Sözaltı Sözlük - Azərbaycandilli Fikir Ensiklopediyası

+14 əjdaha

3. irəli sürülən nəzəriyyənin elmi ola bilməsi üçün "yanlışlanabilən"(falsiable) olmalı olduğunu iddia edən nəzəriyyə. Bir teoriya o zaman elmi olur ki, onun yanlışlana bilmə imkanı olur. Qalanları elmi nəzəriyyə yox, taftalogiyadır. Məsələn, "Bütün qu quşları ağdır" deyirsən və qara qu quşu tapırsansa buna iki cür şərh vermək olar:
1. Qara qu quşu tapdığıma görə deməli "Bütün qu quşları ağdır" iddiası yalandır.
2. Tapdığım quş qara rəngdə olduğuna görə bu quş qu quşu deyil, çünki, bütün qu quşları ağdır.

1-ci şərh elmi(scientific) şərhdir və nəzəriyyənin yanlışlana biləcəyini göstərir. 2-ci şərh isə taftalogiyadır, çünki iddianı qəti bir hökm kimi qəbul edir və onun əksini deyən hər şeyi səhv sayır.

Pozitivstlərin fikrincə, hər nəzəriyyənin səhv olma ehtimalı olmalıdır. Bir nəzəriyyənin inkişaf etdirilməsi üçün onun səhvlərini tapmaq daha effektivdir. Məsələn, dünyadakı bütün qu quşların ağ olduğunu təsdiqləyici nümunələr toplamaq qeyri-mümkündür. Milyonlarla ağ qu quşu var, bunların hamısını dənə-dənə yoxlayıb iddianın düz olduğunu təsdiqləməkdənsə, qara qu quşu axtarmaq lazımdır.

+3 əjdaha

1. bu sifarişi verən: mağdurbaykuş sosiologiya elminin də banisi olan ogüst kontun yaratdığı fəlsəfi cərəyan, istiqamət. o, fəlsəfi biliklərin elmi əsaslarda qurulmasına cəhd göstərmişdir. kont hesab etmişdir ki, fəlsəfəni yoxlanılmamış və ya mücərrəd məzmunlu anlayışlardan azad etmək, onları faktlara əsaslanan biliklə əvəz etmək gərəkdir. bu fikirlər kontun davamçıları herbert spencer və john stuart mill tərəfindən davam etdirilmişdir. bu dövr kontizm adlanır
pozivitizmin maxizm adlanan 2-ci mərhələsi 19-cu əsrin ikinci yarısına təsadüf edir və e. max və richard avenariusun adı ilə bağlıdır.
3-cü, neopozitivizm mərhələsi isə 20-ci əsrin 20-ci illərinə təsadüf edir. dövrün görkəmli nümayəndələri moritz schlick, rudolf carnap və ludwig wittgenstein olmuşdur. ənənələri davam etdirən neo-pozitivizstlər verifikasiya prinsipindən çıxış edərək fəlsəfi biliklərin üzə çıxarılması üçün burda işlədilən sözlərin təftişinin aparılmasını vacib buyurmuşlar.