luóc monastırının yerini axtarmağa başlayıb. Təqaüdçü yerli alim və qazıntı iştirakçısı Robert Hey "The Guardian" qəzetindən Ester Edliyə bildirib ki, adanın təxminən 170 sakinindən ibarət "dinamik azlıq" qazıntıları maliyyələşdirib və həyata keçirib. Qrantlar, ianələr və daha çox kraudfandinq həvəsli yerli sakinlərə hələ də fəaliyyət göstərən Lismore-un 13-cü əsr kilsəsinin yaxınlığında qazıntılara rəhbərlik etmək üçün Ellisi işə götürməyə imkan verib.

Ellis bəyanatında deyir: "Tədqiqatın məqsədi Lismore-dakı sonrakı orta əsr kafedralının yerinin həm də Mo Luóc-un erkən monastırının yeri olub-olmadığını müəyyən etmək, habelə yaşayış məntəqəsinin miqyasını, xarakterini və statusunu qiymətləndirmək idi".

Qazıntı zamanı 650-1040-cı illər arasına aid radiokarbon analizi ilə tarixlənən ən azı altı məzarı olan orta əsr qəbiristanlığı aşkar edilib. Tədqiqata görə, arxeoloqlar həmçinin "erkən orta əsr xaç lövhəsinin" bir parçasını tapıblar. Başqa bir ərazidə isə daha çox insan qalıqları və oyma daş xaçların əlavə fraqmentləri tapılıb.