Birinci Qarabağ müharibəsində əsir və itkin düşən azərbaycanlıların taleyi barədə obyektiv araşdırmalar varmı?
Salam hər kəsə.
Bir müddətdir ki, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı əsir və girov götürülən azərbaycanlıların taleyi haqqında düşünürəm. Nədənsə bu mövzu son vaxtlar beynimdən çıxmır. Bir dəfə bu barədə məlumatlara rast gəldikdən sonra daha ətraflı araşdırmağa başladım və məni xüsusilə narahat edən bir sual ortaya çıxdı: 30 ildən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, həmin insanların taleyi barədə bu gün nə bilirik? Onlardan sağ qalanlar olubmu və onların sonrakı taleyi necə olub?
Müxtəlif mənbələrdə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı əsir və girov götürülmüş azərbaycanlıların sayının təxminən 3890–4354 nəfər olduğu qeyd edilir. Siyahılara baxarkən qadınların, yaşlı insanların və azyaşlı uşaqların da bu şəxslər arasında olduğunu gördüm. Xüsusilə azyaşlı qız uşaqları ilə bağlı məlumatlar məni çox düşündürdü. Qadınların sayının da kifayət qədər çox olduğu görünür.
Mənim mərhum atam da müharibə illəri ilə bağlı bəzi hadisələr danışırdı. Onun Kəlbəcər istiqamətində mülki insanların, o cümlədən qadın və uşaqların aparılması ilə bağlı eşitdiyi məlumatlar var idi. Təbii ki, bunların hamısının nə dərəcədə dəqiq olduğunu bu gün təsdiqləmək imkanım yoxdur. Sadəcə, həmin dövrdə baş verənlərlə bağlı ailəmizdə eşitdiyim məlumatlardan biri kimi qeyd edirəm.
Məni ən çox maraqlandıran məsələ isə budur: əsir və girov götürülmüş qadınların, uşaqların və yaşlı insanların sonrakı taleyi haqqında konkret və müstəqil araşdırmalar varmı?
Xocalı faciəsi haqqında kifayət qədər geniş məlumat və araşdırma mövcuddur. Lakin Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı əsir və girov götürülmüş digər insanların — xüsusilə qadınların və uşaqların — taleyi barədə Azərbaycan dilində, həmçinin ingilis və rus dillərində müstəqil və obyektiv araşdırmaları tapmaq mənə çətin gəlir.
Məsələn, dövlət qurumlarının və rəsmi təşkilatların saytlarında işgəncə, əsirlik və girov götürülmə halları haqqında müəyyən məlumatlar var. Amma mən daha çox müstəqil tədqiqat, jurnalist araşdırması, tarixçi və ya hüquqşünasların hazırladığı materiallar, şahid ifadələrinin sistemləşdirildiyi ciddi araşdırmalar axtarıram.
Bir məsələni də qeyd edim: bəzi yerlərdə İkinci Qarabağ müharibəsində iştirak edən bəzi şəxslərin Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı zorakılıq nəticəsində doğulmuş uşaqlar ola biləcəyi barədə fikirlərə rast gəlmişəm. Bununla bağlı isə heç bir ciddi sübut görməmişəm və bunu fakt kimi qəbul etmirəm. Sadəcə, belə iddiaların olub-olmadığını və bu mövzuda hər hansı ciddi araşdırmanın aparılıb-aparılmadığını bilmək istəyirəm.
Əgər bu mövzuda müstəqil, akademik, jurnalist və ya beynəlxalq təşkilatların hazırladığı araşdırmalar, kitablar, məqalələr, müsahibələr və ya arxiv materialları bilirsinizsə, zəhmət olmasa paylaşın. Azərbaycan, rus və ya ingilis dilində olması fərq etmir.
Xüsusilə əsir və girov götürülmüş qadınların, uşaqların və yaşlı insanların sonrakı taleyi barədə mənbələr axtarıram.
Məqsədim hansısa tərəfin təbliğatını aparmaq deyil. Sadəcə, 30 ildən artıq vaxt keçdikdən sonra həmin insanların başına nə gəldiyini mümkün qədər obyektiv və sənədlərə əsaslanaraq öyrənmək istəyirəm.
Bir müddətdir ki, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı əsir və girov götürülən azərbaycanlıların taleyi haqqında düşünürəm. Nədənsə bu mövzu son vaxtlar beynimdən çıxmır. Bir dəfə bu barədə məlumatlara rast gəldikdən sonra daha ətraflı araşdırmağa başladım və məni xüsusilə narahat edən bir sual ortaya çıxdı: 30 ildən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, həmin insanların taleyi barədə bu gün nə bilirik? Onlardan sağ qalanlar olubmu və onların sonrakı taleyi necə olub?
Müxtəlif mənbələrdə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı əsir və girov götürülmüş azərbaycanlıların sayının təxminən 3890–4354 nəfər olduğu qeyd edilir. Siyahılara baxarkən qadınların, yaşlı insanların və azyaşlı uşaqların da bu şəxslər arasında olduğunu gördüm. Xüsusilə azyaşlı qız uşaqları ilə bağlı məlumatlar məni çox düşündürdü. Qadınların sayının da kifayət qədər çox olduğu görünür.
Mənim mərhum atam da müharibə illəri ilə bağlı bəzi hadisələr danışırdı. Onun Kəlbəcər istiqamətində mülki insanların, o cümlədən qadın və uşaqların aparılması ilə bağlı eşitdiyi məlumatlar var idi. Təbii ki, bunların hamısının nə dərəcədə dəqiq olduğunu bu gün təsdiqləmək imkanım yoxdur. Sadəcə, həmin dövrdə baş verənlərlə bağlı ailəmizdə eşitdiyim məlumatlardan biri kimi qeyd edirəm.
Məni ən çox maraqlandıran məsələ isə budur: əsir və girov götürülmüş qadınların, uşaqların və yaşlı insanların sonrakı taleyi haqqında konkret və müstəqil araşdırmalar varmı?
Xocalı faciəsi haqqında kifayət qədər geniş məlumat və araşdırma mövcuddur. Lakin Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı əsir və girov götürülmüş digər insanların — xüsusilə qadınların və uşaqların — taleyi barədə Azərbaycan dilində, həmçinin ingilis və rus dillərində müstəqil və obyektiv araşdırmaları tapmaq mənə çətin gəlir.
Məsələn, dövlət qurumlarının və rəsmi təşkilatların saytlarında işgəncə, əsirlik və girov götürülmə halları haqqında müəyyən məlumatlar var. Amma mən daha çox müstəqil tədqiqat, jurnalist araşdırması, tarixçi və ya hüquqşünasların hazırladığı materiallar, şahid ifadələrinin sistemləşdirildiyi ciddi araşdırmalar axtarıram.
Bir məsələni də qeyd edim: bəzi yerlərdə İkinci Qarabağ müharibəsində iştirak edən bəzi şəxslərin Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı zorakılıq nəticəsində doğulmuş uşaqlar ola biləcəyi barədə fikirlərə rast gəlmişəm. Bununla bağlı isə heç bir ciddi sübut görməmişəm və bunu fakt kimi qəbul etmirəm. Sadəcə, belə iddiaların olub-olmadığını və bu mövzuda hər hansı ciddi araşdırmanın aparılıb-aparılmadığını bilmək istəyirəm.
Əgər bu mövzuda müstəqil, akademik, jurnalist və ya beynəlxalq təşkilatların hazırladığı araşdırmalar, kitablar, məqalələr, müsahibələr və ya arxiv materialları bilirsinizsə, zəhmət olmasa paylaşın. Azərbaycan, rus və ya ingilis dilində olması fərq etmir.
Xüsusilə əsir və girov götürülmüş qadınların, uşaqların və yaşlı insanların sonrakı taleyi barədə mənbələr axtarıram.
Məqsədim hansısa tərəfin təbliğatını aparmaq deyil. Sadəcə, 30 ildən artıq vaxt keçdikdən sonra həmin insanların başına nə gəldiyini mümkün qədər obyektiv və sənədlərə əsaslanaraq öyrənmək istəyirəm.
sən də yaz