həqiqəti əxlaqla açıqlamaq

| fəlsəfə

əjdaha lazımdı   googllalink

    1. əsasən mövqelərin qarşıdurmasında iki tərəfdən birinin qarşı tərəfin nəzəri olaraq üstün olduğunu sezdiyi halda əl atılan vasitə, psixoloji qalibiyyətə səbəb olan strategiya.

    moral nihilizmin ana fikri ilə mütənasib olaraq öncədən bildirmək istəyirəm ki, var olanlar çılpaqdır, ona əxlaqi dəyərləri lütf edən subyekt və subyektin zehnidir. Yəni, bu yazıda həqiqət olaraq adlandırılan "özlər" və "varolanlar" yalın və dəyərsizdir. * Həqiqət "yaxşı," "pis," "düzgün" deyildir, "var" və ya "yox"dur.

    Varolanların idrakında iki xüsusiyyət vardır: birinci və ikinci dərəcəli xüsusiyyətlər. Birinci dərəcəli xüsusiyyətlər varlığın öz və cövhərində olan obyektin genişliyi, sıxlığı, ölçüsü, məkanda yer əhatə etməsi kimi keyfiyyətlərdir. ikinci dərəcəlilər isə varlığın cövhərində olmayan, subyektin obyektə bəxş etdiyi rəng, səs kimi keyfiyyətlərdir. Mən, ikinci dərəcəli xüsusiyyətlərə funksionallıq və əxlaqilik kimi "dəyər"ləri də əlavə edirəm. Məsələn, qayçı dedikdə bunu oxuyan subyektin zehnində, böyük ehtimal ilə, nələrisə kəsmək üçün istifadə olunan varolan maddi obyekt gələcəkdir. Halbuki, qayçını heçvaxt qayçı ilə tanış olmayan birinə göstərsən və ona bunun nə olduğunu soruşsan, "haçalı, dəmirdən bir əşyadır" cavabını alacaqsız. Bu da onu göstərir ki, qayçıya "kəsmək" funksiyasını bəxş edən subyektdir. Obyektin "öz"ündə funksionallıq yoxdur. Həmçinin, müsəlman * birinə "sex toy" göstərsən, onu "əxlaqi cəhətdən pis" olaraq adlandırar. Cinsi həzzini pik həddə çatdırmağı sevən birinə "sex toy" göstərsən, onu "əxlaqi cəhətdən normal və faydalı" adlandırar. Halbuki, "sex toy"un nə olduğu barədə heçbir fikirə sahib olmayan birinə göstərsəz, böyük ehtimal ilə, onu "maddi əşya" olaraq adlandırar. Buradan bu nəticəni almaq olar ki, subyektin zehnindən asılı olaraq dəyişməz və sabit qalan "birinci dərəcəli xüsusiyyətlər"dir. Həqiqət də, özü etibarilə dəyişməz və sabit olmalıdır. Əks təqdirdə, onu həqiqət adlandırmaq olmaz. *

    Tanrının ontoloji prizması ilə əlaqəli qruplardan olan "ateizm," "teizm" və "aqnostizm"ə aid olan şəxslər öz aid olduğu mövqenin fikirlərinin doğruluğu, yəni həqiqi olmasını qabartmaq üçün həqiqəti əxlaq ilə açıqlamağa çalışırlar. Məsələn, özlərini deizm cərəyanına aid bilən şəxslər dinlərdə təsvir edilən tanrı obrazının "qəddar," "zalım" olmasını irəli sürərək, bu səbəbə əsasən dinlərin həqiqət olmadığını iddia edirlər. Ateistlərin bir çoxu da, dinlərdə təsvir edilən tanrı obrazının şəxsləri azadlıqdan məhrum etdiyinə görə tanrının olmadığını iddia edir. Həmçinin, müsəlman teistlər "məhəmmədin peyğəmbərliyindən öncə qız uşaqları diri-diri basdırılırdı; məhəmməd ibn abdullahın bisətindən sonra cəmiyyət əxlaqlı oldu" iddiası ilə məhəmmədin gətirdiyi dinin haqq dini olduğunu, quranın da bir çox müsbət əxlaqi davranışlara sövq etdiyinə görə islamın tanrısının ontoloji baxımdan həqiqi olaraq adlandırırlar. Bu kimi iddialar, həqiqət baxımından olmasa da, praktik baxımdan düzgün ola bilər. Lakin həqiqət barəsində danışmaq üçün əxlaq kimi ikinci dərəcəli keyfiyyətlər qırağa qoyulmalıdır.

    ağlın və həqiqətin ədəbə ehtiyacı olmaz. ağıl sahibləri düşünən zaman deyil, danışan zaman ədəbli olar.


    şəkil: nuda-varitas (çılpaq həqiqət)


sən də yaz!