the picture of dorian gray



facebook twitter əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. 1890-da buraxılmış oscar wilde romanı. ölmədən oxunmalı kitablardandır.
    2. Dünya ədəbiyyatında qüsursuz estet olaraq tanınan oscar wilde əsərləriylə 19.cu əsrin estetizm və dekadans sənət cərəyanlarını, gec dönəm romantizm ilə mükəmməl şəkildə sintezləmişdir...onun ilk və tək romanı sayılan “dorian greyin portreti”ni qısaca insanın bir sənət obyektinə, “object d’arte”a dönüşməsindən ibarət əsər olaraq düşünə bilərik...
    Roman, sənət və gözəlliyin ayrılmaz bir bütün olduğu fikrini müdafiə edən wilde’ın sənət və gözəllik haqqında fəlsəfi görüşlərindən ibarət müqəddimə ilə başlayır...wilde sənətçini “gözəlliklərin yaradıcısı” olaraq adlandırır... sənət əsərinin məqsədinin sənəti aşkara çıxarmaq olduğunu soyləyən wilde, sənəti-bəhs edilən sənətin timsalı olaraq dorian greyin portretini- dorian greyin təslimiyyəti altından çıxararaq, dorian greyi portretin hakimiyyəti altına salmaqla sənəti süverenliyin ən pik mərtəbəsinə qədər ucaltdığını görürük...lakin buna baxmayaraq romanın müqəddimədə səslənən fikirlərlə tam təzad təşkil edən təhkiyyəsi var...müqəddimədə wilde ədəbiyyatın məqsədinin didaktik və əxlaqi bir dərs vermək olmadığını söyləsə də, əsərin sonluğunda “hedonist və dekadan” bir (anti)-qəhrəman olan dorian greyi öldürərək adəta əxlaqi bir dərs verir...təsadüfi deyil ki, wilde sonralar özü bunu əsərdəki “tək xəta” olaraq xarakterizə edəcəkdir...
    Buna baxmayaraq Wilde əsərdə sənətə ritualistik və ezoterik bir funksiya da yükləmişdir...rəssam basil portreti sərgiyə qoymaqdan imtina edir, dorian isə onu əvvəl bir pərdənin arxasında, sonralar isə çardaqda kilidli qapılar arxasında saxlamasıya sənəti sanki müqəddəsləşdirərək toxunulmaz edir...wilde sənəti eyni zamanda ən qəddar barbarlığın təcəssümü olaraq da göstərir...portretin yaradıcısı, rəssam basilin portretin önündə dorian tərəfindən qətlə yetirilməsi, dorianın etdiyi bütün pisliklərin rəsmdə öz əksini tapması buna əyani sübutdur...
    Romandakı dorian grey tipajını wilde’ın uğruna reading zindanında yatdığı, və dünya ədəbiyyatının ən gözəl məktub-ədəbiyyatlarından sayılan de profundis’i yazdığı lord alfred douglas, qısacası bosie ilə əlaqələndirənlər olsa da bu tamamən səhv məlumatdır...wilde, dorian greyin portretində qarmaşıq və ixtilaflı personasının üç ayrı təmsilçisini rəsm etmişdir; basil hallward wilde'ın əxlaqi tərəfidir, dorian grey wilde'ın şüüraltı instinkləri, lord henry isə başqaları ilə tanışlığı zamanı taxdığı maskadan ibarətdir...bu fikri wilde roman haqqında yazdığı bir məktubda aşağıdaki şəkildə ifadə etmişdir:
    “ it contains much of me in it. Basil hallward is what i think i am; lord Henry what the World thinks me; dorian, what i would like to be.”
    3. bir şaheserdir..dünya edebiyyatının en deyerli nümunelerinden biri deye bilerik bu eser üçün..yeniyetmelik vaxtlarından aforizmleri ile tanıdığımız oscar wildenin adına layiq ve yegane romanı..
    bir növ beyhude keçmeyen heyatların merheleleridir dorian grayin yaşadıqları..bu günlerde insanları tesnif etmek modadır..herçend tesnifatı gereksız sayıram feqet şexsime bele bir sual yönlendirilmiş olsaydı insanları üç yere bölerdim:
    - heyatı boyu oyanmamış kimseler. bu insanlar heytalarını cemiyyetde, xüsusile köken ailelerinde gördükleri kimi qurub davam etdirir ve sonlandırırlar.
    - bir yerlerde bir şeylerin ters getdiyinin ferqine varıb oyanmış amma deyişikliklerden qorxub stabil heyatı seçmiş kimseler. bunların aqibeti de oyanmamışlar kimidir.
    - ve oyanmış kimseler. hansı ki cemiyyet normlarını obyektiv olaraq sorğulayır, seçici davranır ve heyatına özü yön verir.

    dorian grayin portreti bize rast geleceyimiz bu üç insan tipologiyası ile beraber heyatın üç fazasını tesvir edir. eserin başındakı dorian gray oyanmamış biridir, saf ve temizdir..fiziki gözelliyi ile daxili alemi bir bütünlük içindedir..lakin zehinsel olaraq qane deyil, öyrenmek, keşv etmek hevesindedir..bariz olaraq bir yeniyetmelik dövrünü çağrıştırır..
    basil hallward ferqine varan, amma stabil heyatı seçen biridir, lord henrynin görüşleri onu qorxudur, özü ile beraber duyğusal bağ yaratdığı dorianın da onlardan uzaq durmasını isteyir..
    ve lord henry tabuları yıxan biridir, hedonistdir..yaşamın anlamını bir növ hezz almaqda görür..oyanmış, heyatı sorğulamış, humanizmi deyil, eqoizmi seçmişdir..

    --spoiler--

    roman boyunca dorian grayin birinci merheleden üçüncü merheleye qeder irelilediyini, eynile lord henrynin yolundan getdiyini ve derin bir peşmanlıq hissi ile ilk vaxtlara qayıtma özleminin şahidi oluruq..

    --spoiler--
    oxuduğunuz zaman sevdiyiniz fikirlerin altından xett çekirsizde bu romanda qelem elinizden düşmeyecek..ve evveller orda burda gördüyünüz wilde aforizmlerini bir bütünlük içinden xarakterin öz dilinden eşitmek edebi bir ziyafet kimi gelecek size..lord henrynin grayle dioloqları ile beraber kiabın sonlarına doğru mrs. gladysle olan dialoqları da edebi hezz verir. bu dialoqlardan bir parça versem şübhesiz ki bunu seçerdim:
    -"ya sanata ne diyorsun?" diye sordu düşses
    +"bir hastalıktır."
    -"aşk?"
    +"bir yanılsama."
    -"din."?
    +"inancın yerini alan bir moda."
    -"sen kuşkucusun"
    +"asla! kuşkuculuk imanın başlangıcıdır."

    eminem ki oxumayanlar üçün yuxarıdakı dialoq bir stimul qaynağı olacaq.. telesin..
    5. 1890-cı ildə nəşr olunmuş və müəllifi Oscar Wilde olan fəlsəfi əsər. əsərdə estetik bədii təsvrietmələrdən məharətlə istifadə olunmuşdur ki, bu da onu mümkün qədər "xüsusi" gözəl eliyib. əsas obrazdan əlavə (Dorian Gray) bir də bu əsas obrazın fikirlərinə həmişə asanlıqla nüfuz ya da təsir edən Lord Henry var ki, bəzi məqamlarda qadınlar haqdaki fikirləri ikrah hissi yaratsa da çox məqamda razılaşdığım obrazdır xüsusilə də bu fikirlərini lap bəyənmişdim.

    - Günlerinizin altınlarını can sıkıcı şeyler dinleyerek umutsuz bir biçimde sakat doğanları adam etmeye çalışarak ya da hayatınızı bilgisizlere ve adi olana bağışlayarak ziyan etmeyin.

    - Bir hevesle sonsuz bir aşk arasındakı tek fark hevesin biraz daha uzun sürmesidir.

    - Uyumsuzluk da insanın başkalarıyla uyum içinde olmaya zorlanması demektir.
    6. Sonuncu fəslində dorian grayin bilinməyən pərəstişkarı tərəfindən yazılan möhtəşəmüstü bir məktuba sahib olan oscar wilde romanı. Bəhsi keçən məktubun mətni:

    --spoiler--

    "the world is changed because you are made of ivory and gold. The curves of your lips rewrite history"
    -
    "dünya dəyişdi, çünki sən fil sümüyü və qızıldan düzəldilmisən. Dodağının qıvrımları tarixi yenidən yazır"

    --spoiler--

    Eyni zamanda bu hissə, onsuz da oscar wilda çoxlu göndərmələr edən Velvet Goldmine filmində də işlədilmişdir.


sən də yaz!