27 yazar | 27 başlıq | 38 entry
yenilə | gündəm


sözlük yazarlarının uşaqlıq şəkilləri 24 azərbaycanda təhsilin geri qalma səbəbləri 10 pomidor yumurta 9 düzəldilməli başlıq adları harry potter 2 109 sözlük yazarlarının uşaqlıq şəkilləri 35 radyo tiyatrosu etməkdən nifrət edilən şeylər 3 ramin quluzadə rəşad nəbiyev ağla gəlməyən ölkə verilməsi istənilməyən adamı əsəbiləşdirən suallar 5 uşaqlıqda yeyilən qəribə şeylər qarabağ konfliktinin etikası 2 il deserto dei tartari poco joseph campbell təcavüz anaya demək istədiklərimiz r/geopolitics dünyanın ən xoşbəxt insanı 7 adamı tozsoran kimi öpən xalalar 2 avropa miqrant böhranı 2 azərbaycanda təhsilin geri qalma səbəbləri 10 elmi spektr monachopsis düzdanışaq kəpənək qanadları 2 pomidor yumurta 8 23 iyun 1994 belarus prezident seçkiləri sol framedə görməyə ən çox nifrət edilən başlıqlar 3 yazarların paylaşmaq istədikləri musiqilər 2 sözlük yazarlarının dinləməkdən bezmədiyi mahnılar 3 engelsina markizova ən zəhlə gedilən insanlar 3 güldürən tvitlər daşaltı əməliyyatı yazarları düşündürən suallar 3 ibrani bərə sindromu frank lampard kəpənək ludwig van beethoven yazarların 17 yaşlarındakı hallarına deyəcəkləri 9 həzz verən şeylər ftalat illər sonra köhnə sinif yoldaşını görmək 4 sözaltı etiraf 3 sevilən mahnının ən vurucu cümləsi 11 əvəzolunmaz vaxt öldürmə metodları 4 starlink umbaylama 3







tarixin yalan olması önyarğısı



əjdaha lazımdı   googllalink

    1. Universitetdə birinci semestr Azərbaycan tarixi dərsinin ilk günü idi. Müəllim tanış olmaq üçün sıra ilə tələbələrdən özlərini tanıtmalarını və tarix haqda düşüncələrini dilə gətirmələrini istəmişdi. Tələbələrdən birinə növbə çatdıqda üsyankar tərzdə, "tarix yalanlarla və saxta infomasiyalarla doludur", - dedi. Əlbəttə, bir tarixşünas olaraq müəllim cavabı çox xoşlamadı, lakin açıqfikirli biri olduğu üçün oradaca tələbəyə mühazirə danışmaq yerinə, "Nəyə görə elə düşünürsən və nə kimi nümunələr çəkə bilərsən?" tərzində sual ünvanladı. Tələbə bir iki söz gəvələdi, lakin qanedici izah verə bilmədi, heç nümunə də çəkə bilmədi. Müəllim də azca ironiya ilə "tarix ilə bağlı iddialar dilə gətirən zaman, hökmən sübutlara və faktlara əsaslanmaq lazımdır" kimi bir cavab verdi. Tələbə iddiasının altında qaldı, çünki o, tarix bilmirdi, tarix bilən biri zatən o iddianı o cür dilə gətirməzdi. O, sadəcə qulaqdandolma, ordan-burdan eşitdiyi, vaxtında tarix oxumamağına və bilgisizliyinə bəraət qazandıracaq bir önyarğını üzərinə çox düşünmədən dilə gətirmişdi.

    Müşahidələrimdən yola çıxaraq deyə bilərəm ki, "tarix yalandır", "əşi tarix yalanlarla doludur" və bənzəri cümlələri quranların, demək olar ki, hamısı tarixdən xəbəri olmayan, ciddi şəkildə tarix oxumamış insanlardır. Bəs tarix oxumayan insanlar bu iddiaları işlədəcək motivasiyanı haradan tapır? Məlum məsələdir ki, bu kimi önyarğı daşıyan cümlələr cəmiyyətdə şüar kimi yayılır və az qala hər kəsin ağzında bitir, bu, səbəblərdən biri ola bilər. Ümumiyyətlə, şüurlu şəkildə tarix oxumağı sevən bir xalq olduğumuza inanmıram, tarixi məlumat bazamızın mövcudluğu da məktəbdə əzbərlədilən məlumatlardan, televiziyadan və sosial mediadan (bəlkə də, ən təhlükəliləri bunlardır), qulaqdandolma məlumatlardan çox böyük ölçüdə təsirlənib. Əlbəttə, sosial mediada paylaşılan natamam tarixi məlumatlar sürü psixologiyası tərəfindən çox tez mənimsənilir. Digər bir səbəb də tarix oxumamış olmağa bəraət qazandırmaq kimi istifadə etmək ola bilər. Məs: "Tarixi oxuyub nə edəcəm, onsuz yalandır hamısı" kimi ifadələri eşidib bu qulaqlar.

    Tarix dildə yalanlarla doludursa, bu zaman alternativ nədir? tarixin tədrisini ləğvmi edək? Qeyri-dəqiqlik, mənbələrdən birbaşa asılılıq tarixin təbiətindəndir. interpretesiyaların, mənbələrin 100% etibarlı və dəqiq olduğu bir tarix, məncə, mümkün görünmür. Tarix bilən insanlar zatən "tarixin yalan olması" kimi radikal bir ifadəni daha yumşaq dildə "tarixi mənbələr, mətnlər müzakirəyə açıqdır" kimi dilə gətirirlər. Yaxşı tarixçilər, ümumiyyətlə, yetərincə aydın olmayan mənbələrdən istifadə edərkən belə, mətnlərində mənbənin müzakirəli olduğu bilgisini təslim edirlər, həmin mənbəni 100% etibarlı kimi diktə etmirlər.

    Bəs tarixdə yalan ola bilərmi? Bir az da spesifikləşdirsək, tarixi mətnlərdə yalan ola bilərmi? Cavab: bəli, ola bilər. Tarixi mətnlərə həqiqətdən uzaq ifadələr aşağıdakı yollarla əlavə edilə bilər:
    1) Tarixçi yetərincə təcrübəli deyil, nisbətən az etibarlı mənbələrdəki məlumatı dəqiq məlumat kimi təqdim edir.
    2) Tarixçi mənbədəki məlumatı qərəzlilik edərək təhrif olunmuş şəkildə mətnə əlavə edir. Çox zaman audutoriyanın maraqlarına xidmət edəcək şəkildə həqiqi faktların üstünün örtülməsi üçün bundan istifadə edilir. Bizim tarix kitablarında bol-bol nümunələri vardır.
    3) Tarixçi heç bir mənbəyə istinad etmədən, öz interpretasiyasını həqiqət kimi qələmə alır. Ümumiyyətlə, literaturası, istinadları olmayan tarixi mətnləri oxumaq və kitabların üz qapağını açmaq belə lazım deyil.

    "Tarixi qazananlar yazar" ifadəsi də bunun bir bənzəridir. Əslində, bu fikirlə bir qədər razılaşıram. Nəticədə, əlində güc olan dövlətlər mütləq ki, onları pis göstərə biləcək sənədləri arxivlərdən təmizləyə bilir. Düzü, saxta sənədlərin yaradılması, yəqin ki, daha çətin və riskli olardı. Yenə də, "qazanan" tərəf varsa, demək ki, məğlub tərəf də vardır (əgər soyqırıma uğramayıblarsa) və onlar da qazanan tərəf kimi öz tarixlərini yaza biləcəklər və bu iki tarixi mətnlər ton və baxış bucağına görə çox dəyişəcək; bir millət üçün fəth olan hadisə, digəri üçün işğal, biri üçün üsyan olan hadisə, digəri üçün bir azadlıq hərəkatı olaraq əksini tarixi mətnlərdə tapa bilir və bu da olduqca yayğın, təbiidir.
    2. Azərbaycan tarixi adı altında məktəb və universtetlərdə tədris edilən səfsətələr ilə ortaya çıxmış ola biləcək düşüncə.
    Təbii ki, bu halı sırf azərbaycan ilə sərhədləmək mümkün deyil. Dünyada var olan ən məşhur ön yarğılardan biridir, səbəbi isə insanların görünməz bir düşmən tərəfindən durmadan aldadılmağa çalışılması inancına sahib olmasıdır. insanların bu hissinə qatılır və bu fikrə güc vermək adına yazmaq istəyirəm, bu günün görünməz düşməninin adını çəkirəm "burjuaziya".
    Digər elmlər kimi tarix də hər zaman imtiyazlı bir zümrənin öz maraqları üçün istifadə etməkdən çəkinmədiyi, hətta vasitə etdiyi bir elm olmuşdur. Hakim siniflər öz mənfəətləri üçün tarixdə saxtakarlıq etmiş, ilahi bir məqsədləri olduğunu, seçilmişlər olduqlarını tarix vasitəsilə kütlələrə yeritməyə çalışmışdılar. Təbii ki, bu gün tarixi elmi saxtkarlıqlardan azca da olsa xilas ola bilirsə, bunda elmin inqilablarla xilasa yaxınlaşmasının böyük rolu olmuşdur. Marks demiş "indiyə qədər mövcud olmuş bütün cəmiyyətlərin tarixi siniflər mübarizəsi tarixi olmuşdur". Ona görə də bu gün rəsmi yerlərdə yazılan heç bir tarixə inanmamaq və itaət etməmək zərurətini qavrayıb, burjuaziyaya etimad etməmək lazımdır. Çünki saxta tarixləri ilə insanları zəhərliyib, onları ölümə göndərməyi haqlı göstərdiklərini bir dünyanı yenidən ən açıq şəkildə müşahidə edə bilirik bu günlərdə.


sən də yaz!