the murders in the rue morgue

1. edgar allan poe tərəfindən yazılan və yazılması ilə dedektiv janrının əsası qoyulan hekayə. ilk dəfə olaraq 1841-ci ildə graham's magazine jurnalında dərc edilib.

(bax: morq küçəsində qətl)

2. *edgar allan poe*nin zəkasının şahidi oluruq əsərdə. bir giriş səhnəsi var ki aldığım zövq hissi az qala ağladacaqdı məni. şahmatı ya da güclü şahmat oyunçusunu bir mənada itin götünə soxub çıxarır ilk başda. zəkasının itiliyi və bunu izah edə bilmə forması ləzzət edir.
daha sonra əsərə keçir, hansı ki ədaha giriş səhnəsi var yenə, qarşı tərəfin düşüncələrini oxuyur obrazlardan biri.
*conan dayl* *sherlock holmes* üçün ilham qaynağını bu əsərdən alıb.

3. bir neçə (baxma: conan doyle) kitabı oxumuş biri olaraq, gec kəşf etdiyim (bax: edgar allan poe) tərəfindən yazılmış bilinən ilk dedektiv hekayədir. baş rol qəhrəmanı sherlock ilə eyni xüsusiyyətlərə malik olan (baxma: auguste dupin)-dir. lakin hadisələr onun dilindən yox kitabçıda tanış olduğu bir dostu tərəfdən danışılır. edgar allan poe əsasən bu janr üçün (baxma: raven) romanı ilə tanınsa da bu hekayə həqiqətən də qatilin ortaya çıxmasına qədər mükəmməl irəliləyirdi. fransa küçələri, gothic ab-hava və ətrafı bürümüş yoxsulluq arasında cərəyan edən hekayə mükəmməl başlanğıc edir. qatili tapmaq isə hər zaman kimi çətin məsələdir polislər üçün. çünki heç bir sübut yoxdur. lakin polis öz şərəfini qorumaq üçün artıq birini həbs etmişdilər. bu arada ortaya çıxan dupin gərçəyin quyunun dibində deyil dalğanın ən dik ucunda ola biləcəyini xatırladır. hekayə 60-70 səhifəlikdir.

lakin dediyim kimi sherlock hekayələrini oxuduğum üçün mənə maraqsız gəldi və son hissələrdə qatilin fantastikləşdiriməsi xoşuma gəlmədi. hərdən (bax: çingiz abdullayev) -in yaratmış olduğu (bax: dronqo) personajının dupin-dən ilhamlanmış olsaydı cəmiyyətin verdiyi reaksiyaları düşünürəm. yəqin ki, çoxluq ç.abdullayevə dəstək olmazdı. plagiatçı, əmək oğrusu və bir çox nüanslar dilə gətirilərdi. halbuki, ingilislər hər zaman edgar allan poe-nun yaratmış olduğu dupin obrazını məsxərəyə qoyur və onu alçaldaraq sherlock-u yuxarılara qaldırmağa çalışırlar.

amma yəni ki, bu hekayə sadəcə conan doyle-a təsir etməyib. agatha christie-nin yaratmış olduğu poirot obrazının ortaya çıxmasına səbəb olub. bundan savayı hekayənin izləri franz kafka-dan charles baudelaire-ə, ondan da jules verne-ə qədər uzanıb. düşünə bilirsiz qısa bir hekayə nə qədər yazara ilahm verib ? həmçinin 10-15 səhifəlik the tell-tale heart adlı hekayə də dostoyevski-nin crime and punishment romanına təsir edib.

the murders in the rue morgue

Yalnız deyilsən!