Bilişsel çeviklik vəziyyəti və ya vəzifə tələblərinə uyğunlaşmaq bacarığıinsan bilişinin əsas aspektidir və daha yüksək səviyyəli bilişsel qabiliyyətlərdə fərdi fərqlərin potensial mənbəyidir. Bu qabiliyyətin əsasında olan sinir mexanizmlərini daha yaxşı başa düşmək üçün 148 böyük bir nümunədə üç işarə dəyişdirmə vəzifələrində (paritə/böyüklük, qlobal/lokal, rəqəm/harf) hadisələrlə bağlı spektral pozuntuları (ERSP) araşdırdıq. Massiya-univariat vaxt-frekvensiya analizini, klaster əsaslı permutasiya testlərini və latent dəyişiklik struktur tənliklərinin modelləşdirilməsini birləşdirən məlumatlara əsaslanan yanaşma istifadə edərək iki güclü sinir imzasını müəyyən etdik: keçənçi frontal theta artımı və davamlı alfa/beta suppresssiyası. Hər iki təsir təkrarlanan tədqiqatlarla müqayisədə dəyişiklikdə daha çox idi. Frontal theta vəzifəyə xüsusi nəzarət proseslərini əks etdirir, parietal alfa / beta indeksli ümumi diqqət prosesləri isə işə keçidinin iki mərhələli modellərinə uyğun olaraq işə keçidinin hədəf işlənməsinə qədər davam edir. Xüsusilə, çevikliklə bağlı alfa/beta dinamikası zəka və ya iş yaddaşının qabiliyyətinin ölçülməsi ilə əlaqəli deyildi. Bununla birlikdə, daha güclü bir qəsd-əməliyyat edilən alfa/beta suppresssiyası, daha təsirli bir tapşırıq hazırlığı göstərən, qərar vermə vaxtında keçid xərclərinin azaldılması ilə əlaqəli idi və bu da alfa/beta suppresssiyasının sinirdən əlaqəli, lakin davranış baxımından fərqlənən bir miqdarda bilişsel çevikliyi əhatə etdiyini vurğulayır. Bu tapıntılar alfa/beta suppresssiyasının iş dəyişikliyi zamanı diqqət yenidən qurulmasının etibarlı, işarə-işarə ümumiləşdirilə bilən bir sinir imzası olduğunu sübut edir, eyni zamanda fərdi fərqlərin multi-komponent təbiətini diqqətə çatdırır.
Kognitiv çeviklik insan davranışının əsas elementidir və bu da dəyişən şəraitə uyğunlaşmağa imkan verir, istər iş günü ərzində müxtəlif vəzifələr arasında dəyişikliklər olsun1 istərsə də yeni problemlərə yaradıcı həll yolları yaratmaq2. Biz bilişsel çevikliyi, psixoloji dəstlər və ya qaydalar arasında keçid yolu ilə dəyişən vəzifə tələblərinə uyğunlaşmaq qabiliyyəti olaraq müəyyən edirik3. Əsas bir komponent kimi təsirli, lakin mübahisəli icraçı funksiya modeli4,5, inhibition və yeniləmə ilə yanaşı, bilişsel rahatlıq planlaşdırma və problem həll kimi daha mürəkkəb məqsəd yönəldilmiş proseslərin əsasında nəzəriyyələşdirilmişdir. Lakin, bilişsel rahatlıq uyğun davranış üçün əsas bir qabiliyyəti təmsil etsə də, fərdlər rahatlıq qabiliyyətlərində ciddi fərqlər göstərirlər və bu fərdi fərqlərin başa düşülməsi bilişsel psixologiyada mərkəzi bir çətinlik olaraq qalır.
Tanıma çevikliyində fərdi fərqlər insan fəaliyyətinin bir çox sahəsində dərin təsirlərə malikdir. Onlar akademik nailiyyətlər6,7, problemlərin həll edilməsi qabiliyyətləri8, sosial qarşılıqlı əlaqələr9 və psixi sağlamlıq nəticələri kimi əhəmiyyətli real dünya nəticələrini proqnozlaşdırırlar10. Əksinə, az miqdarda bilişsel çeviklik, şizofreniya11, depressiya12 və autizm spektrinin pozulması olan şəxslər də daxil olmaqla, çox sayda klinik əhaliyə xarakterizə edir13. Bəzi tədqiqatçılar müəyyən dərəcədə çevik uyğunlaşma tələb etdiyi üçün müxtəlif kognitiv vəzifələrdə müşahidə olunan müsbət əlaqələri izah edə biləcək fərdi fərqlərin bilinçlü çeviklikdə olduğunu təklif edirlər14,15. Məsələn, proses təkrarlanma nəzəriyyəsi14 əsas icra funksiyaları kimi domen ümumi biliş proseslərinin müsbət müxtəlifliyə səbəb olan şişlik boğazları kimi fəaliyyət göstərdiyini iddia edir. Əksinə, resurslara əsaslanan çərçivələr16 əsas icra funksiyalarını məhdud resurs kimi konseptuallaşdırır və daha böyük resurslara sahib olan şəxslərin daha yaxşı performans göstərəcəyini proqnozlaşdırır. Birlikdə götürülmüş, bir çox nüfuzlu nəzəri çərçivələr, çevikliyin ümumi bilişmə qabiliyyətlərində mühüm rol oynadığını göstərir.
Tanım çevikliyində fərdi fərqləri başa düşmək üçün tədqiqatçılar davranış performansından kənarda mexaniki məlumatlar verə biləcək sinir tədbirlərinə müraciət ediblər. Kognitiv çeviklik ümumiyyətlə, iştirakçıların kontekstli işarələrə əsaslanaraq müxtəlif qayda dəstləri arasında keçmələri lazım olan bir işarə dəyişdirmə paradigması istifadə edərək qiymətləndirilir4,17. Bu paradigma, dəyişiklik sınaqlarını (qətnamə dəyişikliyi tələb edən) təkrarlama sınaqlarına (eynisini qoruyaraq) müqayisə edərək, dəyişiklik xərcləri ilə indekslənən dəyişiklik xərcləri ilə reaksiya vaxtında və dəqiqliyi ilə aşkar edir.
Hadisə ilə əlaqəli potensiallardan (ERP) və vaxt-frekvensiya analizlərindən istifadə edən elektrofizioloji tədqiqatlar bilişsel çevikliyin ardıcıl sinir imzalılarını müəyyənləşdirmişdir. ERP tədqiqatları keçid sınaqlarında proaktiv nəzarət proseslərini əks etdirən təkrarlama ilə yanaşı, signal işlənməsi zamanı daha böyük mərkəz-parietal pozitivliyi və keçid sınaqlarında hədəf təqdim edilməsindən sonra P3b amplitudunun azaldılmasını göstərir, bu da davamlı yenidən qurma tələblərini göstərir18. Bundan əlavə, ossilator analizlər güclü spektral imzalar ortaya qoyur: təkrar şərtlərlə müqayisədə keçiddə daha yüksək theta güc və alfa gücün ləğv edilməsi ardıcıl olaraq müşahidə olunur19,20,21,22. Frontal theta təkmilləşdirilməsi aktiv kognitiv nəzarəti və iş xatirəsinin işə alınmasını əks etdirir23,24, parietal alfa suppresssiyası isə vəzifəyə aid olmayan məlumatlardan ayrılma göstəricisidir25,26. Əsas odur ki, bu sinir imzalanmaları zaman ərzində sabitlik göstərir27 və vəzifə çətinliyi ilə miqyaslaşdırır28, bu da onların kognitiv idarəetmə qabiliyyətində əhəmiyyətli fərdi fərqləri əks etdirdiyini göstərir.
Bu məlumat dəstindən artıq bir neçə kognitiv funksiyanı araşdırmaq üçün istifadə edilmişdir. Schubert et al.29 göstərdi ki, diqqət nəzarətində fərdi fərqlər neyrokognitiv psixometrik yanaşma ilə ələ keçirilə bilər, Schubert et al.30 isə neyron işlənmə sürətinin ölçülmələrinin ümumi kognitiv qabiliyyətin güclü şəkildə proqnozlaşdırıldığını göstərdi. Bu analizlərdə istifadə olunan məlumat dəstindən son məlumatlar göstərir ki, ənənəvi davranış indeksləri və ERP komponentlərinin amplitudları icra funksiyalarının qabiliyyətlərini əhatə etmir, sadəcə işlənmə sürətini əks etdirir5,31. Lakin müəyyən edilmiş göstəricilərin
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
