azərbaycan dilində qrammatik normanın pozulması



əjdaha lazımdı   googllalink

    2. ilk öncə, qrammatik norma orfoqrafik norma demək deyil. əgər yazıda pozulan durğu işarəsi, yaxud səhv yazı örnəyidirsə, bu, artıq fonetik normanın işidir.

    bəs, yaxşı, qrammatik norma nədir? tələbləri nələrdir?

    qrammatik normanın da özünün digər normalar kimi (leksik norma, fonetik norma bunlar da başqa yazılara qalsın.) bir sıra tələbləri - istəkləri mövcuddur.

    ilk istək şəkilçinin düzgün artırılmasıdır, yəni sən hal şəkilçisindən sonra cəm şəkilçisi artırsan qrammatik normanı pozmuş sayılırsan.

    əgər cümlədə inkar bağlayıcısı varsa, həmin cümlə təsdiqdə olmalıdır. məsələn: nə gülür, nə ağlayır.

    cümlə sırasına əməl edilməlidir məsələn: çinar anası ilə birgə məni döydü. bu cümlədə tamamlıq (məni) önə keçərsə, qrammatik norma pozulmuş hesab edilir.

    zərf kimi işlənə bilən sözlər həm isim (səhər, günorta), həm sifət (yaxın, uzaq), həm də say (az, çox) kimi çıxış edə bilməz. professor yusif seyidov bu fikri belə əsaslandırır: “bir nitq hissəsinə aid olan söz başqa bir nitq hissəsi ola bilməz”.

    müəyyən miqdar sayından sonra gələn isim təkdə olmalıdır məsələn: (bax: 2000-ci illərdə doğulanlar) düzgün deyil. doğrusu: "2000-lərdə doğulanlar"dır.

    eyni və ya yaxınmənalı sözlərin təkrarlanması normanın pozulma halıdır. məsələn:
    dediyi şeyi deyirəm də

    və ən önəmli iki qayda:
    adlara (isim, sifət, saylara) əvvəl kəmiyyət, sonra mənsubiyyət, daha sonra hal, ondan sonra isə xəbər kateqoriyasının əlamətləri (şəkilçilər) artırılır: şagird lər imiz in dir.
    feilin kökünə əvvəl təsirlik, sonra növ, daha sonra şəkil, ondan sonra isə şəxs - xəbər əlaməti artırılır: döy dür ül məli dir. bura inkarlıq, kəmiyyət şəkilçilərini, hətta –mı4 sual ədatını da artırmaq mümkündür: döy dür ül məli dir mi?

    -alıntı:

    cümlənin xəbəri felin arzu şəkli əvəzinə, qeyri-qəti gələcək za-manda və ya şərt şəklində işlənərsə, morfoloji norma pozulur. məs: “kaş onu tez-tez görərdim”, “kaş getsə idim” və s. əslində “kaş görə idim”, “kaş gedə idim” olmalıdır.
    -alıntı.

    bir sıra, bir çox saylarından sonra gələn isimlər cəmdə işlənməlidir. əks halda norma pozulur: bir sıra şəhər (olmalıdır: bir sıra şəhərlər).

    asemantik şəkilçilərdən istifadə məqamında morfoloji norma pozulur. məs.: “şəhərdə narahatçılıq var”. burada –çi şəkilçisi artıqdır, narahatlıq olmalıdır. bu hal öhdəçilik sözü üçün də xarakterikdir. “ermənistan qafqazlarda yerləşir” cümləsində isə -lar şəkilçisi artıqdır.

    “çinar səmədoğluna” ifadəsində morfoloji norma pozulub. “çinar səmədoğluya” olmalıdır.

    yadıma düşən və bildiklərim bundan ibarətdir.

    alıntıda istifadə olunmuş qaynaq: abdullayev n.ə. nitq mədəniyyətinin əsasları. dərs vəsaiti. bakı, 2013


sən də yaz!