Mən üçbucağın geosiyasətinə böyük əhəmiyyət verirəm, çünki bu, regionun gələcəyi və əhatə dairəsi ilə bağlı nəzəri çərçivənin nəzəriyyədən kənara çıxdığını və praktikaya çevrildiyinin ən konkret göstəricisidir. Türkiyə-Pakistan-Səudiyyə Ərəbistanı ittifaqı hazırkı və gələcək üzvlərinin siyasətlərindən kənara çıxan, Qərbi Asiya və Xəzərdən Orta Asiyaya və nəhayət, bütün dünyaya uzanan daha geniş kanal açan bir addımdır. Biz ilk olaraq onun Hindistan üçün təsirlərini araşdıraraq onun əhatə dairəsini nümayiş etdirdik (“Niyə ABŞ Məkkə Sazişindən sonrakı gün Hindistanı çağırdı?”, 19/08).
İndi bir çox fikirlər var ki, yaranmaqda olan nizamla bağlı son hesablaşma üçün rinqə çıxarılan ABŞ-Çin rəqabətinin bir ölçüsü də bu paktdır. Əgər belədirsə, o zaman sual verilməlidir: "Çin bu pakt haqqında nə deyir?" Pekinin belə bir inkişafı görmədiyini iddia etmək çətin olardı. Çin Körfəz və İranda geniş regional maraqlara malikdir, Əfqanıstan və Hindistan kimi ölkələri strateji prioritetlər hesab edir, Pakistana çox böyük əhəmiyyət verir və “Bir Kəmər və Yol Təşəbbüsü” kimi təşəbbüslərlə nəhəng iqtisadi və siyasi sərmayələr qoyub.
Hətta enerji ehtiyatlarına gəldikdə belə, Pekin onlara sahib olmağı deyil, marşrutlara və onlara çıxışa kimin nəzarət etdiyinə nəzarət etməyi vacib hesab edir. Təbii ki, çinlilər diqqət çəkib. Hətta mövqe tutdular.
Çinin Məkkə Müqaviləsi ilə bağlı təsəvvürü sizi təəccübləndirə bilər. Ən sadə dillə desək, onlar bunu ABŞ gücünün artan zəifliyinin bariz təzahürü kimi görürlər. Qərbin dəstəklədiyi, ABŞ prezidentinin özünün “yaxşı şey” kimi xarakterizə etdiyi və son hədəfinin Çin olduğu deyilən, eyni zamanda Pekinin açıq-aydın strateji maraqları olan əraziləri əhatə edən pakt Çin tərəfindən necə müsbət qiymətləndirilə bilər?
Əvvəlcə çinlilərin danışdıqları bu “zəiflik” məsələsini anlayaq. İran müharibəsi özlüyündə bir nümunə ola bilər və bu, kifayət qədərdir, çünki dəfələrlə iddia etdiyimiz kimi, Birləşmiş Ştatlar məğlub olub və vəziyyətdən necə çıxacağını anlamaqda qarışıb. Ancaq indi cəbhə xəttinin özündən bir nümunəmiz var: Şimali Koreya və Cənubi Koreya.
ABŞ-ın Cənubi Koreyadakı hərbi mövcudluğunu azaltmaq, orada müdafiə xərclərini azaltmaq, birgə hərbi təlimləri dayandırmaq və mövcudluğu ilə bağlı xərcləri ödəmək üçün hər il 10 milyard dollar tələb etmək təşəbbüsləri Seulda o qədər təsir etdi ki, Cənubi Koreya rəsmiləri tələsik Çinlə danışıqlar apardılar. Bu, əlbəttə ki, Seulun siyasətinin dramatik transformasiyaya uğraması demək deyil. Ancaq aydındır ki, Vaşinqtonun gözlənilməz addımları Cənubi Koreyanı ehtiyatsızlıqdan tutdu.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
