Yeni ədəbi ‘qaranlıq dövrlər’ üçün oxu vərdişləri.

Twitter (X) lentimizə baxın Youtube kanalımıza baxın Instagram lentimizə baxın Substack lentimizə baxın Spotify lentimizə baxın

Ekranlar vaxtımızın getdikcə daha çox hissəsini udduqca, müasir dünyanı qurmağımıza kömək edən düşüncə vərdişlərini itirmək riski ilə üzləşirik.

Tarix və CəmiyyətFəlsəfəSosial MediaKoqnitiv BacarıqlarMedia Savadlılığı

XVIII əsr yazıçısı və ensiklopedik alim Samuel Consonu kitabsız görmək çətin idi. Deyilənə görə, o, yataqda və gəzərkən belə oxuyurdu. Hətta nahar zamanı da oxuyurdu; bioqrafı Ceyms Bosvelin təsvir etdiyi kimi, səhifələri dizlərinin üstünə elə qatlayırdı ki, sanki "başqa bir şey yeyərkən pəncələrində sümük saxlayan it" kimi davranırdı.

Bu gün Consonun daha çox internet memi kimi tanınması — ironik olaraq, həmin memdə o, bir mətə baxarkən narazı və çaşqın görünür — oxu vərdişlərinin o vaxtdan bəri necə dəyişdiyini bizə tam şəkildə izah edir. _The Times_ qəzetinin köşə yazarı Ceyms Merriottun son kitabı olan _Yeni Qaranlıq Əsrlər: Oxumağın Ölümü və Post-Savadlı Cəmiyyətin Sübhü_ əsərinin altbaşlığında qeyd etdiyi kimi, bir vaxtlar insanların gündəlik həyatının bir hissəsi olan bu vərdiş, əvvəlcə televiziyanın audiovizual cazibəsi, indi isə sosial mediadakı qısa formatlı məzmunlar tərəfindən sıxışdırılaraq yavaş-yavaş unudulmuş bir sənətə çevrilir.

Merriott bu mövzuda yazan ilk şəxs deyil. Giriş fəslində qeyd etdiyi kimi, oxu bacarıqlarının və ədəbi mədəniyyətin tənəzzülündən şikayətlənən esselər o qədər çoxdur ki, onları artıq ayrıca bir ədəbi janr hesab etmək olar. Lakin digər müəlliflərdən fərqli olaraq, Merriott post-savadlılığı müasir bir fenomen kimi deyil, əsrlər boyu davam edən bir prosesin son mərhələsi kimi qiymətləndirir.