“Sözaltı”nda cümlə yazan “şizofren”lər- TƏQDiMAT
Azərbaycan internet məkanında çox yayılmasa da, sözlüklər virtual dünyanın ən maraqlı hissələrindən biridir. Bu marağı nəzərə alaraq, Ailəm.az Azərbaycanın ilk sözlüklərindən olan “soz6.com”un yaradıcısı “Timidus”la sözlük barədə söhbətləşib.
- Əvvəlcə “sözlük” anlayışının nə olduğundan başlayaq, sözlük tam olaraq nədir? Nə deməkdir?
- “Sözlük” bildiyiniz kimi lüğət deməkdir, bizim nəzərdə tutduğumuz da aşağı-yuxarı bu mənadadır. Bütün sözlərin, əşyaların, hərəkətlərin, hadisələrin mənalarının izah olunduğu yer. “Sözaltı Sözlük”ə gəldikdə isə bizim tərifimiz “sözaltı - sözlük mottosu “bilgi gücdür!” olan və istifadəçilər tərəfindən dinamik olaraq inkişaf etdirilən Azərbaycan dilli interaktiv ensiklopediya”dır.
- “Sözaltı Sözlük” nə vaxt, hansı məqsədlə və necə yaranıb?
- “Sözaltı Sözlük” 2012-ci ilin mart ayında yaranıb. ilham qaynağı türklərin “ekşi sözlük” sözlüyü olub. Başlanğıcda məqsədimiz vaxtımızı səmərəli keçirmək idi. Fikirləşdik belə bir şey açaq, həm yazaq, həm öyrənək. Sonra auditoriyası artmağa başladı və məqsədimiz də buna uyğun olaraq formalaşdı. Məqsəd Azərbaycan dilli böyük onlayn ensiklopediya qurmaqdır bir növ. Çünki Azərbaycanda bu sahə çox zəifdir, lazım olan məlumatı tez və asan formada tapmaq çətindir.
- Sözlüyün “Vikipediya” ilə oxşar və fərqli cəhətləri hansılardır?
- “Vikipediya” ilə “Sözaltı”nın oxşar cəhətləri ikisinin də bilgi qaynağı olmasıdır, fərq isə odur ki, bizdə subyektivliyə də icazə verilir. Yəni məsələn hansısa bir film haqqında “Vikipediya”da məlumat tapa bilərsiniz, ancaq “Sözaltı”da o filmi izləyənlərin fikirlərini, hisslərini də tapa bilərsiniz, bu, artıq subyektivlikdir və buna ehtiyac da var. Məsələn, hansısa kitabı oxumamışdan əvvəl “Sözaltı”dan sizdən başqa o kitabı oxumuşların fikrini də öyrənə bilərsiniz. Bundan başqa, “Sözaltı”da hadisələr, hisslər, hərəkətlər və s. haqqında da başlıq açıla bilər, ancaq Vikipediyada yox. “Sözaltı”da kimlərisə tənqid edə bilərsiniz, məsələn, hansısa yazıçını, müğənnini, hansısa təşkilatı və s.
- “Sözaltı” adı necə yaranıb bəs?
- Əslinə qalsa heç hardan. Lahiyəni hazırlamaq qərarına gəlmişdik ancaq ad tapa bilmirdik. “Yeraltı” deyə ad fikirləşmişdik, yəni normal cəmiyyətdən fərqli qaydaların, əxlaqın olduğu gizli bir yer kimi. Ancaq necə oldusa, sözaltı adına keçdik, mənası isə bir növ sözaltından, sətiraltından söz deməkdir, satira kimi yəni. Mətnlərinizin altında tənqid yatır, oxuyan isə onu təriflədiyinizi sanır kimi bir şey. Ada qərar verə bilməyib bunu müvəqqəti seçmişdik, sonra sözlük gözlədiyimizdən daha çox insana yayıldı deyə adı da dəyişmədik artıq oturuşmuşdu deyə.
- “Sözaltı”da yazar ola bilmək üçün nə etmək lazımdır? Hansısa qaydalar toplusu var?
- Bəli var. Yazar olmaq üçün üzv olub müxtəlif başlıqlara 10 yazı yazılır. Əgər qaydalara uyğun yazılıbsa, üzv yazar olaraq təsdiqlənir və aramıza qatılır. Qaydalar isə sadədir, mümkün qədər bilgi verməyə çalışmalısınız, biz buna tərif deyirik. Yazdığınız başlığı tərif etməlisiniz, nədir? Kimdir? Hardadır?
- Bəs “Sözaltı” kimlərdən ibarətdir?
- Artıq hardasa üç ildir ki, “Sözaltı” sözlük var. Bu müddət ərzində dünyanın müxtəlif yerlərindən müxtəlif dünya görüşlü yazarlar aramıza qatılıb. Yazarlar daha çox 20-30 yaş aralığındakı gənclərdən ibarətdir. ilk başlarda yazarların çoxu Azərbaycandan xaricdəki tələbələr və yaşayanlardan ibarət idi, çünki biz özümüz və tanıdığımız insanlar çoxu xaricdə yaşayırdı. Daha sonra isə Azərbaycanda yaşayan üzvlərin də sayı artdı, indi təxminən yarı-yarıyadır. Xarakteristikaya gəldikdə isə sözlük yazarları olduqca müxtəlifdir. indiyə qədər aramıza qatılmış 4-5 min üzvdən sadəcə 600 nəfəri yazar olaraq təsdiqlənib. “Sözaltı” üçün 600 nəfərdən ibarət şizofren demək səhv olmazdı. Çünki o, bəzən kosmopolit, bəzən milliyətçi, bəzən feminist, bəzən maskulist, bəzən antimilitarist, bəzən faşist, bəzən anarxist, bəzən dövlətçi, bəzən təkamülçü, bəzən inanclı, bəzən homoseksual, bəzən homofobik, bəzən sxolastik və ya dogmatik, bəzənsə rasionaldır. Müəyyən bir xarakteristika verilə bilməz, qısacası. “Sözaltı”dakı hansısa bir yazılanı oxuyub ona nifrət edə bilər və eləcə də, başqa bir yazını oxuyub ona bağlana bilərsiniz, çünki müxtəlif şəxsiyyətlərin fikirlər toplusudur sözlük.
- Deyirlər yazarların çoxu ateist, inancsızlardan ibarətdir, bu, nə dərəcədə düzgünür?
-Düzdür. Elə bir həqiqət var kimi görünür, biz heç kimi sorğuya çəkib “dini inancın nədir?” - deyə sorğulamırıq, ancaq yazılanlardan bu nəticəyə gəlmək olar. Bu şəraitin yaranması üçün hansısa cəhd olmayıb, spontan olaraq yaranıb.
- Sizin barənizdə “heç nəyi bacarmayıb hər şeyi pisləyənlər” deyirlər...
- Pisləmək deməzdim. Tənqid deyərdim. Bu ikisi arasındakı nüansı görməyi bacarmaq lazımdır. Təəssüf ki, Azərbaycan təfəkküründə tənqid hələ də öz yerini tapa bilməyib, tənqidə qarşı bir senzura var. Sözlükdə isə yazarlar özlərini cəmiyyətin bu təfəkküründən təcrid edib, olmaq istədikləri dünyaya keçərək tənqidlərini edirlər.
Heç nəyi bacarmayanlar hissəsinə gəldikdə, bununla razılaşmazdım. Hətta aramızda necə güclü gənclərin olduqlarını öyrənsələr, təəccüblənərdilər deyərdim. Aramızda gənc tələbələr, magistrlar, doktorantlar və təhsili başa vurub işləyən həkimlər, mühəndislər, vəkillər, ədəbiyyatçılar, ssenaristlər var. Məncə “heç nəyi bacarmayanlar” demək bir az ədalətsiz olardı. Sadəcə anonim olaraq yazdıqları üçün əsl kimlikləri arxa plandadır, yazdıqları sarkastik, yumor dolu tənqidləri ön planda olduğu üçün belə fikir yaranır.
- Anonimlik demişkən, niyə anonim?
- Bəli, anonim. Bunun bir çox səbəbi var. Birincisi anonim olaraq yazdığınızda azad olmuş olursunuz, sizin əsl kimliyinizə olan müsbət və mənfi fikirlər arxa plana keçmiş olur. Fikirləriniz sizin əsl kimliyinizə bağlı olaraq, lazım olandan artıq və ya əksik dəyər görmür, fikirləriniz tam olaraq nəyə layiqdirsə, o dəyəri görür. ikincisi isə anonim olaraq siz şəxsi təcrübələrə dayanaraq istədiyinizi yaza bilərsiniz, bir növ psixoloq və ya rahiblə söhbət kimi. Bu isə yazarlara rahat mühit yaradır.
- Bəs senzura nə dərəcədədir? Hər kəs hər istədiyini yaza bilər ya necə?
- Hər nə qədər bütün yazarlar qəbul etməsələr də, “sənin azadlığın, bir başqasının azadlığının bitdiyi yerə qədərdir” ifadəsinə dayanaraq müəyyən dərəcədə senzura tətbiq edilir. Yazara və sözlüyə hüquqi problemlər yaradacaq dini-siyasi təhqirlərdən uzaq durulur, bu formada yazılmış “entry”lər silinir. “Sözaltı”nın öz əxlaq normaları var, hansı ki, cəmiyyətdə qəbul edilən əxlaq normalarından daha geniş formada, bu əxlaq normalarının xaricinə çıxıldığı zaman da yazılan “entry” silinir.
- “Sözaltı”nın gələcəyini necə görürsünüz? indiyə qədər hansısa tədbirlər keçirilibmi və ya keçirilməsi planlanırmı?
- “Sözaltı”nın gələcəyini böyük bir “online” ensiklopediya, fikir alış-verişi bazası və böyük bir topluluq kimi görmək olar. Təxminən bir il əvvəl üç “Sözaltı” yazarı APA TV-nin “Bizim şəbəkə” verilişinə qatılmışdıq. indiyə qədər keçirilmiş tədbirlərə gəldikdə isə qeyd etdiyim kimi yazarların və əsasən də idarə heyətinin böyük bir hissəsi müxtəlif ölkələrdə yaşadıqları üçün bir yerə gəlib görüşmələri çətin alınır, ancaq fərqli ölkələrdə kiçik görüşlərimiz olub və ümid edirəm, bu, davam edəcək.
href="http://ailem.az/read/9271" style="rgba(25,148,218, 0.8
" target="_blank" class="sonses" rel="nofollow">http://ailem.az/read/9271)qeyd: müsahibəni verən "əjdahamız" bizi şizofren deyə cəmiyyətə təqdim edib.son cümlə ilə bunu yumşaltmağa çalışsa da müsahibənin başlığı elə bu ifadə ilə də gedib -* “Sözaltı” üçün 600 nəfərdən ibarət şizofren demək səhv olmazdı. * Çünki o, bəzən kosmopolit, bəzən milliyətçi, bəzən feminist, bəzən maskulist, bəzən antimilitarist, bəzən faşist, bəzən anarxist, bəzən dövlətçi, bəzən təkamülçü, bəzən inanclı, bəzən homoseksual, bəzən homofobik, bəzən sxolastik və ya dogmatik, bəzənsə rasionaldır. Müəyyən bir xarakteristika verilə bilməz, qısacası.






