34 yazar | 34 başlıq | 80 entry
yenilə | gündəm

#son entrylər 80 yeni entry
#zirzəmi 4 yeni entry

sözlük yazarlarının qorxuları 7 verib sonradan peşman olunan şeylər 7 azərbaycanda hicablıların sayının artması 7 20 yanvar 1990-cı il hadisələri 3 sözlük yazarlarının qorxuları 6 sözlükdə yazar bloklamaq   kəlam elmi   rec   güllələnmə təxirə salınır   verd min   verib sonradan peşman olunan şeylər 4 təkcə mənmi edirəm deyə düşünülən şeylər 2 cəlil məmmədquluzadə   yazarların hazırda düşündükləri 2 acun ılıcalı 3 billie eilish   məsləhətli telegram qrupları   le moment sublime de l'amour   nərmin şahmarzadə 4 barracuda 2 cəfər cabbarlı   3-5 aya milyonçu oldum reklamına çəkilən gijdıllax 3 azərbaycanda hicablıların sayının artması 5 yuxu gətirən şeylər 2 tərəvəz adları   sen benim elifimsin 2 düşün ki o bunu oxuyur 4 turan ordusu 2 talha hakan alp   sözaltı günlük   aqşin fateh 2 sözlük yazarlarının dinləməkdən bezdiyi mahnılar   azərbaycanın milli mənəvi dəyərləri   c41   bitki çayları 3 kahı   yazarların xəyalları 2 sevilən mahnının ən vurucu cümləsi 2 təbrizli arakel   sinonimlər   varlı olmağın müsbət tərəfi   saxta cümlələr 2 başqasının yerinə utanmaq   köhnə sevgilidən geriyə qalanlar   kurtlar vadisi | kino   şəhriyar məmmədyarov   mike portnoy   mürtəd   julia ducournau | kino 2 qar 2 ağrı verən cümlələr   qar yağarkən dinləniləcək musiqilər   rauf əliyev adına təqaüd proqramı   elektrikli diş fırçası   present bias   yazarların ruh halı 3 ən cəlbedici film personajları | kino 2 öyrənildiyində təəccübləndirən məlumatlar   ingilis dilindəki qəliblər   mahir əmrəli 2 august weismann | elm   we only write in english to this topic   hull city   hacı zeynalabdin tağıyev 5 əlvida cəmilə   cəhənnəm qapısı   tofiq şahmuradov   işsizlik 2 meyxananı müasirləşdirmək   yazılışı yanlış bilinən sözlər   polat alemdar   joe biden   20 yanvar günündə cəmiyyət 3 çimərkən züm-zümə edilən musiqilər   deyilməsi zövq verən azərbaycanca sözlər 3 i̇slamın antropomorfik tanrı inancına sahib olması   yaylıq   lichess.org  









tarixin yalan olması önyarğısı

əjdaha lazımdı   googllalink


    1. Universitetdə birinci semestr Azərbaycan tarixi dərsinin ilk günü idi. Müəllim tanış olmaq üçün sıra ilə tələbələrdən özlərini tanıtmalarını və tarix haqda düşüncələrini dilə gətirmələrini istəmişdi. Tələbələrdən birinə növbə çatdıqda üsyankar tərzdə, "tarix yalanlarla və saxta infomasiyalarla doludur", - dedi. Əlbəttə, bir tarixşünas olaraq müəllim cavabı çox xoşlamadı, lakin açıqfikirli biri olduğu üçün oradaca tələbəyə mühazirə danışmaq yerinə, "Nəyə görə elə düşünürsən və nə kimi nümunələr çəkə bilərsən?" tərzində sual ünvanladı. Tələbə bir iki söz gəvələdi, lakin qanedici izah verə bilmədi, heç nümunə də çəkə bilmədi. Müəllim də azca ironiya ilə "tarix ilə bağlı iddialar dilə gətirən zaman, hökmən sübutlara və faktlara əsaslanmaq lazımdır" kimi bir cavab verdi. Tələbə iddiasının altında qaldı, çünki o, tarix bilmirdi, tarix bilən biri zatən o iddianı o cür dilə gətirməzdi. O, sadəcə qulaqdandolma, ordan-burdan eşitdiyi, vaxtında tarix oxumamağına və bilgisizliyinə bəraət qazandıracaq bir önyarğını üzərinə çox düşünmədən dilə gətirmişdi.

    Müşahidələrimdən yola çıxaraq deyə bilərəm ki, "tarix yalandır", "əşi tarix yalanlarla doludur" və bənzəri cümlələri quranların, demək olar ki, hamısı tarixdən xəbəri olmayan, ciddi şəkildə tarix oxumamış insanlardır. Bəs tarix oxumayan insanlar bu iddiaları işlədəcək motivasiyanı haradan tapır? Məlum məsələdir ki, bu kimi önyarğı daşıyan cümlələr cəmiyyətdə şüar kimi yayılır və az qala hər kəsin ağzında bitir, bu, səbəblərdən biri ola bilər. Ümumiyyətlə, şüurlu şəkildə tarix oxumağı sevən bir xalq olduğumuza inanmıram, tarixi məlumat bazamızın mövcudluğu da məktəbdə əzbərlədilən məlumatlardan, televiziyadan və sosial mediadan (bəlkə də, ən təhlükəliləri bunlardır), qulaqdandolma məlumatlardan çox böyük ölçüdə təsirlənib. Əlbəttə, sosial mediada paylaşılan natamam tarixi məlumatlar sürü psixologiyası tərəfindən çox tez mənimsənilir. Digər bir səbəb də tarix oxumamış olmağa bəraət qazandırmaq kimi istifadə etmək ola bilər. Məs: "Tarixi oxuyub nə edəcəm, onsuz yalandır hamısı" kimi ifadələri eşidib bu qulaqlar.

    Tarix dildə yalanlarla doludursa, bu zaman alternativ nədir? tarixin tədrisini ləğvmi edək? Qeyri-dəqiqlik, mənbələrdən birbaşa asılılıq tarixin təbiətindəndir. interpretesiyaların, mənbələrin 100% etibarlı və dəqiq olduğu bir tarix, məncə, mümkün görünmür. Tarix bilən insanlar zatən "tarixin yalan olması" kimi radikal bir ifadəni daha yumşaq dildə "tarixi mənbələr, mətnlər müzakirəyə açıqdır" kimi dilə gətirirlər. Yaxşı tarixçilər, ümumiyyətlə, yetərincə aydın olmayan mənbələrdən istifadə edərkən belə, mətnlərində mənbənin müzakirəli olduğu bilgisini təslim edirlər, həmin mənbəni 100% etibarlı kimi diktə etmirlər.

    Bəs tarixdə yalan ola bilərmi? Bir az da spesifikləşdirsək, tarixi mətnlərdə yalan ola bilərmi? Cavab: bəli, ola bilər. Tarixi mətnlərə həqiqətdən uzaq ifadələr aşağıdakı yollarla əlavə edilə bilər:
    1) Tarixçi yetərincə təcrübəli deyil, nisbətən az etibarlı mənbələrdəki məlumatı dəqiq məlumat kimi təqdim edir.
    2) Tarixçi mənbədəki məlumatı qərəzlilik edərək təhrif olunmuş şəkildə mətnə əlavə edir. Çox zaman audutoriyanın maraqlarına xidmət edəcək şəkildə həqiqi faktların üstünün örtülməsi üçün bundan istifadə edilir. Bizim tarix kitablarında bol-bol nümunələri vardır.
    3) Tarixçi heç bir mənbəyə istinad etmədən, öz interpretasiyasını həqiqət kimi qələmə alır. Ümumiyyətlə, literaturası, istinadları olmayan tarixi mətnləri oxumaq və kitabların üz qapağını açmaq belə lazım deyil.

    "Tarixi qazananlar yazar" ifadəsi də bunun bir bənzəridir. Əslində, bu fikirlə bir qədər razılaşıram. Nəticədə, əlində güc olan dövlətlər mütləq ki, onları pis göstərə biləcək sənədləri arxivlərdən təmizləyə bilir. Düzü, saxta sənədlərin yaradılması, yəqin ki, daha çətin və riskli olardı. Yenə də, "qazanan" tərəf varsa, demək ki, məğlub tərəf də vardır (əgər soyqırıma uğramayıblarsa) və onlar da qazanan tərəf kimi öz tarixlərini yaza biləcəklər və bu iki tarixi mətnlər ton və baxış bucağına görə çox dəyişəcək; bir millət üçün fəth olan hadisə, digəri üçün işğal, biri üçün üsyan olan hadisə, digəri üçün bir azadlıq hərəkatı olaraq əksini tarixi mətnlərdə tapa bilir və bu da olduqca yayğın, təbiidir.

8 əjdaha

03.11.2020 19:26 dasein
#309123 +60 oxunma facebook twitter whatsapp



hamısını göstər

üzv ol