internetdəki keyfiyyət anlayışı



facebook twitter əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. insanın keyfiyyət anlayışının təməlində "funksionallıq" iddiası olsa da keyfiyyət sözü sadəcə funksionallıq, dayanıqlılıq və ergonomi kimi normalda fiziki obyeklərdə görmək istədiyimiz müsbət özəlliklərdən ibradət deyil. ibarət deyil deyirəm halbuki ibarət olmalıdır.

    keyfiyyətin bir digər və üstünə deyəcəyim anlamı "luks"vari olmasıdı. luks da çıxış anlamlarından bağımsızlaşmış və anlamlarından bir qismini "keyfiyyət"ə dövr etmiş bir anlayışdı ancaq luksun özündən danışmayacam -ki, yersizdi. bu səbəbdən keyfiyyət bu deyəcəklərimdə "həm funksional həm də imtiyazlı(ayrıcalıqlı)" anlamlarına sahibdi. bu anlamları əhatə edərkən bir çox problemə də yol açan bir anlayışdı. tərif buydu. gələk bu keyfiyyəti axtarmağımıza:

    keyfiyyəti axtararkən üç qapını döyürük;
    +işimə yaramalıdı
    +üstündə əmək olmalıdı
    +üstündə əmək olduğunu bəzi kütlələr görməməlidi
    qapıların sırası da aşağı-yuxarı belədi.

    gördüyünüz kimi yenə qapıların sırası ilə;
    -subyektiv(öznel)
    -həm subyektiv həm obyektiv
    -obyektiv

    özəlliklərə sahib və bu arayışın sonunda "subyektiv olaraq keyfiyyətli deyilənin subyektiv olaraq həyata keçirilə bilməsi" mövzusu var. danışmaq istədiyim yerlər burada gizli.

    üçüncü qapı ən qəribəsi olsa da sırası ilə germək istəyirəm və qapıları incələyərkən misal da gətirmək istəyirəm.

    ilk misalım game of thrones.

    serial keyfiyyətli, görək axtarışımıza necə çatırıq.
    ilk qapının işə yaraması:
    serial içində digər başqa seriallarda tapa bilməyəcəyimiz şeyləri tək səfərdə toplamış kimidi. fantastik, realist, siyasi, gərgin, görkəmli, ayrıntılı, zəkicə, gülməli, ciddi, zəngin, kasıb... haradasa hamısı var.
    bu səbəbdən ilk qapıdan keçərkən çox da zorlanmır serial.

    ikinci qapı:
    serial, açıq aydın böyük bir qrubun işidi və serialın bölüm sayı, saydığım konseptlər, vs. şeylər üstündə nə qədər işlədiklərinin göstəricisidi.
    (serial ikinci qapını qıraraq keçir).

    və gəldik ən müzakirəli qapıya:
    "üstündə əmək olduğunu görməyənlən kütlələrin varlığı"
    xeyr, game of thrones izləməyən/eşitməyən və/və ya bununla "dik duruşlarını pozmayan" insanlardan bəhs etmirəm
    birbaşa izləyənlər içindən çağırırıq bu kütləni ən azından önə atdığım fikir budu.

    "bu yeri yetərincə anlamır" və ya "jon snow yaraşıqlı deyə izləyən çoxdu" deyərkən alınan sosyal zovqdən danışıram. "eh əjdərha deyə izləyir millət ona görə sıxılır, mən siyasətinə görə izləyirəm."

    qısacası "bu şeyi mənim anladığım dərəcədə anlamayanlar var" dediyimiz anda, bəhs etdiyimiz şey ilk iki qapıyı keçmiş və üçüncü qapıya gəlmiş deməkdir. ən çox gəldiyim qapıdır bu arada və bunları düşünərək milləti "gömmesi" çox həzz verir.

    gələk anlamların bizdəki izdüşümlərinə.
    keyfiyyətli şey işə yaramalıdır, işə yaramayan heç bir şey keyfiyyətli deyildir. onda internetdəki keyfiyyət anlayışımız ən başda bəzi funksional əksikliklərdən doğur.
    bu əksiklik seriallar olmaq məcburiyyətində deyil.
    bir məqalə və ya musiqi də ola bilər.
    yəni pncə bizdə bir şeyin əksik olması lazımdır ki, keyfiyyətə çata bilək.

    tələlərin ilki buradadı:
    heç birimiz keyfiyyətli arabesk rap dinləmirik. çünki əksikliyi yoxdu. demək ki, arabesk keyfiyyətli ola bilməz amma bu əksikliyi çəkən bir kütlə üçün bu rap'də keyfiyyətli bir parça olmalıdır.
    arabesk rap hənüz sizin ilk qapınızdan içəri girmir. bu səbəbdən keyfiyyətli olyub-olmadığını düşünmək anlamsızdı, hətta gülməli. bu səbəbdən bəzən keyfiyyətli arabesk rap sizin üçün yumor link ehtiyyacınızı qarşılandığı rap ola bilir.
    yəni keyfiyyət anlayışımızın içindəki "funksionallıq" tələsinə diqqət etsəniz dəyərləndirmələrin böyük bir qisminin hətta daha başlarkən xətalı olduğunu rahatca görə bilərsiniz.

    ikinci tələmiz ikinci qapıda:
    "üstündə əmək olmalıdı" anlayışı, ilk qapıyı doğrulamaq üçün istifadə edilə bilər.

    nümunələrim: çox gerçəkçi yağlı tablolar link
    bu tabloların ikinci qapını zorlayacaqların məlum. ancaq bu tablolar eyni zamanda bu özəllikləri ilə birinci qapını da doğrulaya bilər. "necə olur ki, mayedəki işıqları görüb də çəkib bu adam?" və ya "o saçları tək tək necə çəkib?" vəziyyəti. "nə çox işləyib üstündə" ikinci qapının mövzusuykən "necə bunu edəcək qərarları verib?" vəziyyəti ilk qapıyla əlaqəlidi. işimizə yarayır bu sual, anlayışın anatomiyasına marağımızın oyanmasını icra edir. bu ayarışda olduğumuzu, bu əksikliyimizin ancaq "bu nə işə yarayar?" deyə sual verərkən fərqinə varırıq.

    çünki bu şəkildə link gördüyünüz körpü o tablolardan daha çox əmək, diqqət və ustalıq tələb etməsinə rəğmən, işimizə yaramadığı üçün axtardığımız şəkillər içində çıxmır. əmək sizin işinizə yaramırsa keyfiyyətli deyildir. bu səbəbdən əməyi görmək üçün bir şeyin keyfiyyətli olduğunu bilməniz qeydi-mümkündür.

    gələk üçüncü qapıdakı tələyə:
    deyəsən ən barizi burda, ümumən götürəndə də bundan şikayət edirik;

    ilk iki qapıyı problemsi keçən faktın heç bilinməməsi/anlaşılmaması ilə keyfiyyətinin doruğa çıxması.
    yetəri qədər izbe qalabilmiş bir kafe, 100k'dan az abunəyə sahib bir youtube'un dib kanalı, az izlənmiş haqqında danışılmayan bir serial, sadəcə min insanın dinlədiyi bir stoner rock qrupu.
    bunların keyfiyyəti bu sifətləri ilə ölçülənməyəcəyi halda bunlarsız ölçmədən izləmir, dinləmir, getmirik.

    bunun ardında "ilk iki qapıyı keçdiyi halda, bu qapılardan keçdiyi qərarının sizin vermiş olmamanız"dan qaynaqlanan bir kontrol Əksikliyi var.
    hərkəsin sevdiyini sevməmə durumunun ardında egonun böyüklüyünü axtarırıq əlbəttə amma adresləyə bildiyimizi də deyə bilmərik məncə.

    bu egoya zərər verən vəziyyətin kontrol əksikliyindən qaynaqlandığını düşünürəm. dostunuz game of thrones izləmir çünki onun ilk iki qapıdan keçməsinə izn vermədən çoxdan o qapıları keçdiyini deyirsiniz və bu "onsuz edilmiş" dəyərləndirmədən məmnun deyil.

    bu səbəbdən ilk qapıdakı əksikliyi aradan qaldıracaq başqa bir fakt axtaracaq, başqa bir serial və ya başqa bir marka ağıllı telefon. çünki "keyfiyyət-kontrol" ikilisi obyektivdən başlamalıdı, xatırladınızmı?

    obyektivdən başlamayan bir keyfiyyət axtarışı ancaq ikinci qapıdan "əksikliyin fərqinə vararaq" ola bilər. sizə bunun deyildiyini xatırlayın;

    "ya o qədər işləyiblər üstündə, nə ediblər deyə bir baxım dedim"

    bu bir çox hollywood filmini ikinic qapıdan ilk qapıya keçiş yaradaraq izlədən durumdu. yəni game of thrones o qədər şaşalı ki(ya da yüzüklerin efendisi, matix, harry potter) "bu qədər işləyəcək nə vardı? nəyin tatvası bu?" deyə sual verdiyinzə sizə obyektiv əksikliyinizi göstərəcək. sizi ikinci qapıdakı tələyə çəkəcək faktlardı bunlar.

    bu səbəbdən obyektiv olaraq keyfiyyətli olduğu söylənilmiş bir fakta soyuq baxacağıq. çünki o "bizim keyfiyyətimiz" deyil -ki, bu da edilən digər xətalar qədər böyükdü.
    son olaraq da keyfiyyətsiz məzmuna deyinib izacə istəyəcəm.

    enes batur, "o hayat benim" serialı, isyankar26'ın "argentina qasırğası" adlı parçası. bunlar mənim keyfiyyətsiz dediyim şeylərdi. bunların yanında:
    doctor who
    black mirror
    walking dead
    kimi şeylər də haradasa və ən azından yuxarıda saydıqların qədər keyfiyyətsiz gəlir mənə.
    bunların tək tək analizini edib keyfiyyətsiz olduqlarını sübut edəcək halda deyiləm.
    insanlar da sevmədikləri, keyfiyyətsiz dedikləri və bunu müdafiə edəcək faktları çox aydın şəkildə bəzi nəticələrlə o hala gətirir. sevgiyimiz və ya keyfiyyətsiz olduğunu düşündüyümüz şeylərdən çox, sevmədiyimiz şeylər üzərində daha çox sözləyəcək şeyimiz var.


    velhasılı deyəcəyim son şey budu ki:

    insan nəyi sevib nəyi sevməyidini çox yaxşı incələməlidir. bu mövzuda təmbəllik etməməli. bu sadəcə seriallar, musiqilər kimi zərərsiz şeylər deyil, siyasət kimi dəyərləndirməsi ən həssas faktları da daha sağlam ələ almamız lazımdı. nəysə.


sən də yaz!