açıq çıxış



əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. (ing. open access)

    elmi araşdırma nəticələrinin onlayn hamıya açıq, pulsuz və əlçatan paylaşılması praktikasıdır. praktikanın təməlində bilgiyə çıxışın açıq olması inancı durur. elmi nəşriyyat sahəsində inanılmaz gəlirlər əldə edən nəşriyyatların (elsevier, springer-nature, və s.) bilginin axışı üzərinə qoyduğu sərhədləri qırmaq üçün sürətlənmiş hərəkatdır. belə ki, böyük nəşriyyatlar istehsal etdikləri nəşrləri minimum xərclə istehsal edib, maksimum qiymətə kitabxanalara satmaqdadır. heç də hamı bu nəhəng xərcləri ödəmək qabiliyyətində deyil (bir çox qərb universitetləri belə). nəticədə, biliyə çıxışda varlı və kasıblar arasında böyük bir fərq yaranır. bu fərq mövcud sistemi, üstünlükləri ayaqda saxlasa da, elmin ümumi inkişafı üçün, insanlıq üçün heç də arzuolunan deyil, çünki bilmək həmişə bilməməkdən yaxşıdır və elmi ədəbiyyat hamıya açıq olduqda daha çox adam elmlə məşğul ola bilir və belədə, elmdə sıçrayışların ehtimalı daha çox olur. əgər belədirsə, bir məqaləni $35-a satan nəşriyyatların marağı insan cahilliyini və bərabərsizliyini davam etdirməkdən savayı nədir?

    bu il açıq çıxış mövzusunda bəzi irəliləyişlərin və mübarizələrin aparıldığı bir il olmuşdur. alman və isveç universitetləri elsevierlə müqavilələrini yeniləməkdən imtina edərək mövzuda açıq mövqe sərgiləmişdir. bundan əlavə, artıq açıq çıxış elmin müxtəlif sahələrində normaya çevrilmişdir. lakin, açıq çıxış dedikdə ilk başda aleksandra elbakyanın sci-hub-ının əməyini sadalamasaq yarımçıq olar. elmin robin hoodu olaraq bilinən aleksandra demək olar ki, təkbaşına pullu məqalələrə pulsuz çıxış verən bir sistem quraraq qərbin nəşriyyat biznesinə ciddi ölçüdə zərər vermiş və açıq çıxışın nəyə bənzəyəcəyini açıq şəkildə göstərmiş və bu qoca və ədalətsiz sistemi ən qısa müddətdə islahatlar aparmağa məcbur etmişdir. əgər bu gün açıq çıxış akademiyada böyük bir mübahisə mövzusudursa, şübhəsiz ki, bunun ən başlıca səbəblərindən birincisi bu qazaxıstanlı robin hoodun əməyidir.


sən də yaz!