12. Daha spesifik adı ilə desək, qatı determinizm, kainatın, ən azından "big bang"(böyük partlayış) anından bu yana hər şeyin, bir-birinin ardınca, kəsintisiz sonsuz sayda səbəb-nəticə əlaqələrindən təşkil olunmuş bir zəncirin hissəsi olduğunun və buna əsasən, kainat fiziki hadisələr tərəfindən bütünlüklə müəyyən edilmiş olduğu üçün insan da daxil olmaqla, hər hansı varlığın iradəsinin müəyyən faktorlara bağlı olmadan azad olmasının bir illüziyadan ibarət olduğunun irəli sürüldüyü fəlsəfi prinsipdir.


Yumşaq determinizm, və ya zəif determinizm, bu obyektiv qanunların kainatda hökm sürməsinə baxmayaraq, qatı determinizmin əksinə, kainatın hər hansı bir anında yaranan hər hansı səbəb-nəticə zəncirinin, qatı deterministlərin, hər şeyin mənbəyi olduğunu zənn etdikləri səbəb-nəticə zəncirinin başlanğıcından tamamilə müstəqil şəkildə yarana bildiyinin, yəni o kök zəncirin bir "budağı" olmalı olmadığının irəli sürüldüyü fəlsəfi prinsipdir. Yumşaq deterministlərə görə, azad iradə də, bu "yarı müstəqil" səbəb-nəticə əlaqələri zəncirini yaradan şeylərdən, sadəcə biridir. Buna əsasən, iradə azad, ya da azada yaxın olduğu üçün alternatif variantlar arasında müəyyən dərəcədə müstəqil şəkildə seçimlər edə bilirik və hər qərar almağımızım nəticəsi olaraq, sıfırdan, yeni bir səbəb-nəticə əlaqələri ardıcıllığı yarana bilər, sonsuz da ola bilər, daha heç bir səbəb-nəticə əlaqəsi əmələ gətirməyəcək şəkildə sonlana da bilər.