mağara



əjdaha lazımdı   googllalink

    1. deməli hələ də niyə mağara başlığı yoxdu çaşdım qaldım.
    mağara yeraltında günəş ışığının çata bilmədiyi və bir insanın rahat keçə bildiyi yerlərdir.mağara haqqında elmi araşdırma edən sahə spelologiyadır.mağarlar insanoğlunun ilk evi, sığınacağıdır. müəyyən fəlakətlərdən qorunmaq gizlənmək üçün istifadə edilmişdi.
    eyni zaman da temperaturun sabit olması da mağaraların seçim səbəblərindən biridir.
    indi biraz mağaraların fiziki özəlliklərindən deyim sizə.mağaralar ümumi dünya üzərində karstik bölgələrdə rast gəlinir. səbəb olaraq karstik örtüyün su ilə təması zamanı tez əriməsi və suyun özünə yol tapıb axıb getməsidir. yani su gelir yığılır bir yerde sonra su yol tapıb özünə mağaranın oluşumunu başladır.
    ona görə karstik ərazilərdə çaya və bənzərlərinə rast gəlmək olmur.
    mağaraları 4 gruba bölmək olar.
    1.kastik mağaralar, yuxarda yazdığım kimi
    2.lava mağaraları, lavaların axıb əmələ gətirdiyi mağaralar.
    3.dənizaltı mağaralar,dənizlərdə ki okeanlardı ki sualtı mağaralar.
    4.buz mağaraları, buzlarda ki, əriyib altından axaraq əmələ gətirdiyi mağaralardır.

    təbii ki yenə azərbaycanda da bu sahə boş qalıb, heç bir araşdırma yoxdur bu sahədə. nə mağarların kəşfi nə də ki xəritələri.
    indi deyeceksiz bunun nə faydası var millətə sabah acından aboy yeyir insanlar. iqtisadı faydası mağaraları kəşf edib turizmə uyğun mağaraları turizmə açmaqdır. dünyanın bir çox yerində bunun nümunəsi var. elə yaxın türkiyədən tut uzaq amerikasına qədər.
    və ayrıca elmi araşdırmalar etmək mümkündür içərdə ki, yarasalar, qayaların növləri, içərdə ki heyvan cinslər üzərinə araşdırmalar aparılabilər.
    2. (bax: mağara kimyası)
    əvvəla, ca - kalsium, ca(oh)2 - kalsium-hidroksid və onun suda şəffaf doymuş məhlulu əhəng suyu adlanır.

    yəqin ki, əhəng suyunu çoxumuz görmüşük. biz qamış götürüb nəfəsimizi həmin suya versək, reaksiya aparmış olacağıq. hansı ki, co2 - karbon qazının təyini reaksiyasıdır:

    reaksiyadan alınan maddə adlanır kalsium-karbonat. əgər biz əmələ gəlmiş çöküntü üzərindən yenidən karbon qazı buraxsaq, onu həll olan turş duza - kalsium-hidrokarbonata çevirərik:

    həll olmuş karbon qazı ilə doymuş yeraltı sular əhəngdaşı təbəqələrindən sızıb onları həll edir və beləliklə mağara əmələ gəlir. kalsium-hidrokarbonat isə yenidən karbonata çevrilir:


    maraqlısı odur ki, su yeraltı mağaraların tavanında əhəng süxurlarına düşür və yenidən əhəngdaşı ayırır. beləliklə, mağarafa stalaktitlər - buz salxımları yaranır. su bu salxımlar üzrə hərəkət etdikcə salxımlar uzanır və qalın oxa çevrilir. aşağı tərəfdən də onlara stalaqmitlər uzanır, hansı ki mağaranın dibinə düşən su damcılarından əmələ gəlirlər.

    şəkildə də asqısı "tavan" olanlar, yuxarıdan başlayıb aşağıya doğru uzananlar stalaktit, əksi istiqamətdə olanlar - yerdən başlayıb yuxarı doğru istiqamətlənənlər isə - stalaqmitlərdir.
    zaman keçdikcə stalaqmitlər stalaktitlərlə birləşir və kolonlara bənzəyirlər. bu cür "cəngəllik"lərlə hündürlüyü 30 metrə çatan sta "ağac"lar görmək mümkündür.

    qeyd1: reaksiyalarda gördüyünüz s, l, g və aq hərfləri uyğun olaraq s-solid-bərk, l-liquid-maye, g-gas-qaz, aqreqat hallarını göstərir aq-aqueous solution-sulu məhlul deməkdir.
    qeyd2: mağara kimyası təbii ki, burda da bitmir. bu hələ başlanğıc idi, davamı mütləq olacaq.
    3. mağaralar - insanların min illər boyunca ehtiyac duyduqları və duyacaqları yerlər.

    1. mağaralar bizi çağırdı.

    başlanğıcda həyatda qalmaq üçün sığınacaqlara ehtiyac var idi və bu sığınacaqlar mağaralar idi. Təbiət -və ya tanrı- tərəfindən biz insanlara verilən mükəmməl qorunma məkanları idi bunlar. mağaralar bizi çağırdı və yorulan, təhlükədən qorunmaq istəyən atalarımız bu məkanlardan istifadə etdilər. onların içərisində çox rahat bir şəkildə yatır, oyanır, çoxalır, divarlarına rəsmlər çəkə bilirdik. təbiətin içərisində idilər lakin biraz da ondan fərqli idilər: öz xüsusi atmosferi, akustikası var idi. bura tam istədiyimiz yer idi, bura ev idi.

    və sonra hər şey dəyişdi.

    2. mağaraları unutduq və mağaralar bizi çağırdı.

    min illər keçdi. artıq daha güclü, daha ağıllı idik. öz yeməklərimizi daha rahat bir şəkildə əldə edə bilir, ibtidai səviyyədə də olsa evlər hazırlaya bilirdik. yırtıcılardan da düzəltdiyimiz alətlər vasitəsi ilə qorunurduq. artıq mağaralara ehtiyac yox idi, mağaralar köhnə dünyada qalmış şeylər idi, old-fashioned idi onlar. lakin ən başda da dediyim kimi: onlara həmişə ehtiyac duyacaqdıq. mağara mədəniyyəti içimizə, genlərimizə elə işləmişdi ki, bu mədəniyyət sayəsində yeni bir mədəniyyət qurduq. Tam aydın olmadımı? Açıqlayacam.

    Artıq mağaralar həmişə içərisində yaşadığımız yerlər yox, bəzən ziyarət etdiyimiz xüsusi, ilahi yerlər idi. islama görə, islamın peyğəmbəri ilk vəhyi burda almışdı. bir mağarada, hira mağarasında. ətrafdakı hər şeydən uzaqlaşan və mağarada günlər keçirən Məhəmməd aydınlandı, gerçəyi, tanrını gördü, dini düşüncəyə görə.

    yunan mifologiyası mağaralardan istifadə etdi bir çox hekayəsində. zeus bir mağarada doğulmuşdu. şamanizmdə yenidən doğulmanı təmsil edirdi mağaralar və platon mağaralardan ilhamlanaraq fəlsəfə tarixini sarsan bir alleqoriya yaratdı(mağara alleqoriyası). bir çox buddistin meditasiya üçün, dini rituallar üçün seçdikləri yer- mağaralar.

    Mağaralar artıq adi həyatda qalma məkanları deyildi. onlar yeni xarakterlər idi. insanları tərbiyə edən, onları doğru yola çəkən. onlara gerçəkliyi(tanrını) göstərən mentorlar idi mağaralar.

    sonra..

    3. mağaralar bizi çağırır, yenə.

    sonra unutduq. tamamilə unutduq. vəfasız bir övladın böyüyüb ata-anasını unutması, onlardan üz çevirməsi kimi biz də unutduq mağaraları. bizi qoruyan, həyatda saxlayan, həm fiziki həm də spiritual mənada bizə fayda verən mağaraları.

    amma artıq geri qayıtmaq vaxtıdı. mağaralara geri dönməyin tam zamanıdır(yox, fiziki mağaralardan bəhs etmirəm)

    mağaralara heç bənzəməyən o hündür binaların, internet içərisindəki milyardlarca bilginin içərisində sıxışıb qalan modern insanlar -bizlər- öz mağaralarımıza geri qayıtmalıyıq, daxili mağaralarımıza, iç dünyalarımıza. bu bir şəkildə olmalıdı. ya uzun müddət davam edən münzəvi həyatı ilə, ya da bu qarışıq həyata qısa bir ara verib 10 dəqiqəlik bir meditasiya etməklə. necə olacağına özünüz qərar verəcəksiniz, lakin mütləq olmalıdı.

    ancaq bu şəkildə özümüzü dinləyə, anlaya bilər və mağaralardan aya, marsa doğru səyahət edən insanlığın bir fərdi olaraq, məmnuniyət duyacağımız bir həyat yaşaya bilərik. diqqətlə qulaq asın, mağaralar bizi çağırır, yenə.


sən də yaz!