1. maddə nədir? maddə zərrəciklərdən ibarətdir. zərrəciklər bölünə bilir və ən elementar zərrəciklər kvarklardır. ancaq keçən əsr kvant mexanikası maddə zərrəciyinin dalğa kimi davrandığını və sadəcə müşahidənin nəticəsində zərrəciyə çevrildiyini bizə göstərdi. bir daha özümüzə sual verək. maddə nədir? işıq dalğadır. ancaq həm də zərrəcikdir. işıq dualistik təbiətə malikdir və bir fizika hadisəsində dalğa kimi davranırsa digərində zərrəcik kimi davrana bilər. nyuton işığın korpuskulyar nəzəriyyəsini, huygens isə dalğa nəzəriyyəsini yaratmışdı ancaq heç biri işığın həm dalğa həm də zərrəcik olduğunu düşünməmişdi. düşünən eynşteyn oldu. bundan sonra ailəsi fransanın ən ziyalı ailələrindən biri olan louis de broglie eyni şeyi maddə zərrəcikləri haqqında düşünməyə qərar verdi. işıq dalğası yəni dalğa zərrəcik kimi davranırsa niyədə zərrəcik özü dalğa kimi davranmasın? de broglie fəlsəfə oxumuşdu və varlığın nə olduğu ilə bağlı gənc yaşlarından bəri düşünürdü. maddə zərrəciyinin dalğa kimi davranma fikrini ortaya atması təəccüblü deyildi. ardınca cüt yarıq təcrübəsi de broglie tərəfindən düşünülən nəzəriyyənin doğru olduğunu təsdiq etdi. dalğa funksiyasının çökməsini isə izah edən bir neçə şərh var; (bax: many world interpretation) (bax: pilot-wave interpretation) dalğa funksiyasının tənliyini yazan isə schrödinger oldu.

not: verdiyim bkz'larda məlumat var ətraflı.