15. Autizm sosial qarşılıqlı əlaqədə çətinlik, digər insanlarla ünsiyyət zamanı qarşılıqlı əlaqədə çətinlik, təkrarlanan hərəkətlər (stereotiplər) və maraqların məhdudlaşdırılması ilə müşayiət olunan zehni və nitq inkişafının pozulmasıdır. Xəstəliyin inkişafının səbəbləri tam başa düşülmür, əksər alimlər anadangəlmə beyin disfunksiyası ilə əlaqəni, həmçinin uşağın digər xəstəlikləri (məsələn, mədə-bağırsaq traktının xəstəlikləri) ilə əlaqəni təklif edirlər. Autizm adətən 3-4 yaşından əvvəl diaqnoz qoyulur, ilk əlamətlər artıq körpəlikdə görünə bilər. Tam sağalma qeyri-mümkün hesab edilir.
Autizmli uşaqlarla qarşılaşma sıxlığımız nə qədərdir bəs?
Autizmin yayılması ilə bağlı məlumatlar xəstəliyin diaqnozu və təsnifatına müxtəlif yanaşmalar səbəbindən əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Müxtəlif məlumatlara görə, autizm spektrinin pozulması nəzərə alınmadan uşaqların 0,1-0,6%-i autizmdən əziyyət çəkir, autizm spektrinin pozulması nəzərə alınmaqla uşaqların 1,1-2%-i autizmdən əziyyət çəkir. Qızlarda autizm oğlanlara nisbətən 4 dəfə az diaqnoz qoyulur.
Erkən yaşda autizm simptomları
• barmaq ucunda yerimək və dayanmadan əl çırmaq
• yeriyərkən anlamsız dairələr şəklində addımlamaq
• baş yelləmək
• tünlük yerlərdə panikaya düşmək
• göz təmasında olmamaq, çağırıldıqda reaksiya verməmək
• danışmağı bacarsa belə əli ilə yönləndirərək birşeylər göstərmək
• məhdud və rutin halına gəlmiş vərdişlər.
• takıntı halına gəlmiş əşyalara bağlanmaq və bunun kimi bəzi özəlliklər. Təbii ki bunları hər sıradan uşaqda görmək ehtimalımız var. Autizmli olanlarda isə qeyd etdiyim kimi, rutin halına gəlmiş şəkildə olur.
Amma bütün bunlara rəğmən autizmli insanlarla qarşılaşdıqda onların xəstə deyil özəl olduqları gerçəyini qəbullanmalı və buna görə münasibət bəsləməliyik.