9. Jan-Jak Russo insanın təbiətən azad və yaxşı doğulduğunu, lakin cəmiyyətin onu dəyişdirərək bərabərsizlik, rəqabət və paxıllıq yaratdığını düşünürdü. Ona görə insanlar təbiətdə daha sərbəst və xoşbəxt yaşayırdılar. Şəhər həyatı və sivilizasiya isə insanları bir-birindən üstün olmağa məcbur etdi və nəticədə azadlıq məhdudlaşdı.

Russo “ictimai müqavilə” ideyasında insanların həm azad qalması, həm də cəmiyyət daxilində qaydalarla yaşaması problemini həll etməyə çalışırdı. O hesab edirdi ki, insanlar şəxsi maraqlarından çox, bütün cəmiyyətin xeyrini düşünən “ümumi iradə”yə uyğun davranmalıdırlar. Belə olduqda qanunlar insanı əsarətə salmır, əksinə, ümumi rifah və həqiqi azadlıq yaradır.

Bununla yanaşı, Russonun fikirləri mübahisəli idi. Çünki “ümumi iradə” adı ilə insanları müəyyən davranışa məcbur etmək fərdi azadlığı təhlükəyə ata bilərdi. Buna görə sonrakı filosoflar fərdi seçim azadlığını daha çox müdafiə etdilər.