“Sizə bir təkan lazımdır?” deyə şair Meri Oliver maksimal dərəcədə canlı yaşamaq haqqındakı uca düşüncələrində soruşurdu. “Sizi hərəkətə gətirmək üçün bir az qaranlıq lazımdır?” Volt Vitmen (31 may 1819–26 mart 1892) əlli üç yaşında iflic keçirib ağır əlil olduqda, onun üzərinə məhz belə bir iflicedici təkan enmişdi. İnsanın öz bədənindən bu qədər şiddətlə sürgün olunması qəribə bir qaranlıqdır — bu, bir silsilə sürgünlər idi, çünki Vitmeni Vətəndaş müharibəsi zamanı könüllü tibb bacısı kimi çalışdığı və bədənlə ruh arasındakı əlaqəni ilk dəfə öyrəndiyi Vaşinqtondakı evini tərk edib Nyu-Cersidəki qardaşının yanına köçməyə məcbur etdi. Buna baxmayaraq, o, bədən üzərindəki hakimiyyətini yavaş-yavaş bərpa etdikcə işığa doğru can atmağa davam etdi — bu qismən sağalmanı o, tamamilə ağacların arasında və ulduzların altında “hər gün açıq havada” olması ilə əlaqələndirirdi.
Lakin bədəni sağaldıqca, bu təcrübə onun şüuruna daimi olaraq yeni bir dərk möhürünü vurmuşdu. Ölümlə qarşılaşdığımız bütün gözlənilməz anlar kimi, insult da onun qarşısına bir dəftər qoydu və həyatının hesabını verməsini tələb etdi — kim olduğu, nəyi müdafiə etdiyi, dünya üçün nə etdiyi və dünya tərəfindən necə xatırlanmaq istədiyi barədə. Təbiət onu öz qucağında yenidən həyata qaytardıqca, Vitmen özünü mövcudluğun ən əsas sualları üzərində düşünərkən tapdı — həyatı yaşamağa və xatırlanmağa dəyər edən nədir? O, bu düşüncələrini “Specimen Days” (ictimai kitabxana) əsərində qeyd etdi — bu, bizə Vitmenin ağacların müdrikliyi və musiqinin təbiətin ən dərin ifadəsi olması haqqındakı fikirlərini çatdıran nəsr fraqmentləri, məktublar və gündəlik qeydlərindən ibarət uca bir topludur.
İflic keçirdikdən on il sonra, özünün altmış üçüncü doğum günündə alman dostuna yazdığı məktubda Vitmen əlil bədəndə yaşamağın məhdudiyyətlərinin ona tam həyatın mənası haqqında nə öyrətdiyini belə əks etdirir:
Bu gündən etibarən 64-cü yaşıma qədəm qoyuram. Təxminən on il əvvəl məni ilk dəfə vuran iflic, o vaxtdan bəri dəyişkən bir gedişatla davam edir — görünür, sakitcə yerləşib və yəqin ki, davam edəcək. Tez yoruluram, çox yöndəmsizəm, uzağa gedə bilmirəm; amma əhval-ruhiyyəm əladır. Demək olar ki, hər gün insanların arasına çıxıram — arabir dəmir yolu və ya qayıqla yüzlərlə mil məsafəyə uzun səyahətlərə çıxıram — əsasən açıq havada yaşayıram — günəşdən qaralmışam və kökəlmişəm (190 funt çəkirəm) — həyata, insanlara, tərəqqiyə və günün suallarına olan marağımı və fəallığımı qoruyuram. Vaxtımın təxminən üçdə ikisində özümü kifayət qədər rahat hiss edirəm. Sahib olduğum ağıl tamamilə toxunulmaz qalıb; baxmayaraq ki, fiziki cəhətdən yarım-iflicəm və yəqin ki, yaşadığım müddətcə belə qalacağam. Lakin həyatımın əsas məqsədi yerinə yetirilmiş kimi görünür — ən sadiq və coşğun dostlarım, mehriban qohumlarım var — düşmənlərimə isə əslində heç əhəmiyyət vermirəm.
Hər şeydən əvvəl, Vitmen canlılığı təbii dünyada tapdı — onun çox poetik şəkildə “konkret açıq təbiətin möhkəmləndirici və ruhlandırıcı tarazlığı, kitabın və ya insan həyatının sağlamlığı üçün yeganə daimi dayaq” adlandırdığı yerdə. İnsultdan sonra həyata qayıtmasına ən çox nəyin kömək etdiyinə nəzər salarkən, Vitmen Senekanın məmnuniyyət üçün gözləntilərimizi tənzimləmək barədəki müdrikliyini təkrarlayır və yazır:
Mənə elə gəlir ki, hiylə istəklərinizi və zövqlərinizi kifayət qədər aşağı salmaq, mənfiliklərdən, sadəcə gün işığından və səmadan çox şey çıxarmaqdır.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
