Uşaqlar utanc hiss edirmi?

Hələ 1980-ci illərdə əksər həkimlər, filosoflar və neyroelm adamları yeni doğulmuş körpələrin ağrı hiss etmək qabiliyyətinə malik olmadıqlarına inanırdılar. Onlar müəyyən mənada tam insan hesab olunmurdular. Bu, 1987-ci ildə "New England Journal of Medicine" jurnalında dərc olunan və o vaxtlar adi bir təcrübə olan anesteziyasız cərrahiyyə əməliyyatı keçirən körpələrin kütləvi və potensial olaraq ölümcül stress reaksiyaları verdiyini aşkar edən araşdırmadan sonra dəyişdi.

Biz nə qədər dərindən araşdırsaq, körpələrin böyüklərin ağlına xas olan bir çox bacarıqları düşündüyümüzdən daha tez inkişaf etdirdiyi bir o qədər aydın görünür. Məsələn, son illərdə neyroelm adamları körpələrin təkcə ağrı hiss etməsi deyil, həm də şüura sahib olması ehtimalı ilə bağlı məsələləri araşdırmağa başlayıblar.

Daha çox oxuyun: “Beyniniz pişiyin pişik olduğunu necə bilir?”

İndi bəzi tədqiqatçılar körpələrin qürur, utanc və günahkarlıq kimi mürəkkəb emosiyaları yaşaya biləcəyini irəli sürüblər; halbuki bu emosiyaların uşağın həyatının ilk bir neçə ilindən sonra ortaya çıxdığı düşünülürdü.

"Royal Society"nin "Philosophical Transactions B" jurnalında dərc olunan icmalda avropalı inkişaf psixoloqları Milica Nikoliç və Robert Hepax qeyd edirlər ki, inkişaf elmindən əldə edilən sübutlar bu emosiyaların körpələrin bədən dilində — doğuşdan iki yaşa qədər — kiçik mikro-hərəkətlər vasitəsilə görünə biləcəyini göstərir. Onlar yazırlar ki, bu "özünüdərk emosiyaları" körpələr üçün həm ünsiyyət, həm də motivasiya məqsədləri üçün faydalı ola bilər.

Mən Nikoliçlə özünüdərk emosiyalarının təbiəti, bu tapıntıların neyroelm adamı və psixoloq Liza Feldman Barrettin konstruktiv emosiya nəzəriyyəsi ilə necə uzlaşdığı, mədəniyyətin bununla nə əlaqəsi ola biləcəyi və emosiyaların niyə tez-tez bizi azdırdığı barədə söhbət etdim.