insanlara ölümündən sonra verilən dəyər



əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. tarix boyu onlarla dahi insanın başına gəlmiş acı reallıqdır. nikola teslanın kasıb və kimsəsiz, otelin bir otağında həyata gözlərini yummasını, franz kafkanı, qallileyi, van qoq'u və başqa yüzlərlə dahi insanı nümunə gətirmək olar. elə bizimkilərdən əbülfəz elçibəyi də nümunə gətirə bilərik. indi hamı elçibəyin necə yaxşı biri olmasından danışır, statuslarına onun şəkillərini qoyurlar. amma vaxtında heç kəs ona dəstək olmadı, ordubada qayıdaraq kimsəsiz həyata gözlərini yumdu.

    pis tərəfi də odur ki, indi də elə dahi insanlar var aramızda. amma bizlər yenə onlara dəyər vermirik. kim bilir bəlkə bir yüz il sonra günümüzdəki insanlara dəyər verdilər. sadəcə olaraq heyf demək gəlir əlimnən bu acı həqiqətə...
    3. daim bu başlıqdakı kimi iddialara şübhə ilə yanaşdığım üçün araşdırmağa başladığım "reallıq"

    şübhə etməklə haqlı imişəm. dünyada qəribə bir tendensiya var niyəsə. məşhurlarla bağlı ya hansısa psixoloji problem ya da həyatda yaşadıqları çətinliklər romantikləşdirilir. bəzi hallarda isə ümumiyyətlə həyatlarında yaşamadıqları çətinliklər, detallar bioqrafiyalarına əlavə olunur, belə-belə də miflər ortaya çıxır. kimlər ki açıb reallığı araşdırmır, elə inanırlar bu şeylərə. ən çox bilinən nyuton və eynşteyn kimi insanların həyatı ilə bağlı tonlarla mif var, gərək oturub tək-tək çürüdəsən. bəziləri də bundan babat film ssenariləri çıxır deyə bu cür romantikləşdirmələrə ürəkdən alqış tuturlar. tarixdə yaşamış dahi insanları uduzmuş, əzilmiş göstərmək və bundan prim qazanmaq da ayrı axmaqlıqdır. toxunacam bu mövzuya da.

    bəri başdan deyim ki tema uzun olduğu üçün qısa-qısa toxunmağa çalışacam adı çəkilən məşhurların həyatlarına. iddialara sadəcə bir əks-nümunə göstərəcəm, bu da bəs edir.

    əvvəla tesla haqda. gərək tesla haqda burda oturub kitab uzunluğunda entry yazasan ki insanların ağlındakı həmin tesla obrazında nəyisə dəyişdirə biləsən. adətən tesla haqda danışanlar da elmlə zərrə əlaqəsi olmayan insanlardır ha. tesla ilə aramız birinci dəfə teslanın ümumi nisbilik nəzəriyyəsi haqda yazdığı axmaq fikirləri oxuduğum zaman dəymişdi. qətiyyən bir elm adamı kimi yox uşaq kimi davranıb həmin mövzuda. çox uzatmayacam çünki mövzu bu deyil, mövzu teslanın otelin bir otağında kasıb ölməsidir. çox uzun uzadı danışmayacam. tesla nyu yorkdakı lyuks oteldə yaşayırdı ömrünün son günlərində, yuqoslaviya hökuməti teslaya indiki valyutaya çevirsək 100min dollar ödəyirdi hər il. bu hələ sadəcə 1929 cu ildə baş verən iqtisadi krizisdən sonrakı dövrdə teslanın illik qazancı idi. qısacası öldüyü zaman kasıb və s. deyildi. bu təmamilə mifdir. tesla həmişə gayet lyuks həyat yaşayıb. hər nə qədər evrim ağacanı sevməsəm də vaxtilə tesla haqda qəşəng bir məqalə yazmışdılar saytda: https://evrimagaci.org/nikola-tesla-kimdir-neleri-icat-etmistir-tesla-hakkindaki-mitler-ve-gercekler-149

    keçək kafkaya. bu bəlkə də ən böyük mifdir. hansı ki kafka həyatı boyu dəyər görməyib, sadəcə öldükdən sonra dəyəri bilinib bla bla bla bla. kafkanın həyatı ətrafındakı miflərlə bağlı james hawes adlı bir yazar oturub excavating kafka adlı kitab yazıb. kitabda çürütdüyü ilk mif kafkanın yaşadığı zaman dəyər görmədiyidir. kafka 1912 də metamorfoz'u yazır amma 1915ci ilə qədər yayımlamır kitab olaraq. eyni il, baxın diqqətli oxumağınızı xahiş edirəm, eyni il yəni 1915 ci ildə kafka həmin dönəm ən prestijli ədəbiyyat mükafatlarından biri olan theodor fontane mükafatını qazanır plyus mükafatla bərabər kafkaya 800 mark da təqdim olunur. kitabı yayımladığı eyni ildə ədəbiyyat üzrə ən prestijli mükafatı qazanasan və illər sonra həyatın boyu heç bir dəyər görmədiyin iddia oluna. fields medalı qazanmış riyaziyyatçı haqda heç dəyər görməyib demək ilə eynidir bu. kafka həmişə şöhrətdən, tanınmaqdan qaçan biri olub, bu mükafatdan da olduqca narahat olub. kafkanın həyatı boyu dəyər görmədiyi əfsanədən başqa bir şey deyil, təəssüf ki kafkanın sizə danışılan həyatı belə əfsanələrlə doludur, həqiqi kafka o kafka deyil * kafkanın atası ilə, qadınlarla münasibətlərində də miflər çoxdur, üstdə adını çəkdiyim kitabda hamısı tək-tək çürüdülür. qəribəsi bu detallar kafkanın vikipediya səhifəsində də verilməyib.

    keçək van qoqa. martin bailey adlı tədqiqatçı van qoqun psixiatriya xəstəxanasında müalicə aldığı zaman qardaşının ona yazdığı məktubları araşdırır və qəribə bir şey görür. van qoq xəstəxanada ikən sərgi keçirilir hansı ki həmin sərgidə van qoqun da əsərləri var və sərgiyə fransanın həmin dönəmdəki prezidenti sadi carnot da dəvət olunur. sadi carnot xüsusilə van qoqun əsərlərini bəyənir, əsərlər sərginin ən göstərişli yerində yerləşdirilir. cəmi dörd ay sonra da van qoq intihar edir. van qoqun yaşadığı müddətdə dəyər görməməsi mifdir, eynən kafka mövzusunda olduğu kimi bu mövzuda da martin bailey bu mifləri çürütmək üçün oturub van qoqun xəstəxanada qaldığı müddətdə qardaşı ilə olan yazışmalarını analiz edən bir kitab yazır. kitabın adı da starry night: van gogh at the asylum van qoqun əsərləri ən böyük sərgilərə çıxarılmışdı və burda da prezident tərəfindən təqdir edilmişdi.

    digər adlara toxunsam bu entry heç bitməyəcək. qısaca deməyim odur ki tarixdəki dahi insanların həyatlarının bu cürə mifləşdirilməsi insanları reallıqdan uzaqlaşdırır. inanın mənə dahisinizsə və bunu göstərmək üçün çaba sərf edirsinizsə dəyər görəcəksiz. André Bloch adlı riyaziyyatçı günün birində bütün ailəsini öldürüb dəlixanaya yatırılmışdı amma dəlixanadan yazdığı məqalələrlə bütün avropa riyaziyyatçıları arasında dəyər görmüş, hadamard, polya kimi əfsanələrlə ünsiyyət qurmuş, adını tarixə yazdırmışdır. weyl müharibə zamanı həbsxanaya atılmış amma həbsxanada ikən function fields-lar üçün riemann hipotezini isbat etmiş, wolf mükafatı almışdı, ramanujan doğru dürüst ingilis dili belə bilmirdi və düzəməlli təhsil də almamışdı amma hardy tərəfindən kembricə, tədqiqat aparmağa çağırılmışdı və s. və ilaxır. dahini qoydum bir qırağa əgər zəka varsa və bunu göstərmək üçün çalışırsızsa inanın mənə həbsxanada da olsaz, dəlixanada da olsaz, kasıb da olsaz, qatil, eybəcər, sosial bacarıqsız, dəhşət sosial və s. kimi hallardan aslı olmayaraq dərhal qiymət görəcəksiz. bu romantik əfsanələrə inanmayın.

    mənbələr:
    james hawes : excavating kafka
    harold bloom : franz kafka
    https://evrimagaci.org/nikola-tesla-kimdir-neleri-icat-etmistir-tesla-hakkindaki-mitler-ve-gercekler-149
    martin bailey : starry night: van gogh at the asylum
    https://www.telegraph.co.uk/news/2018/08/27/van-gogh-not-unappreciated-lifetime-myth-busting-letter-shows/


sən də yaz!